Štajerska (pokrajina)

Štajerska () jedna je od devet pokrajina republike Austrije. Glavni grad je Graz. Pokrajina ima oko stanovnika () i time je četvrta po broju stanovnika u Austriji. Sa površinom od  km2, oko 19,5% cijele površine Austrije, druga je pokrajina po veličini. Graniči s austrijskim pokrajinama Gornja Austrija, Donja Austrija, Salzburg, Gradišće, Koruška i na jugu sa Slovenijom.

Historija Štajerska kao dio Austrougarske (područje obojeno roza bojom sa brojem 12)|mini Štajerska je dobila ime po Steyru, gradu u Gornjoj Austriji, sa kojim je historijski i industrijski bila povezana preko rudnika željeza u Eisenerzu. Povezanost sa Steyrom potvrđuje i sličnost grbova sa srebrnim panterom na zelenoj podlozi, kao i latinsko i englesko ime Štajerske – Styria.

Godine 1180. Fridrik I, car Svetog Rimskog Carstva uzdiže markgrofoviju Štajersku na nivo vojvodstva, čime se odvojila od vojvodstava Koruške i Bavarske. Godine 1186. Štajersku preuzima dinastija Babenberg, sve do njihovog izumiranja 1246. godine, kada vlast nad Štajerskom preuzima ugarsko, a nedugo nakon toga češko plemstvo. Tek 1282. godine vlast preuzima dinastija Habsburg. Za sjedište se bira grad Graz. Godine 1740. Marija Terezija reformira i centralizira upravu, stvara guberniju za Štajersku, Korušku, Kranjsku i područje današnje Gorice u Italiji. Pokrajina je tada podijeljena na pet okruga: Judenburg, Bruck, Graz, Maribor i Celje.

Raspadom Austro-Ugarske i Senžermenskim sporazumom 10. septembra 1919. dio Štajerske pripada Kraljevini SHS, koji se danas u austrijskoj literaturi može naći pod imenom Donja Štajerska i obuhvata područja oko gradova Maribor i Celje. Pripajenjem Austrije nacističkoj Njemačkoj, teritorijalna podjela Austrije se mijenja i Štajerska pripada području Oberdonau. Godine 1945. britanske trupe okupiraju Štajersku, a jedinice jugoslovenske vojske se povlače pod pritiskom saveznika iz zauzetih dijelova.

Himna Od 1929. službena je himna Štajerske Dachsteinlied, koja počinje riječima "Hoch vom Dachstein an ..." Iako se u prvoj strofi spominje Donja Štajerska, danas dio Slovenije, tekst dosad nije promijenjen.

Geografija mini|Vrh Hochlantsch sa 1720 m mini|Vinogradi na jugu Štajerske u regiji Sausal s klapotecom Štajerska se često naziva Zelenim srcem Austrije (njem.:Grüne Herz Österreichs) jer 61% površine Štajerske zauzimaju šume, a oko 25 % travnjaci, livade, voćnjaci i vinogradi. Po geografskim osobinama može se podijeliti na nekoliko regija: Južnu Štajersku, koja se proteže od granice sa Slovenijom i sve do glavnog grada Graza, uključujući veće gradove Deutschlandsberg, Leibnitz i Bad Radkersburg. Ovo je područje uglavnom ravničarskog reljefa i graniči sa Koruškom planinskim vrhovima Hebalma na zapadu, te Gleinalmom na sjeveru sa Gornjom Štajerskom. Prosječna nadmorska visina kreće se oko 300–400 m, sa mnogobrojnim brežuljcima u području Deutschlandsberga. Gornju Štajersku, koja obuvata sjeverni, brdoviti dio, bogat šumom. U prostoru od Judenburga i Mürzzuschlaga nalaze se velika industrijska postrojenja, dok je sjeverni dio sa okruzima Murau i Liezen više okrenut poljoprivredi, šumarstvu i turizmu, sa mnogim skijaškim terenima. Planinski vrhovi prelaze 2.000 m nadmorske visine, a gradovi su smješteni u uske kotline sa nadmorskom visinom od oko 700 metara. Kroz Gornju Štajersku protiču rijeke Mura, Mürz i Enns, koje pripadaju Dunavskom slivu. Najviši vrh Štajerske, Dachstein, sa 2.995 m, nalazi se nedaleko od skijaških centara Schladminga i Ramsaua. Nacionalni park Gesäuse nalazi se u između Admonta i Hieflaua. U blizini Eisenerza je jezero Leopoldsteinersee, dugo oko 1400 m i sa najvećom dubinom od 31 m. U okrugu Liezen su nekoliko većih jezera: Altausseer See, Grundlsee, Toplitzsee, Kammersee. Istočnu Štajersku, koja se prostire istočno od rijeke Mure u pravcu prema Gradišću. Tu preovladava brežuljkasti reljef, klimatski pogodan za voćarstvo i poljoprivredu. Gradovi Feldbach, Hartberg i Weiz su na oko 500 m nadmorske visine. U blizini Hartberga nalazi se vještačko jezero Stubenbergsee, bogato ribom, koje je dobijeno pregrađivanjem rijeke Feistritz. Zapadnu Štajersku, koja se nalazi južno od Mure. Zapadno je odvojena od Koruške planinskim vijencom Koralpe, na jugu obroncima Pohorja, a na sjeveru s planinama Stubalpe, Gleinalpe i Hochalpe odvojena je od Gornje Štajerske. Gradovi Voitsberg i dijelovi okruga Deutschlandsberg pripadaju ovoj regiji, bogatoj šumom i visokim planinskim vrhovima oko 2.000 metara.

