Arhivistika (njem. Archivistik), je nauka koja se bavi proučavanjem principa i metoda zaštite arhivske građe radi njenog korištenja kao izvora za historiju, ostale nauke i općedruštvene potrebe. Svrha zaštite arhivske građe, prije svega, je u funkciji njena korištenja.
S obzirom na predmet proučavanja arhivistika se dijeli na: arhivsku teoriju, arhivsku praksu, arhivsku tehniku, historiju institucija i arhivsko zakonodavstvo.
Historija mini|Najraniji arhivski priručnici: "Von der Registratur" Jacoba von Rammingena (1571.) i "De Archivis" Baldassarea Bonifacia (1632.) Arhivska nauka je nastala iz diplomatike, kritičke analize dokumenata. Godine 1540. Jacob von Rammingen (1510-1582) napisao je rukopis najranijeg poznatog arhivskog priručnika. Bio je stručnjak za registre (Registraturen), njemačka riječ za ono što je kasnije postalo poznato kao arhiva.
Rammingen je izradio registar za gradsko vijeće Augsburga. Međutim, budući da nije mogao prisustvovati sjednici vijeća, on je u pisanoj formi opisao strukturu i upravljanje arhivom. Iako ovo nije prvi rad o arhivistici (sam Rammingen se poziva na raniju literaturu o vođenju evidencije), raniji priručnici obično nisu objavljivani. Arhivska nauka nije imala formalni početak. Priručnik Jacoba von Rammingena štampan je u Hajdelbergu 1571. godine. Zbog potrebe očuvanja zapisa, u vrijeme Francuske revolucije između 1789. i 1790. godine, osnovan je prvi središnji arhiv i (današnji Nacionalni arhiv Francuske) koji je prvobitno bio Državni arhiv, a poslije, 1794. godine, pretvoren je u Središnji arhiv. Ovo je bio prvi nezavisni nacionalni arhiv čiji je cilj bio očuvanje i pohranjivanje dokumenata i zapisa kakvi jesu.Žaja, Lana, (2020), Razvoj arhivistike prema suvremenoj znanosti, str. 6, Zagreb: Filozofski fakultet, doktorski rad
Iako je općenito povezano s muzejima i bibliotekama, arhivistika se može odnositi i na pojedince koji održavaju privatne kolekcije ili poslovne arhive. Arhivska nauka se predaje na fakultetima, obično u sklopu informatike ili historije.
Važan doprinos razvoju arhivistike dao je F. Spiess, je uveo načelo da arhiv može služiti i naučnim istraživanjima, a ne samo političkim ciljevima. Njemački i holandski teoretičari su u 19. stoljeću uveli u arhivistiku načelo provenijencije, koje je svoje naučno obrazloženje dobilo tek krajem istog stoljeća. Arhivska građa se uvijek sređivala po različitim, često formalnim i samovoljnim kriterijima (npr. po hronološkom redu, jeziku, području i mjestu na kome je nastala), ali od 19. stoljeća zahtijeva se da građa u arhivima bude sređeno onako kao što je bilo sređeno u registraturama. To znači da se arhivsko gradivo i njegove pojedine cjeline ne mogu razdvajati, nego da se moraju poštovati organske cjeline nastale u samome radu ustanova, odnosno u procesu nastajanja dokumenata.
Podjela arhivistike Arhiv je ustanova koja se bavi zaštitom, prikupljanjem, sređivanjem, čuvanjem i davanjem arhivske građe na korištenje. Arhivisti se prvenstveno bave održavanjem arhivske građe, zajedno sa kontekstom u kojem je nastao, i omogućavanjem pristupa arhivske građe korisnicima. Arhivistika se dijeli na: arhivsku teoriju, arhivsku praksu, arhivsku tehniku, historiju institucija i arhivsko zakonodavstvo:
Arhivska teorija proučava osnovne arhivske pojmove, principe i metode rada, historiju arhivistike i njen odnos prema drugim srodnim naukama.
Arhivska tehnika proučava mjere i postupke fizičke zaštite, konzervacije i restauracije arhivske građe.
Arhivska praksa bavi se pitanjima organizacije rada u arhivima i zaštitom arhivskoga gradiva izvan arhiva.
Historiju institucija istražuje podatke o djelovanju i radu onih ustanova u kojima nastaje arhivsko gradivo, a u području arhivskog zakonodavstva razrađuju se pravne norme zaštite arhivskoga gradiva i vlasništva nad njim.
Registraturnu građu sačinjavaju sve vrste zapisa primljenih ili nastalih u administrativnom radu i odlozenih prema odgovarajućem rasporedu. Ovu građu osim spisa sačinjavaju i svi fotografski i fonogramski snimci, knjige, kartoteke i druge evidencije.
Metode sređivanje građe Neposredna metoda podrazumijeva uspostavljanje rasporeda arhivskog materijala bez pomoćne evidencije. Posredna metoda podrazumijeva ispisivanje kartica za svaku tehničku jedinicu, zatim njihovo sređivanje, a tek onda i prema njima, sređivanje arhivskog materijala.
Ako postoji više sadržajnih verzija a radi se o istim ili sličnim podatcima, moze se sačuvati samo najbolja. U tom slučaju, dopunski kriteriji bi bili sljedeći:
Potpunost, jedinstvenost, neponovljivost – prednost na dalje čuvanje imali bi dokumenti u kojima su ti podaci prikazani najpotpunije, na jedinstven način i bez ponavljanja poznatih. Reprezentativnost – prednost bi imali oni dokumenti, u kojima se iste pojave, stvari i događaji opisuju u više detalja Varijantnost – ako o istim pojavama postoje suprotne ocjene, odnosno njihove različite interpretacije, prednost bi imala konačna i prihvaćena. Apsorbiranost i koncentracija podataka – u odnosu na pojedinačne i analitičke podatke prednost bi imali dokumenti u kojima su podatci sumirani, odnosno apsorbiran
Reference