Saarbrücken (luks. Saarbrécken, fran. Sarrebruck) je grad u Njemačkoj i glavni grad njemačke savezne pokrajine Saarland. On je univerzitetski grad i jedini veliki grad u Saarlandu, a formiran je 1909. godine spajanjem tri tadašnja grada: Saarbrückena, St. Johann i Malstatt-Burbach.
Saarbrücken je politički, privredni i kulturni centar Saarlanda i sjedište istoimene regionalne (Regionalverband) i lokalne zajednice.
Etimologija Ime grada nema nikakve veze sa mostom (njem. Brücke), jer u vrijeme kada je prvi put spomenuto ime mjesta i utvrde (999. godine) nije postojao most preko rijeke Saar. Prvi most preko Saare (današnji Stari most) napravljen je tek 500 godina kasnije. Za najstarije sačuvano ime Sarabriga smatra se da je keltskog porijekla. Pri tome riječ Sara je označavala otprilike tekuću vodu, dok je nastavak Briga prevođen kao stijena ili brdo. Time se mislio na velike stijene sa druge strane starog mosta, gdje je izgrađena prva utvrda. U tom aspektu, ime prvog naselja na ovom području moglo bi se prevesti kao stijena kraj rijeke.
Drugo, nedokazano, objašnjenje izvodi ime grada iz germanske riječi bruco što bi značilo močvara a odnosilo se na okolna močvarna područja. Kao jedan od dokaza navodi se današnji dio grada St. Johanner koji je poznat i kao Bruchwiesen koji je prije nego što je izgrađen bio jedno močvarno područje oko rijeke. Pošto je područje Saarbrückena u prošlosti bilo naseljeno keltskim plemenima, prva varijanta značenja imena je više vjerovatna.
Stanovnici ovog grada se ne zovu Saarbrückener, kako je uobičajeno u njemačkom jeziku (bosanski: Saarbrückenci), već Saarbrücker (na saarlandskom dijalektu „Saarbrigga“ ili „Saarbregger“). Isto vrijedi za pridjev poput „Saarbrücker Zeitung“ („Saarbrückerske novine) ili „Saarbrücker Zoo“ (zoološki vrt).
U historijskom razvoju jezika između kraja 17. vijeka i sredine 19. vijeka, zbog stalnih političkih i društvenih promjena u ovom području, došlo je do promjene dijalekta od ranije mozel-frankonskog preko danas raširenog rajnsko-frankonskog dijalekta, da bi se napokon razvio današnji saarlandski dijalekt Saarbrigga Platt.
Geografija Saarbrücken se nalazi u širokoj riječnoj dolini i brojnim terasama, koje su nastale djelovanjem rijeke Saar. Sjeverni dio doline je oivičen dugim nizom niskih uzvišenja. Na južnom dijelu grada nalaze se padine Stiftwald i Roten Berg. Zapadno od grada nalazi se šuma Warndt. Najniža tačka gradskog područja nalazi se na riječnoj prevodnici Luisenthal na 178,5 metara iznad mora. Najviša tačka se nalazi na uzvišenju Steinkopf sjeverno od aerodroma Saarbrücken na 401 metar nadmorske visine.
Susjedna naselja i gradovi Großrosseln Heusweiler Kleinblittersdorf Püttlingen Quierschied Riegelsberg Sulzbach/Saar Völklingen Mandelbachtal St. Ingbert Francuska Alsting Forbach Grosbliederstroff Petite-Rosselle Schœneck Spicheren
Administrativna podjela thumb|270px|Gradska naselja Saarbrückena
Područje grada Saarbrückena je podijeljeno u skladu sa članom 1. Odluke o podjeli pokrajinskog glavnog grada Saarbrückena na gradske okruge. Tom odlukom grad je podijeljen na četiri okruga: Centar, Dudweiler, Zapad i Halberg, s tim da gradski okrug Dudweiler ima vlastitu upravu okruga. U svakom gradskom okrugu postoji po jedno okružno vijeće i gradonačelnik okruga. U upravljanju upravnim poslovima u okrugu najveće ovlasti ima okružno vijeće. Međutim konačne odluke koje se donesu na nivou okruga mora potvrditi gradsko vijeće Saarbrückena. Gradski okruzi su dalje podijeljeni na gradska naselja a ona na distrikte, mada podjela na distrikte služi isključivo za statističke svrhe.
