Afganistan (dari: Afqânestân; paštu: Afganistan), zvanično Islamski Emirat Afganistan, jest suverena kontinentalna država koja se nalazi u srednjoj Aziji. Ima populaciju od oko 39 miliona stanovnika, što je čini 42. najnaseljenijom državom svijeta. Graniči se sa Pakistanom na jugu i istoku, Iranom na zapadu, Turkmenistanom, Uzbekistanom i Tadžikistanom na sjeveru i Kinom na dalekom sjeveroistoku. Sa površinom od 652.864 kvadratnih kilometara, Afganistan je 41. najveća zemlja na svijetu.
Prvi tragovi života u Afganistanu datiraju iz srednjeg paleolita. Kroz vijekove Afganistan je bio dom različitih naroda i svjedok mnogih vojnih pohoda, od Aleksandra Makedonskog, Maurijskog carstva, Arapa, Mongola, Britanaca i Sovjetskog saveza do današnjih zapadnih sila. Teritorija današnjeg Afganistana je također služila kao mjesto u kojem su Kušani, Heftaliti, Samanidi, Safaridi, Gaznavidi, Guridi, Hilji, Moguli, Hotaki i Durani formirali velika carstva. Historija modernog Afganistana počinje padom Duranskog carstva u 19. stoljeću. Krajem 19. stoljeća, Afganistan je postao tampon država u "Velikoj igri" između Britanske Indije i Ruskog carstva. Nakon Trećeg Anglo-afganistanskog rata 1919, kralj Amanulah je bezuspješno pokušao modernizaciju zemlje. Tokom četrdesetogodišnje vladavine Zahira Šaha došlo je do perioda mira. Nakon državnog udara 1973, došlo je do niza građanskih ratova koji su devastirali zemlju i koji traju i dan danas.
Afganistan je jedna od najsiromašnijih država u svijetu. Član je Ujedinjenih nacija, Međunarodnog monetarnog fonda i Svjetske banke. Afganistan je i partner za saradnju sa Organizacijom za evropsku bezbjednost i saradnju. Također radi i na pristupanju u Svjetsku trgovinsku organizaciju i trenutno ima status zemlje posmatrača.
Historija Arheološka istraživanja tokom 20. stoljeća ukazuju na to da je teritorija Afganistana bila usko povezana kulturom i trgovinom sa susjedima. U Afganistanu su pronađeni artefakti tipični za period paleolita, mezolita, neolita, bronzanog i željeznog doba. Vjeruje se da je urbana civilizacija započela 3000. p. n. e. kada je grad Mundigak (u blizini Kandahara) bio kolonija obližnje civilizacije doline Inda. Novija otkrića na rijeci Amu Darja kod Šortugaja su potvrdila da se civilizacija doline Inda prostirala od sjeveroistočnog Afganistana do sjeverozapadne Indije. Nakon 2000. p. n. e. došlo je do seobe polunomadskog stanovništva iz srednje Azije koji su migrirali u južnu i zapadnu Aziju preko Kaspijskog jezera pa se cijela regija nazivala Arijana.
Neki vjeruju da je zoroastrizam nastao na teritoriji današnjeg Afganistana između 1800. i 800. p. n. e., jer je njegov osnivač Zaratustra živio i umro u gradu Belhu. Sredinom 6. stoljeća p. n. e., Ahemenidi su svrgnuli Medijce i zauzeli Arahoziju, Ariju i Baktriju. Aleksandar Veliki i njegova vojska su stigli na teritoriju današnjeg Afganistana 330. p. n. e. nakon pobjede nad perzijskim kraljem Darijem III u bici kod Gaugamele. Nakon Aleksandrove smrti, Seleučko carstvo je kontrolisalo ovaj region do 305. p. n. e. kada su ga predali Maurijskom carstvu kao dio savezničkog sporazuma. Oni su kontrolirali područje južno od Hindukuša do 185. p. n. e. kada ga osvaja helenističko Grčko-Baktrijsko kraljevstvo. Veliki dio ovog regiona se kasnije odvojio i postao Indo-grčko kraljevstvo. Oni su poraženi i uništeni od strane Indo-Skita krajem 2. stoljeća p. n. e. Tokom 1. stoljeća p. n. e., Partsko carstvo je pokorilo ovaj region ali ga je kasnije izgubilo od Indo-partskog kraljevstva. Sredinom 1. stoljeća p. n. e., ogromno Kušansko carstvo je postalo veliki zaštitnik budističke kulture. Kušani su svrgnuti od strane Sasanida u 3. stoljeću p. n. e. kada su ih naslijedili Kidariti i Heftaliti.
