Srđan Dizdarević (Sarajevo, 29. septembar 1952 – Sarajevo, 16. februar 2016) bio je bosanskohercegovački novinar, diplomata, politički analitičar i aktivista za ljudska prava. Tokom profesionalne karijere obavljao je odgovorne funkcije u medijima, diplomatiji i organizacijama civilnog društva. U javnosti je bio poznat po dugogodišnjem angažmanu na promociji i zaštiti ljudskih prava u Bosni i Hercegovini. Bio je prvi predsjednik Helsinškog komiteta za ljudska prava u BiH i učestvovao je u brojnim domaćim i međunarodnim inicijativama usmjerenim na demokratizaciju društva i jačanje građanskog angažmana.
Profesionalna karijera i društveni angažman
Tokom profesionalne karijere Srđan Dizdarević obavljao je dužnosti u novinarstvu, diplomatiji i organizacijama civilnog društva.
Godina Funkcija / Pozicija Organizacija / Institucija 1978–1981. Direktor i glavni urednik "Dečje i omladinske štampe" Oslobođenje 1981–1987. Pomoćnik glavnog urednika lista Oslobođenje 1987–1991. Prvi sekretar Ambasade SFRJ u Parizu Ambasada SFRJ u Francuskoj 1995–2010. Predsjednik Helsinški komitet za ljudska prava u BiH 1995. Član Asocijacija nezavisnih intelektualaca Krug 99 1996–2004. Član Izvršnog komiteta International Helsinki Federation (IHF) 1996. Član Predsjedništva Građanski alternativni parlament (GAP) 1997. Ministar vanjskih poslova Alternativno vijeće ministara BiH 1998. Član Privremene izborne komisije (PEC) OSCE 1998. Član Nezavisne komisije za medije (IMC) OHR / Nezavisna komisija 1998. Član radne grupe za izradu Stalnog izbornog zakona OHR (odlukom Visokog predstavnika) 1999. Nacionalni koordinator za BiH South-East European Policy Institute Network 2000. Član Upravnog odbora Udruženje građana "Istina i pomirenje" 2000. Predsjednik Upravnog odbora Humanitarna organizacija "Duga" 2002. Direktor koalicije nevladinih organizacija Koalicija "IZBORI" 2004. Potpredsjednik International Helsinki Federation (IHF) 2010–2016. Predsjednik Upravnog odbora Kuće ljudskih prava u Sarajevu
Novinarska karijera
Srđan Dizdarević započeo je profesionalnu karijeru u oblasti novinarstva krajem 1970-ih godina. Njegov rad bio je vezan za novinsko-izdavačku kuću Oslobođenje.
U okviru kuće Oslobođenje, 1978. godine imenovan je za direktora i glavnog urednika Dječije i omladinske štampe. U periodu od 1981. do 1987. godine obavljao je dužnost pomoćnika glavnog i odgovornog urednika lista Oslobođenje.
Diplomatska karijera i ratni period
Srđan Dizdarević je 1987. godine imenovan na dužnost prvog sekretara Ambasade SFRJ u Parizu, koju je obavljao do 1991. godine. Tokom službe u Francuskoj bio je uključen u diplomatske aktivnosti u periodu političkih promjena u tadašnjoj Jugoslaviji.
Godine 1991. napustio je diplomatsku službu. Svoju odluku obrazložio je tvrdnjom da je ″postajalo nemoguće raditi u ambasadi Velike Srbije″. U Sarajevo se vratio u aprilu 1992. godine, neposredno prije početka opsade grada.
Tokom rata ostao je u Sarajevu. U intervjuu za francuski dnevnik Libération govorio je o izgledima za opstanak grada:
O danu potpisivanja Dejtonskog sporazuma, govorio je u intervjuu za Libération:
Aktivizam i borba za ljudska prava
Helsinški komitet za ljudska prava u Bosni i Hercegovini
Srđan Dizdarević je bio jedan od osnivača i prvi predsjednik Helsinškog komiteta za ljudska prava u Bosni i Hercegovini, od 11. februara 1995. godine. Komitet je djelovao kao nezavisna, nevladina i neprofitna organizacija s ciljem zaštite i promocije ljudskih prava u Bosni i Hercegovini u poratnom periodu.
Komitet je 17. novembra 1996. godine primljen u članstvo Međunarodne helsinške federacije za ljudska prava na godišnjoj skupštini održanoj u Vilniusu. Iste godine dobio je Posebnu nagradu za ljudska prava „Liberté – Égalité – Fraternité“ Republike Francuske, koju je uručio predsjednik Jacques Chirac. U tom periodu, Helsinški komitet za ljudska prava u Bosni i Hercegovini afirmirao se kao jedna od najutjecajnijih organizacija civilnog društva u oblasti ljudskih prava u zemlji.