Gradski okruzi sa svojim zvaničnim brojem kao i pripadajućim gradskim naseljima su sljedeći: 1 Centar: 11 Alt-Saarbrücken – 12 Malstatt – 13 St. Johann – 14 Eschberg – 16 St. Arnual 2 Zapad: 21 Gersweiler – 22 Klarenthal – 23 Altenkessel – 24 Burbach 3 Dudweiler: 31 Dudweiler – 32 Jägersfreude – 33 Herrensohr – 34 Scheidt 4 Halberg: 42 Schafbrücke – 43 Bischmisheim – 44 Ensheim – 45 Brebach-Fechingen – 46 Eschringen – 47 Güdingen – 48 Bübingen
Klima Saarbrücken se nalazi u području umjerene klimatske zone, na šta upućuju podaci o godišnjim padavinama od 796 mm i srednjoj godišnjoj temperaturi od 9 °C. Najveća količina padavina je u decembru i iznosi oko 93 mm, u prosjeku je najtopline od juna do augusta kada prosječna temperatura iznosi oko 16,9 °C, a najhladnije je od decembra do februara sa prosječnom temperaturom od 0,8 °C.
Historija Saarbrücken je prvi put spomenut u darovnici cara Otona III 999. godine kao kraljevska utvrda castellum Sarabrucca koji je poklonio biskupiji Metz. Međutim u predrimsko doba na području današnjeg starog grada (Alt-Saarbrücken), na lijevoj obali Saare, postojalo je naselje keltskog plemena Mediomatrika (lat. Mediomatrices). Uzvodno od današnjeg centra grada, u dijelu grada St. Arnual i u području velike pijace u podnožju brda Halberg dokazani su ostaci rimskih naselja. Na desnoj obali Saare nalazio se malehni rimski garnizon koji je vjerovatno branio drveni most preko rijeke. Nedaleko od tog mjesta na obroncima Halberga do danas su se održali ostaci rimskog hrama posvećenog Mitri.
Na lijevoj obali Saare, u okolini zborne crkve Sankt Arnual, dokazano je postojanje rimskog naselja sa jednom velikom vilom, na čijim ostacima je u doba Merovinga izgrađena jedna od prvih crkava te kao grobnica biskupa Arnoalda od Metza. Moglo bi se raditi i o crkvi koju je poklonio merovinški kralj Teodebert II. Najstarija dokazana naselja koja su spomenuta u historijskim dokumentima, a koja danas pripadaju gradu Saarbrückenu su Fechingen (777), Eschringen (17. februar 893), Dudweiler (977) i Malstatt (960).
Od 1120. godine nastaje grofovija Saarbrücken u kojoj se u blizini utvrde razvija stari Saarbrücken, a naseljavali su ga trgovci, vojnici i mnogi koji su tražili zaštitu unutar gradskih zidina. Simon III, grof od Saarbrückena osniva 1263. godine komendu (zdanje) viteškog reda Svete Elizabete, koja je zadržala humanitarne svrhe i ograničene pravne nadležnosti, a tokom narednih generacija je stekla značajan uticaj i ugled. U 13. vijeku sagrađena kapela koja je služila kao zdravstvena ustanova, smatra se najstarijom očuvanom zgradom u Saarbrückenu.
Johann I, grof od Saarbrückena dodjeljuje 1321. godine status grada Saarbrückenu (današnji stari Saarbrücken) i St. Johannu. Godine 1353. Saarbrücken potpada pod vlast valramske linije dinastije Nassau u čijem posjedu grad i grofovija Saarbrücken ostaje do Francuske revolucije i Bečkog kongresa. Grofovija Saarbrücken-Nassau putem nasljedstva 1574. godine potpada pod vlast grofa Filipa III, koji uvodi luteransku reformaciju. Tridesetogodišnji rat je teško opustošio grad u tolikoj mjeri da izvori navode da je 1637. godine još samo 70 ljudi živjelo u skoro potpuno porušenom gradu. Nedugo poslije tog rata izbija francusko-holandski rat, a francuski kralj Luj XIV 1677. godine izdaje naredbu da se Saarbrücken spali do temelja; od cijelog grada preostalo je samo osam kuća. Nakon što je knez Viljem Henri 1741. godine preuzeo vlast, grad doživljava ogroman privredni procvat, brojni rudnici uglja su nacionalizirani, a otvaraju se i topionice željeza. Kasnije je izgrađen i barokni dvorac Saarbrücken, kojeg je sagradio Friedrich Joachim Stengel kao i brojne druge zgrade, čime je Saarbrücken postao markantni barokni grad. Godine 1775. dovršena je gradnja Ludvigove crkve (Ludwigskirche), jedne od najznačajnijih baroknih crkava Njemačke i simbola grada Saarbrückena. Francuske revolucionarne trupe zaposjedaju grad 1793. godine, te pljačkaju dvorac. Kasnije je dvorac zapaljen nakon topovske paljbe pruskih jedinica. Nakon mira iz Campo Formija 1797. godine te mirovnim sporazumom iz Lunévillea 1801, Saarbrücken je priključen Francuskoj.
