AMX-30 je glavni borbeni tenk druge generacije kojeg je projektirala francuska kompanija GIAT, a čiji je prvi naručilac i korisnik bila francuska vojska 1966. godine. Razvijan je uporedo s njemačkim Leopard 1. Prvih 5 tenkova je predano 501. Régiment de Chars de Combat (tenkovski puk) u augustu 1966. godine. Proizvodna verzija tenka AMX-30 je zbog povećanja pokretljivosti bila teška 36 tona, ali je zbog toga žrtvovana oklopna zaštita. Francuzi su važnost pokretljivosti tenka stavljali ispred oklopne zaštite. Vjerovali su da ako tenk bude pretežak, da će i pored svog silnog oklopa biti ranjiviji zbog premale pokretljivosti. Manjak oklopne zaštite su pokrili većom brzinom i manjim dimenzijama tenka, uključujući i visinu od 2,28 metara. Glavno naoružanje je činio 105 mm top, koji ispaljuje visoko-eksplozivne protivtenkovske granate poznate kao Obus G. Tenk pokreće 720 KS (540 kW) snažan HS-110 dizelski motor koji omogućuje maksimalnu brzinu od 65 km/h. Snaga se prenosi uz pomoć pomalo problematične transmisije koja utječe na ukupne performanse tenka.
Zbog problema uzrokovanih nepouzdanom transmisijom, 1979. francuska vojska je počela modernizaciju svojih tenkova na standard AMX-30B2. Modernizacija je uključivala novu transmisiju, poboljšan motor i uvođenje novog stabiliziranog kinetičkog penetratora i još neka poboljšanja. Proizvodnja tenka AMX-30 je također proširena na razne verzije i izvedbe, uključujući AMX-30D (oklopno vozilo za popravke), AMX-30R (protivavionski raketni sistem), AMX-30H (nosač mosta), lanser Pluton taktičkih nuklearnih raketa, lanser za rakete zemlja-zrak i mnoge druge.
Prethodnici AMX-30 su bila dva poslijeratna francuska srednje teška tenka, uključujući ARL 44. Iako je ARL 44 bio prijelazni tenk, razvoj njegovog nasljednika, tenka AMX-50 je zaustavljen sredinom 1950-ih u korist uvođenja u službu M47 Patton tenkova. Godine 1956. francuska vlada je ušla u združeni projekt razvoja novog standardnog tenka zajedno s Njemačkom i Italijom. Iako su se ove tri zemlje dogovorile oko karakteristika koje bi novi tenk trebao imati, obje države, Francuska i Njemačka su počele raditi na osobinama prototipa s namjerom testiranja osobina i kombiniranjem najboljih rezultata. Međutim, projekt je propao zato što njemačka strana nije htjela prihvatiti francuski 105 mm tenkovski top, a francuska strana je odlučila da će odgoditi proizvodnju do 1965. godine. Kao rezultat propalih pregovora, obje strane su odlučile napraviti tenkove na osnovi svojih prototipova. Njemački tenk je postao Leopard 1, dok je francuski postao AMX-30.
Početkom 1969., tenk AMX-30 i neke njegove verzije je naručila Grčka, kojoj se kasnije pridružila i Španija. Daljnjih godina AMX-30 je izvezen u Saudijsku Arabiju, Venezuelu, Katar, Ujedinjene Arapske Emirate, Kipar i Čile. Do kraja proizvodnje napravljeno je ukupno 3.571 primjerak tenka AMX-30 i njegovih verzija. Španija i Venezuela su kasnije počele opsežne programe modernizacije kako bi produžile operativni vijek svojih vozila dovođenjem na moderniji standard. U Zaljevskom ratu 1991., AMX-30 su bili u sastavu francuske i katarske vojske gdje su učestvovali u borbama protiv iračkih snaga. Međutim, do danas su Francuska i većina ostalih država korisnica zamijenili svoje AMX-30 s modernijim tenkovima.