Najviši planinski vrhovi Najviši planinski vrhovi u Štajerskoj nalaze se na području Dachsteina i Schladminga u okrugu Liezen. Desetine vrhova s visinom preko 2.500 metara, uređeni su za planinarenje i sportove poput alpinizma i skijanja. U podnožjima vrhova su obično planinarski domovi, do kojih vode dobro obilježeni planinarski putovi. Neki od vrhova povezani su žičarama sa dolinama. Područje Dachsteina, na kojem se nalazi nekoliko velikih glečera je na listi svjetske baštine Evrope. Hoher Dachstein 2.995 m Torstein 2.948 m Mitterspitz 2.925 m Großer Koppenkarstein 2.865 m Hochgolling 2.862 m Hoher Gjaidstein 2.794 m Hochwildstelle 2.747 m Roteck 2.742 m Preber 2.740 m Kasereck 2.740 m Waldhorn 2.702 m Deichselspitz 2.684 m Kieseck 2.681 m Elendberg 2.672 m Umlauter 2.664 m Zwerfenberg 2.642 m Greifenberg 2.618 m Großer Knallstein 2.599 m Hohes Schareck 2.575 m Höchstein 2.543 m Predigtstuhl 2.543 m

Rijeke mini|Rijeka Mura u gornjem dijelu Štajerske kod Muraua Najveća rijeka koja protiče kroz Štajersku je Mura, sa mnogim manjim rijekama koje pripadaju njenom slivu. Rijeke u Gornjoj Štajerskoj većinom se ulijevaju u Dunav. Ostale rijeke u Štajerskoj su: Altausseer Traun, Enns, Feistritz, Gratzenbach, Grundlseer Traun, Hartberger Safen, Kainach, Kainischtraun, Koppentraun, Kutschenitza Lafnitz, Laßnitz, Lassnitzbach, Laussabach, Lavant, Laßnitz (Kainach), Laßnitz (Sulm), Liesing, Klosterbach, Mürz, Palten, Pinka, Pöllauer Safen, Raab, Rabnitzbach, Rettenbach, Salza, Salzabach, Stimitz, Stoffbach, Sulm, Toplitz, Traun, Walster i Wildbach.

Jezera mini|Jezero Grundlsee, najveće jezero u Štajerskoj Najveće jezero u Štajerskoj je Grundlsee i nalazi se u okrugu Liezen. Na obali jezera nalazi se istomena općina Grundlsee. Površina jezera je 4,22 km2 sa najvećom dubinom od 64 m. Jezero je bogato ribom, a zbog nadmorske visine od 708 m i temperature vode ljeti od oko 18°C nije za kupanje. Zbog očuvanja čistoće vode, zabranjena je vožnja motornim čamcima. Ostala uglavnom manja, kao i neka vještačka jezera, koja su zbog ljepote okoline, uglavnom turistička izletišta su: Altausseer See, Augstsee, Elmsee, Erlaufsee, Furtner Teich, Goldlacke, Hubertussee, Ingeringsee, Kammersee, Lahngangsee, Leopoldsteinersee, Ödensee, Packer Stausee, Putterersee, Salzastausee, Schwarzlsee, Stubenbergsee, Thalersee, Toplitzsee.

Nacionalni parkovi mini|Nacionalni park Gesäuse 2002. godine područje Gesäuse, proglašeno je za nacionalni park koji se nalazi u okrugu Liezen i obuhvata dijelove općina Admont, Johnsbach, Weng, Hieflau, Landl i Sankt Gallen. Park se sastoji uglavnom od šuma, travnjaka i planinskih vrhova Gesäuse i kanjona rijeke Enns. Nadmorska visina parka je od 490 do 2.370 m

Klima Klima u Štajerskoj je umjereno kontinentalna, te regionalno različita. U sjevernom, planinskom dijelu zime su duge, sa visokim padavinama i temperaturama do -20 °C. U zimskom periodu, zbog visokih sniježnih padavina i strmih planinskih obronaka, povišen je stepen opasnosti od lavina. U proljeće usljed topljenja snijega, u kanjonima malih planinskih rijeka, stvaraju se bujice, koje noseći stabla i kamenje, stvaraju visoku materijalnu štetu u mjestima na obroncima planina. U južnom i istočnom dijelu, zbog panonske klime, zime su blaže i temperaturno ovisne od uticaja vremenskih prilika u Južnoj Evropi. Kotline u brdovitom dijelu su bogate snijegom, a ljeti umjerenim temperaturama. Južni dio ima ljeti topliju klimu, sa temperaturama preko 30 °C. Zbog povoljne blage klime, ovaj kraj pogodan je za poljoprivredu, voćarstvo i vinogradarstvo.