Islamizacija i mongolska invazija Arapski muslimani su 642. prenijeli islam u Herat i Zaranj, da bi kasnije Safaridsko i Samanidsko carstvo proširilo islam južno od Hindukuša. Do 11. stoljeća, Mahmud Gazni je pobjedio preostale hinduističke vladare i islamizirao cijelu regiju osim Kafiristana. Gaznavidsko carstvo su srušili Guridi koji su kontrolirali Afganistan manje od jednog stoljeća prije nego što ga je 1215. osvojilo Horezmijsko carstvo. Džingis-kan i njegova vojska su 1219. pregazili ovu regiju i uništili horasanske gradove Herat, Belh i Bamijan. Mongolsko razaranje je prisililo mnoge mještane da se vrate u agrarno ruralno društvo. Oni su stvorili Ilhanidsko carstvo koje je upravljalo afganistanskim plemenima južno od Hindukuša sve do invazije Timuridskog carstva 1370. godine. Početkom 16. stoljeća, mongolski car Babur je zauzeo Kabul od Arhunskog carstva i uništio Delhi sultanat u Indiji. Između 16. i 18. stoljeća, teritorija Afganistana je bila podijeljena između Buharskog kanata na sjeveru, Safavidskog carstva na zapadu i Mogulskog carstva na istoku.
Marksistička revolucija i Sovjetski rat mini|desno|320px|Dan nakon Saur revolucije U aprilu 1978. godine, komunistička Narodna demokratska partija Afganistana (NDPA) je preuzela vlast u Afganistanu putem Saur revolucije. U roku od par mjeseci, protivnici komunističke vlade su pokrenuli ustanak u istočnom Afganistanu, koji je veoma brzo prerastao u građanski rat vođen između gerilaca mudžahedina i vladinih snaga širom zemlje. Pakistanska vlada je ovim pobunjenicima pružila obuku u tajnim centrima, dok je Sovjetski Savez poslao na hiljade vojnih savjetnika u znak podrške vladi NDPA-a.Husejn, Rizvan (2005). Pakistan i važnost islamskog militantizma u Afganistanu. Ashgate Publishing. str. 108–109. U međuvremenu, sve veća netrpeljivost između dvije frakcije NDPA-a i Parčam franckije, rezultirala je raspuštanjem parčamskih članova kabineta i hapšenjem njihovih oficira pod izgovorom prijetnje od parčamskog ustanka. U septembru 1979. godine, izvršen je atentan na halkskog predsjednika Nur Muhameda Tarakija tokom ustanka u okviru NDPA-a, pod vodstvom Hafizulaha Amina, koji je zatim preuzeo predsjedništvo. S obzirom da nije ulijevao povjerenje Sovjetima, na Amina je izvršen atentat od strane sovjetskih specijalnih jedinica u decembru 1979.
Vlada organizovana od strane Sovjeta, pod vođstvom parčami člana Barbaka Karmala, mada je uključivala obje frakcije, popunila je prazninu. Sovjetske trupe su u velikom broju bile raspoređene da bi stabilizovale Afganistan pod Karmalom, mada se od njih nije očekivalo da vode sve bitke vođene u to vrijeme u Afganistanu. Međutim, kao rezultat toga, Sovjeti su sada bili direktno uključeni u ono što je postalo građanski rat u Afganistanu. NDPA je zabranila lihvarstvo, i dala izjave o ženskim pravima proglasivši jednakost polova, te je uključila žene u politički život.Coll, Ghost Wars (New York: Penguin, 2005), 14. Desetogodišnji Sovjetski rat u Afganistanu je rezultirao smrću preko milion Afganistanaca, većinom civila,https://web.archive.org/web/20070614032620/http://physiciansforhumanrights.org/library/documents/reports/talibans-war-on-women.pdf kao i stvaranjem više od šest miliona izbjeglica koje su napustile Afganistan i u većini slučajeva otišle u Pakistan ili Iran. Suočeni sa sve većim međunarodnim pritiskom i velikim brojem žrtava, Sovjeti su se povukli iz Afganistana 1989. godine, mada su nastavile da podržavaju afganistanskog predsjednika Muhameda Nadžibulaha sve do 1992.
Međutim i nakon povlačenja Sovjeta borbe se nastavljaju, ovaj put među mudžahedinskim fakcijama. Tako dolazi do dijeljenja teritorije među različitim grupama i nastaju Talibani. Najkrvavija svih borbi je 1994. kada u Kabulu umire 40.000 ljudi. Uz pomoć Pakistana Talibani preuzimaju vlast 1996.