Historija i pozadina razvoja
Premda je njemačka okupacija Francuske tokom Drugog svjetskog rata privremeno omela i onemogućila razvoj borbenih oklopnih vozila, skrivena istraživanja su omogućila Francuskoj da veoma brzo nakon svog oslobođenja sredinom 1944. nadoknadi izgubljeno vrijeme.Ogorkiewicz, str. 2. Tokom okupacije Francuska je tajno radila na oklopnom programu koji je 1944. preuzela državna fabrika Atelier de Construction de Rueil (skraćeno ARL), čiji je daljnji razvoj programa u svojim pogonima rezultiralo projektiranjem i proizvodnjom tenka ARL 44, čija je proizvodnja pokrenuta 1946.de Mazarrasa (1990), str. 7. Tenk je pokretao Maybach HL-230 motor snage 575 KS (429 kW) i bio je naoružan s 90 mm tenkovskim topom.de Mazarrasa (1990), str. 7.–8. Iako je 48 tona teško vozilo bilo usporedivo s tadašnjim borbenim tenkovima u vatrenoj moći i snazi motora, imao je izrazite nedostatke uključujući zastarjele gusjenice. Iako je bilo planirano proizvesti 600 primjeraka, konačan broj proizvedenih do 1950. je bio 60 primjeraka. Iste godine su isporučeni 503. tenkovskom puku francuske vojske.de Mazarrasa (1990.), str. 8. S obzirom da je ARL 44 od samog početka razvoja smatran samo kao prijelazni tenk, rad na novom tenku je započeo već u martu 1945.
lijevo|mini|200px|AMX-50 u muzeju tenkova u Saumuru
Razvoj novog tenka je ponuđen petorici različitih proizvođača, uključujući Atelier de Construction d'Issy-les-Moulineaux (AMX), Forges et Chantiers de la Méditerranée (FCM), Renault, Société Lorraine de Dietrich (SLD-Lorraine) i Société d'Outillage Mécanique et d'Usinage d'Artillerie (SOMUA). Novo vozilo je bazirano na poslijeratnim potrebama za jednim borbenim tenkom. Novo vozilo je označeno kao AMX-50 i njegova šasija i suspenzija su bili slični onima na njemačkom Panther tenku, kojeg je koristila francuska vojska odmah nakon Drugog svjetskog rata.Miller, str. 84.–85. Specifikacije francuske vlade za novi tenk su bile pod jakim utjecajem njemačkog tenka Panther i težeg Tiger I. Francuska vojska je izričito htjela tenk s visinom oklopne zaštite starijih tenkova i vatrenom moći modernih tenkova.Jeudy, str. 215. Premda je dizajn posuđen s njemačkog tenka, uključujući Maybach 1000 KS (750 kW) snažan motor baziran na ranijem modelu i torzijske poluge osovinskih kotača, AMX-50 posjeduje i nekoliko originalnih značajki.Ogorkiewicz, str. 2.–3. Naprimjer, AMX-50 ima oscilirajuću kupolu koja se sastoji od dva dijela, od kojih je jedan postavljen na oslonac donjeg dijela, pričvršćen na prsten kupole. Glavni top je postavljen na gornji dio, olakšavajući elevaciju i depresiju topa, a isto tako pojednostavljuje opremu sistem upravljanja paljbom i instalaciju sistema automatskog punjača topa.Ogorkiewicz, str. 3. Od tri konstruktora, Renault se povukao iz programa, dok je početkom 1946. francuska vlada odabrala AMX i SOMUA za daljnji razvoj. Prototipovi su određeni kao M4 i AMX je dovršio svoj prototip 1949., dok SOMUA nije bila gotova do 1956. godine.de Mazarrasa (1990.), str. 8.–9. AMX-ov prvi prototip je bio naoružan s 90 mm topom, dok je drugi prototip u julu 1950. bio opremljen većim 100 mm topom. Iako je bilo namjere da se AMX-50 pusti u proizvodnju kao standardni srednji tenk Zapadnoevropske unije, zbog finansijskih razloga i dolaska vojne pomoći iz SAD-a u obliku isporuke 856 M47 Patton tenkovaThese were delivered between 1954 and 1956; Zaloga (1999.), str. 13. originalni projekt je zaustavljen.Miller, str. 85. 1951. godine odlučeno je da se program uklopi s projektom razvoja teškog tenka s još većim 120 mm tenkovskim topom; iako su napravljena tri prototipa, ovaj projekt je također napušten 1956. godine, uglavnom zbog neuspjeha u razvoju dovoljno jakog motora.
desno|mini|200px|Char Batignolles-Châtillon
Francuska je projekt AMX-50 tenka 1951. privremeno službeno napustila kao i plan proizvodnje srednjeg tenka.Jeudy, str. 252. Očekivalo se da će Zapadna Njemačka uskoro dobit dopuštenje da se ponovno naoruža i Nijemci su počeli preuzimati opremanje svojih oružanih snaga s gomilanjem jeftinijih lakih, ali relativno snažnih srednjih tenkova. Plan isporuke više hiljada takvih tenkova Nijemcima je uključivao i da Francuska usvoji ideju i plan stvaranja lakih tenkovskih "Type 67" oklopnih divizija, za koje je AMX-13/105 posebno namijenjen. Privatni pothvat dizajniranja ciljanog tenka i ispunjenog jednakim zahtjevima je bio nešto malo veći Char Batignolles-Châtillon. Izvedeni prototip gore spomenutog srednjeg tenka napravljen je 1955. i dokazao je da je moguće proizvesti tenk s prvoklasnim topom koji ima oklopnu zaštitu prednjeg dijela ekvivalentnu s 80 mm debljine homogenog čeličnog oklopa i s ukupnom težinom od 30 tona. Ovaj prototip je ponovno probudio interes u razvoju srednjeg tenka.