Prosječne temperature {|class=wikitable style=text-align:right |+ Prosječne temperature °C u Štajerskoj 2007. godine <ref>[http://www.umwelt.steiermark.at/cms/dokumente/10703612_16178332/d62a336e/2_TEMPERATUR%202.0.pdf H.Pilger, Atlas klime Štajerske, 2.dio, Temperature ZAMG Graz, 2007.] </ref> |- !width=100px| !!width=80px| Nadmorskavisina !!width=40px| Jan. !!width=40px|Feb. !!width=40px| Mar. !width=40px| Apr. !!width=40px| Maj !!width=40px| Jun.!!width=40px| Jul. !!width=40px|Aug. !!width=40px| Sep. !width=40px| Okt. !!width=40px| Nov. !!width=40px| Dec.!!width=80px| Prosjek |- | style=text-align:left| Graz || 366 m | -1,0 ||1,0 ||5,1 || 9,6|| 14,6 || 17,6|| 19,4 ||18,8 ||14,6 || 9,4|| 3,6||0,2 ||9,3 °C1 |- | style=text-align:left| Leibnitz || 273 m | -2,0 ||0,2 ||4,6 ||9,2 || 14,5 ||17,7 ||19,4 || 18,6||14,5 ||9,1 || 3,2 ||0,8 ||9,0 °C|- | style=text-align:left| Krippenstein || 2050 m | -5,4 ||-6,1 ||-4,4 ||-1,9 || 3,3 ||6,0 ||8,4 || 8,8||5,8 ||2,8 || -2,4 ||4,4 ||0,9 °C|- | style=text-align:left| Weiz || 465 m | -1,3 ||0,6||4,5||8,9||14,1||17,2||19,0||18,4||14,2||8,9 ||3,3||0,1||9,0 °C|- | style=text-align:left| Mürzzuschlag || 758 m | -3,4 ||-1,9||1,6||5,6||10,9||14||15,8||15,3||11,6||6,7 ||1,0||-2,6||6,2 °C|} 1 Prosječna temperatura izmjerena na Univerzitetu u Grazu

Meteorološki podaci za 2007. godinu Na ukupno petnaest meteoroloških stanica u Štajerskoj vrše se mjerenje temperature i količine padavina. Podaci se analiziraju u zavodima za meteorologiju i služe za praćenje i analizu temperaturnih promjena. Neki od ekstremnih parametara iz 2007. godine bili su Podaci o klimi 2007. godine : Najviša izmjerena temperatura: 36,5 °C u Bad Radkersburgu Najniža izmjerena temperatura :-15,6° u Mariazellu Najviše padavina: 1.790 mm u Bad Aussee Najviše dana sa snijegom: 107 dana u Mariazellu Najviše dana sa maksimalnom dnevnom temperaturom manjom od 0 °C: 27 dana - Mariazell Najviše dana sa maksimalnom dnevnom temperaturom preko 30 °C: 23 dana - Hartberg

Teritorijalna podjela

mini|Politička i teritorijalna podjela Štajerske na okruge (2020)

Do 2015. Štajerska je teritorijalno i politički podijeljena na 13 okruga (), jednu okružnu ekspozituru i jedan statutarni grad, Graz. Okruzi su podijeljeni na 34 grada i 539 općina, od kojih 120 ima tradicionalni Markt status ().

Do 1. januara 2012. godine Štajerska je bila podijeljena na 17 okruga i 542 općine. Od 1. januara 2012. godine odlukom Vlade Štajerske, okruzi Judenburg i Knittelfeld ujedinjuju se u novi okrug Murtal, dok se politička ekspozitura Bad Aussee ukida i upravno pripaja okrugu Liezen. Sljedećom odlukom Vlade u aprilu 2012. godine, koja stupa na snagu 1. januara 2013. godine se formiraju tri nova okruga:Prilog na web stranici 20. aprila 2012. štajerske pokrajinske televizije Weitere Bezirksfusionen: Aus 6 werden 3 : Okrug Bruck-Mürzzuschlag, u koji ulaze okruzi Bruck an der Mur i Mürzzuschlag; Okrug Hartberg-Fürstenfeld, u koji ulaze okruzi Hartberg i Fürstenfeld; Okrug Südoststeiermark, u koji ulaze okruzi Radkersburg i Feldbach;

Od 2015.

Do 31. decembra 2014. Štajerska je imala 539 općina i gradova. Upravnom reformom od 1. januara 2015. godine Štajerska je podijeljena na 287 općine. Broj općina je smanjen udruživanjem dvije ili više općina u jednu.Die neue Gemeindestruktur der Steiermark als Liste