Godine 1815. grad i okolno područje pada pod vlast kraljevine Pruske; u području Saarbrücken nastaje istoimeno gradonačelništvo sa gradskim zajednicama Saarbrücken i St. Johann te seoske zajednice Malstatt, Burbach, Brebach i Rußhütte. Grad postaje sjedište okruga unutar Trierske oblasti, a potpadao je u prusko veliko vodjvodstvo Donja Rajna, koje od 1822. postaje Rajnska provincija. Od 1856. godine počinje sa radom željezara u Burbachu. Početkom njemačko-francuskog rata u augustu 1870. godine u neposrednoj blizini gradske granice odigrala se bitka kod Spicherna, koja je odnijela veliki broj žrtava na obje zaraćene strane. Nakon zvanične objave rata 19. jula 1870. godine, pruske trupe su se naprije povukle iz Saarbrückena, tako da je 2. augusta 1870. francuska armija ušla u grad. Francuzi su se utvrdili na uzvišenju Spichern (na francuskoj teritoriji), gdje su sagradili brojna i jaka utvrđenja. Vrlo brzo nakon toga, 6. augusta 1870. njemačke jedinice kreću u napad i uz ogromne gubitke (bilo je tri puta više njemačkih žrtava od francuskih) osvajaju uzvišenje. Ova bitka se slavila širom tadašnje Njemačke, mada je cjelokupni rezultat ratova bio besmislen.
Između 1897. i 1900. godine po planovima Georg von Hauberrissera izgrađena je vijećnica St. Johann koja je kasnije postala gradska vijećnica Saarbrückena. Putem ugovora sklopljenog 5. decembra 1908. godine, dotad samostalni gradovi Saarbrücken, St. Johann i Malstatt-Burbach ujedinjuju se u jedan grad pod imenom Saarbrücken, a ugovor je stupio na snagu 1. aprila 1909. godine. Dotadašnji grad Saarbrücken se od tada naziva Alt-Saarbrücken (stari Saarbrücken). Danom ujedinjenja današnjeg grada, Saarbrücken je imao oko 105.000 stanovnika, te je tako bio peti njemački grad po broju stanovnika zapadno od rijeke Rajne. Istovremeno, Saarbrücken je izdvojen iz istoimenog okruga i postaje autonomni grad. Nakon Prvog svjetskog rata, Saarland, a sa njom i grad Saarbrücken, 1919. godine je kao rezultat odredaba Versajskog sporazuma stavljen pod upravu Društva naroda. Međutim, 1935. godine nakon provedenog referenduma, stanovništvo Saarlanda je odlučilo da se pokrajina priključi Trećem Rajhu. Neposredno prije izbijanja Drugog svjetskog rata Saarbrücken, koji se nalazio u takozvanoj "Crvenoj zoni", bio je evakuiran.
Tokom Drugog svjetskog rata, u južnom dijelu grada Gestapo je sagradio logor za zarobljenike Neue Bremm. Logor je postojao sve do ulaska Saveznika u Saarbrücken u zimu 1944./45. Tokom postojanja logora, zarobljenici (među kojima su bili Francuzi, Rusi, Poljaci i Britanci) su se tu relativno kratko zadržavali, te su dalje transportirani u veće koncentracione logore. Broj ubijenih se procjenjuje na nekoliko stotina, dok se ukupan broj zarobljenika koji su kroz taj logor prošli procjenjuje na oko 20 hiljada. Saarbrücken je teško razoren tokom bombardiranja britanskih i američkih aviona. Najveći napad se desio 5. oktobra 1944. godine kada je 325 britanskih bombardera bacilo preko 350 hiljada zapaljivih bombi na grad. U tom napadu poginula je 361 osoba a preko 45.000 je ostalo bez kuće. Stari Saarbrücken je porušen gotovo do temelja. Posljednji zračni napad se desio 13. januara 1945. godine kada je 274 britanska aviona bombardirala grad. Američka vojska je 21. marta 1945. godine ušla u grad koji je bio gotovo potpuno napušten.