Godine 1956. odbrambena radna grupa Zapadnoevropske unije zvana FINBEL (nazvana je prema Francuskoj, Italiji, Holandiji, Belgiji i Luksemburgu), koja je osnovana 1953. i sastavljena od različitih štabova,Spielberger, str. 113. konceptirala je odredbe specifikacija za novi srednji tenk koji bi na kraju zamijenio američke i britanske u službi u tim državama. Iste godine, Njemačka se pridružila radnoj grupi, što je promijenilo naziv grupe u FINABEL (dodano "A" označava Allemagne, "Njemačku" u Francuskoj) i 27. oktobra 1956. u gradu Colomb-Béchar dogovoren je bilateralni sporazum između Francuske i Njemačke o saradnji u izgradnji tenka.Jeudy, str. 253. Iako ostale države članice FINABEL-a nisu službeno učestvovale, klasa je nazvana Europa-Panzer kako bi se naglasila povezanost projekta s Evropom i stručnjaci iz svih zemalja članica su učestvovali u procesu razvoja.Spielberger, str. 124.
Specifikacije (FINABEL 2A5)Caiti, str. 33. za novi tenk su tražile laki i pokretni borbeni tenk, postavljajući limit težine na 30 tona i osobine teško oklopljenog vozila stavile kao kompromis.Ogorkiewicz, str. 3.–5.Hilmes, str. 16.–17. Francuski i njemački inženjeri su tokom konferencije u Bonnu dana 13. februara 1957. definirali potrebe za budući tenk. To uključuje maksimalnu širinu do 3,15 metara, visinu do 2,15 metara i 105 mm tenkovski top kojeg će razviti francusko-njemački vojni istraživački institut u gradu Saint Louis.Mercillon, str. 38. Novi tenk je trebao imati zrakom hlađeni benzinski motor, torzijske poluge suspendirane s hidrauličnim šokovima, odnos snage i težine od barem 30 KS/t i radijus kretanja od 350 km. U maju, Italija se pridružila, bez ikakvog materijalnog doprinosa projektu zato što nakon rata nije imala biroe za razvoj tenkova. Iste godine, 28. decembra, francusko i njemačko ministarstvo odbrane u Parizu su dogovorili ugovor koji će dopustiti objema državama da proizvedu dva prototipa odvojeno.de Mazarrasa (1990.), str. 9. Sljedeće godine, projekt je dobio prvu prijetnju kada je Charles de Gaulle preuzeo vlast u Francuskoj, stvarajući Petu republiku: ugovor u Parizu je kao glavni cilj imao razvoj zajedničkog nuklearnog oružja i 17. juna 1958., ali je de Gaulle odlučio odbiti Njemačku i Italiju kako se ne bi protivio SAD-u i Ujedinjenom Kraljevstvu. Ovo je navelo Njemačku da izgubi interes za projekt razvoja zajedničkog tenka.
Francuski prototipovi su razvijeni i proizvedeni od strane Atelier de Construction d'Issy-les-Moulineaux pod upravom generala Josepha Moliniea od Direction des Études et Fabrications d'Armements (DEFA, kasnije Direction Technique des Armements Terrestres)Foss (1986), str. 21. i AMX-ovog glavnog inženjera Heisslera.Jeudy, str. 254. Prvi prototip je dovršen u septembru 1960., testiran od februara 1961., a drugi s poboljšanim daljinomjerom i gusjenicama je dovršen u julu 1961. Ova prva vozila su imala vrlo zaobljenu kupolu, kao promišljena imitacija kupole sa sovjetskog T-54 i Sofam benzinski motor. Ostalih sedam s poboljšanom zaglađenom lijevanom kupolom su proizvedeni između 1961. i 1963. godine.Ogorkiewicz, str. 5. Rad na njemačkim prototipovima su dodijeljena dvama timovima. Tim A se sastojao od kompanija Porsche, Maschinenbau Kiel i Luther & Jung. Tim B se sastojao od kompanija Ruhrstahl, Rheinstahl-HANOMAG i Henschel.Jerchel, str. 3.–4. Drvene makete u prirodnoj veličini su dovršene 1959., dok su prva dva prototipa dovršena do 1961. (dovršio ih je Tim A).Jerchel, str. 4.
Razvoj i opis