Moderno doba mini|lijevo|200px|Osama bin Laden, bivši vođa Talibana Vojna intervencija SAD-a, zvanično kao reakcija na terorističke napade 11. septembra, ruši talibanski režim. Na kraju 2001. godine najvažnije vođe talibanskih neprijatelja i dijaspore se sastaju u Bonnu da urede buduću strukturu države i nominiraju Hamida Karzaia kao predsjednika u decembru 2001. Talibani su počeli da se regrupišu u Pakistanu, dok je sve više koalicionih snaga ulazilo u Afganistan i počelo obnovu ratom razorene zemlje.Fosler, Džuli. "USAID Afghanistan". Afghanistan.usaid.gov. Pregledani original: 17. oktobar 2010. Pristupljeno: 14. novembar 2010. Ubrzo nakon njihovog pada sa vlasti, Talibani su započeli pobunu da bi povratili kontrolu nad Afganistanom. Tokom naredne decenije, Međunarodne snage za bezbjednosnu pomoć i afganistanske trupe vodile su mnoge ofanzive protiv Talibana, ali nisu uspeli da ih u potpunosti poraze. Afganistan je ostao jedna od najsiromašnijih zemalja na svijetu, zbog nedostatka stranih investicija, korumpirane vlade i pobune Talibana. U međuvremenu, afganistanska vlada je uspjela da izgradi određene demokratske strukture, te je 7. decembra 2004. zemlja promijenila ime u "Islamska Republika Afganistan". Pokušano je, često uz podršku stranih zemalja-donatora, da se poboljša privreda, zdravstvo, obrazovanje, transport i poljoprivreda. Međunarodne snage za bezbjednosnu pomoć su započele obuku afganistanskih oružanih snaga i policije. Naredne decenije je preko pet miliona afganistanskih izbjeglica vraćeno u zemlju, uključujući i mnoge koji su nasilno deportovani sa Zapada.
Do 2009. godine, pod vodstvom Talibana je počela da se formira tajna vlada u mnogim dijelovima zemlje.Vajte, Grif (8. decembar 2009). "Zvaničnici koje nadgledaju Talibani nude konkretnu alternativu". The Washington Post. Pristupljeno: 30. mart 2010. Američki predsjednik Barack Obama je najavio da će SAD razmjestiti još 30.000 američkih vojnika u zemlju 2010. na period od dvije godine. 2010. Karzai je pokušao da održi mirovne pregovore sa Talibanima i drugim grupama, ali ove grupe su odbile da prisustvuju, te su se bombaški napadi, ubistva i zasjede pojačale. Nakon smrti Osame bin Ladena u maju 2011. godine u Pakistanu, na mnoge istaknute ličnosti Afganistana su izvršeni atentati, i afganistansko-pakistanski pogranični okršaji su učestali, a mnogi napadi velikih razmjera od strane pakistanske Hakani mreže su počele da se događaju širom Afganistana. Sjedinjene Američke Države su upozorile pakistansku vladu na moguću vojnu akciju u slučaju da vlada odbije da napadne ove snage koje se nalaze u plemenskim oblastima pod federalnom upravom, s obzirom da su SAD okrivile pobunjenike u okviru pakistanske vlade za pojačane napade. Pakistanska vojska je počela da pojačava svoje napade na ove grupe u okviru rata na sjeverozapadu Pakistana. U očekivanju povlačenja NATO trupa 2014. godine, i kasnijeg pokušaja Talibana da se vrate na vlast, grupe anti-talibanskog Ujedinjenog fronta (Južna alijansa) su počele da se regrupišu pod pokroviteljstvom Nacionalne koalicije Afganistana i Nacionalnog fronta Afganistana. Rat dug 21 godinu između vlade i Talibana je završen talibanskom ofanzivom 2021. i padom Kabula, što je na kraju rezultiralo dolaskom Talibana na vlast.
Kao posljedica svih ratova, Afganistan je danas zemlja prepuna socijalnih i ekonomskih problema, ipak zemlja se nada da je našla dugo traženu političku stabilizaciju.
Zastava i grb ZastavaDatumKorištenjeOpisIslamski emirat Afganistan (trenutna vlada)ivica|150x150pikselivica|150x150pikselIslamska Republika Afganistan (međunarodno priznata bivša vlada)ivica|150x150piksel Zastava Afganistana sastoji se od tri vertikalne pruge koje su crne, crvene i zelene boje. U centru se nalazi stari amblem Afganistana sa džamijom i mihrabom okrenutim prema Mekki. Ova zastava usvojena je u periodu od 2002. do 2004. za vrijeme Prelazne Islamske Države Afganistana. Slična je zastavi iz perioda od 1930. do 1973, s razlikom da na novoj zastavi na grbu ima još i šehadet (u centru zlatne/zelene boje). Nova zastava usvojena je 4. januara 2004.
Grb Afganistana sastoji se od šehadeta ispisanog na arapskom jeziku na vrhu, ispod kojeg se nalazi džamija s mihrabom. Sa džamije se vihore dvije zastave koje predstavljaju zastave Afganistana. Ispod džamije je napisan naziv nacije. Cijeli grb je bijele boje na crvenoj pozadini.
Geografija