Prvi sastav Upravnog odbora, pod Dizdarevićevim predsjedavanjem, činili su Živica Abadžić, Sinan Alić, Željko Ivanković, Jasmina Ivošević, Kenan Keserović i Senka Nožica.
Na petoj godišnjoj skupštini organizacije, 11. februara 2000. godine u Sarajevu, Dizdarević je ponovo izabran za predsjednika na dvogodišnji mandat. Upravni odbor tada je proširen i u njega su izabrani Zulka Baljak, Slavko Klisura, Slavo Kukić, Neđo Milićević, Enver Murgić, Nada Ler-Sofronić i Branko Todorović. Novi članovi dolazili su iz različitih gradova BiH, uključujući Livno, Goražde, Mostar, Sarajevo, Veliku Kladušu i Bijeljinu, čime je odbor dobio multiregionalni sastav.
Pod njegovim rukovodstvom, Komitet je razvijao mrežu posmatrača širom BiH, pratio rad policije, sudova i zatvorskih ustanova, te dokumentovao slučajeve kršenja ljudskih prava, uključujući govor mržnje u medijima. Pravni tim Komiteta je u prvih deset godina rada obradio oko 33.000 slučajeva kroz projekat besplatne pravne pomoći.
Dizdarević je bio predsjednik Komiteta do 2010. godine, kada je podnio ostavku, navodeći ličnu iscrpljenost kao razlog povlačenja.
Međunarodna helsinška federacija za ljudska prava
Srđan Dizdarević predstavljao je Bosnu i Hercegovinu u Međunarodnoj helsinškoj federaciji za ljudska prava (International Helsinki Federation for Human Rights – IHF), mreži helsinških komiteta iz 42 zemlje članice Organizacije za evropsku sigurnost i saradnju (OSCE). Godine 1996. izabran je u Izvršni komitet (Executive Committee) IHF-a, u kojem je učestvovao u razvoju strategija za zaštitu ljudskih prava u postkonfliktnim društvima i nadgledanju demokratskih procesa u Evropi i Centralnoj Aziji
Na Godišnjoj skupštini IHF-a u Moskvi od 11. do 14. novembra 2004. godine izabran je za potpredsjednika, a izbor je potvrđen 17. novembra 2004. godine. Kandidatura je obrazložena njegovom nepokolebljivom etikom i sposobnošću da kritikuje centre moći koji krše osnovne slobode. U obrazloženju prijedloga njegove kandidature navedeno je, između ostalog:
Tokom mandata potpredsjednika, Dizdarević je sarađivao s predsjednikom IHF-a, Ulrichom Fischerom, i bio uključen u aktivnosti federacije koje su se odnosile na situaciju ljudskih prava u Čečenskoj Republici, Bjelorusiji i Uzbekistanu, te analizu porasta ksenofobije i antiislamskih osjećaja u Zapadnoj Evropi.
Širi društveni angažman i javne funkcije
Pored dugogodišnjeg vođenja Helsinškog komiteta, Srđan Dizdarević je bio aktivan u brojnim tijelima koja su radila na demokratizaciji i reformi bosanskohercegovačkog društva.
Asocijacija nezavisnih intelektualaca - Krug 99
Srđan Dizdarević bio je aktivan član Asocijacije nezavisnih intelektualaca Krug 99, gdje je učestvovao u kreiranju javnog diskursa o građanskoj Bosni i Hercegovini. Njegovo učešće na redovnim sesijama uključivalo je uvodna izlaganja i diskusije o društveno-političkim pitanjima, od procesa demokratizacije do zaštite fundamentalnih sloboda.
Dizdarević je učestvovao u organizaciji okruglih stolova, radionica i tematskih susreta koji su okupljali domaće i međunarodne stručnjake. U periodu od 1998. do 2003. godine bio je predavač ili moderator na brojnim predavanjima i tribinama, fokusirajući se na tranzicijsku pravdu i usklađivanje bosanskohercegovačkog zakonodavstva s evropskim standardima.
Njegovi tekstovi i intervjui redovno su objavljivani u „Reviji slobodne misli 99“, u kojima je analizirao odnose između etnonacionalnih politika i prava građana. Također je predstavljao Asocijaciju u delegacijama i inicijativama prema međunarodnim institucijama, jačajući veze između bosanskohercegovačke intelektualne scene i globalnih mreža za zaštitu ljudskih prava.
Građanski alternativni parlament i inicijativa za tranzicijsku pravdu
Srđan Dizdarević bio je jedan od osnivača i član Predsjedništva Građanskog alternativnog parlamenta (GAP), organizacije koja je osnovana kao odgovor civilnog društva na postdejtonsku političku situaciju u Bosni i Hercegovini.
Osnivačka skupština GAP-a održana je u Tuzli od 30. augusta do 1. septembra 1996. godine, uz učešće predstavnika dvanaest građanskih organizacija iz zemlje i gostiju iz Savezne Republike Jugoslavije i Hrvatske. GAP je funkcionisao kao forum za diskusiju i realizaciju projekata usmjerenih na unapređenje mira i demokratije.
U okviru GAP-a, Dizdarević je, u saradnji s Američkim institutom za mir (USIP) i drugim bosanskohercegovačkim organizacijama, učestvovao u pokretanju javnih debata o potrebi uspostavljanja institucionalnih mehanizama za utvrđivanje činjenica o ratnim dešavanjima. Ove inicijative zasnivale su se na stavu da suočavanje s prošlošću predstavlja preduslov dugoročne stabilnosti, pomirenja i zaštite ljudskih prava.
Jedan od događaja u okviru ovog angažmana bio je okrugli sto održan u Sarajevu 2000. godine pod nazivom ″Istina i pomirenje — imperativ bosanskohercegovačke budućnosti″. Skup je organizovala koalicija organizacija Građanskog alternativnog parlamenta, Foruma građana Tuzle, Asocijacije nezavisnih intelektualaca Krug 99, Helsinškog komiteta za ljudska prava u Bosni i Hercegovini i Helsinškog odbora za ljudska prava u Republici Srpskoj. Na skupu su učestvovali predstavnici više od 100 organizacija civilnog društva iz Bosne i Hercegovine, pojedinci iz civilnog društva koji se bave pitanjem tranzicijske pravde i međunarodni stručnjaci, među kojima Alex Boraine, potpredsjednik Komisije za istinu i pomirenje Južnoafričke Republike i Richard Goldstone, bivši glavni tužilac Međunarodnog krivičnig suda za bivšu Jugoslaviju).
Na ovom okruglom stolu istaknuta je potreba za osnivanjem Komisije za istinu i pomirenje u Bosni i Hercegovini, s mandatom utvrđivanja činjenica o ratnim zločinima počinjenim tokom 1990–1995. godine, uz fokus na žrtve. Iste godine osnovano je Udruženje građana ″Istina i pomirenje″, koje je preuzelo zagovaračku ulogu za formiranje Komisije.
Dizdarević je djelovao kao suosnivač i član Upravnog odbora Udruženja građana ″Istina i pomirenje″, koje je 2003. godine Parlamentarnoj skupštini Bosne i Hercegovine uputilo Nacrt Zakona o Komisiji za istinu i pomirenje. Prijedlog je predviđao Komisiju kao nepristrasno tijelo s mandatom da rasvijetli kršenja ljudskih prava u navedenom periodu, uz izričitu zabranu davanja amnestije počiniocima zločina. Iako je inicijativa dobila podršku preko 200 organizacija, Nacrt Zakona o Komisiji za istinu i pomirenje nikada nije ušao u parlamentarnu proceduru zbog nedostatka političkog konsenzusa i rezervisanosti dijela udruženja žrtava prema vansudskim istraživanjima zločina.
Alternativno vijeće ministara Bosne i Hercegovine
Srđan Dizdarević bio je angažiran u Alternativnom vijeću ministara BiH (AVM), inicijativi formiranoj 3. marta 1997. godine u Sarajevu kao svojevrsna ″vlada u sjeni″. AVM je osnovan od strane nezavisnih intelektualaca i opozicionih snaga s ciljem da ponudi alternativu tadašnjoj etnonacionalnoj vlasti i podstakne procese reintegracije zemlje.
U okviru AVM-a, Dizdarević je preuzeo funkciju ministra vanjskih poslova. Njegov angažman imao je za cilj razvoj građanski orijentisane vanjske politike koja bi Bosnu i Hercegovinu povezala s međunarodnim demokratskim standardima. Zajedno sa saradnicima iz pravnog, kulturnog i ekonomskog sektora, radio je na kreiranju zakonskih rješenja i javnih politika koje su služile kao kritički korektiv zvaničnom Vijeću ministara Bosne i Hercegovine.
Izborna reforma i uloga u međunarodnim tijelima
Dizdarević je učestvovao u izgradnji izbornog sistema Bosne i Hercegovine nakon potpisivanja Dejtonskog mirovnog sporazuma. Odlukom Ureda visokog predstavnika imenovan je za člana Radne grupe zadužene za izradu nacrta Stalnog izbornog zakona Bosne i Hercegovine, čime je doprinio oblikovanju zakonskog okvira za provođenje izbora u postdejtonskom periodu.