X-vezana intelektualna nesposobnost odnosi se na medicinske poremećaje povezane sa X-povezanim recesivnim nasljeđivaem koji rezultiraju intelektualnomm invalidnošću.
Kao i kod većine X-vezanih poremećaja, muškarci su teže pogođeni nego žene. Žene s jednim zahvaćenim X hromozomom i jednim normalnim X hromosomom obično imaju blaže simptome.
Za razliku od mnogih drugih tipoova intelektualnih teškoća, genetika ovih stanja je relativno dobro shvaćena. Procjenjuje se da je oko 200 gena uključenih u ovaj sindrom; od ovih je ~100 je identifikovano. Mnogi od ovih gena nalaze se na kratkom p kraku hromosoma, a duplikacije na Xp11.2 su povezane sa sindromskim oblikom stanja.
X-vezana intelektualna ometenost čini ~16% svih slučajeva intelektualne invalidnosti kod muškaraca.
Sindromi Nekoliko X-vezanih sindroma uključuje intelektualnu invalidnost kao dio prezentacije. To uključuje: Coffin-Lowryjev sindrom DDX3X sindrom MASA sindrom MECP2 sindrom duplikacije Mentalna retardacija i mikrocefalija s hipoplazijom pontine i cerebelarne X-vezana alfa talasemijjski sindrom mentalne retardacije
Lista gena Slijedi lista gena smještenih na X hromosomu i povezanih sa intelektualnom invalidnošću. Postoji i nekoliko lokusa koji nisu povezani sa određenim genom. IQSEC2: kodira faktor razmjene za Arf porodicu malih GTP vezujućih proteina, uključenih u formiranje sekretornih vezikula. TM4SF2: član je porodice proteina sa četiri transmembranska domena (tetraspanini, vidi TSPAN7). Ovaj gen je također povezan s neuropsihijatrijskim bolestima kao što je Huntingtonova horea. AP1S2: AP-1 kompleksna podjedinica sigma-2. Adapterski proteinski kompleks 1 nalazi se na citoplazmatskoj površini vezikula lociranih u Golgijevom kompleksu, gdje posreduje i privlačenje klatrina u membranu i prepoznavanje signala za sortiranje unutar citosolnih repova transmembranskih receptora. ACSL4: dugolančana masna kiselina—CoA ligaza 4 je enzim iz porodice masnokiselinskog-koenzima A porodice ligaza. Konvertuje slobodne dugolančane masne kiseline u masne acil-CoA estere, i na taj način ima ključnu ulogu u biosintezi lipida i degradaciji masnih kiselina. Ovaj izozim prvenstveno koristi arahidonat kao supstrat. ZNF41: protein cinkovih prstiju 41 je vjerovatno transkripcijski faktor porodice cinkovih prstiju. DLG3: diskoliki veliki homolog 3, takođe zvani neuroendokrini-DLG ili protein povezan sa sinapsom 102 (SAP-102). DLG3 je član natporodice membrana-asociranih guanilat- kinaza (MAGUK) . FTSJ1: Metiltransferaza 1 tRNK član je porodice proteina koji se vezuje za S-adenozilmetionin. Ovaj jedarčani protein je uključen u procesiranje i modifikaciju tRNK. GDI1: RabGDI alfa stvara kompleks s geranilgeraniliranim malim GTP-vezujućim proteinima iz porodice Rab i zadržava ih u citosolu. MECP2: metil CpG vezujući protein 2 je regulator transkripcije, koji potiskuje transkripciju iz promotora metiliranih gena. Čini se da je neophodan za normalnu funkciju nervnih ćelija. Za razliku od ostalih članova porodice MBD, MECP2 je X-vezan i podložan je X-inaktivacijama. Mutacije gena MECP2 uzrok su većine slučajeva Rettovog sindroma, progresivnog neurološkog razvojnog poremećaja i jednog od najčešćih uzroka intelektualne nesposobnosti kod žena. ARX: Homeoboks bez arista je protein povezan sa intelektualnom invalidnošću i lisencefalijom. Ovaj gen sadrži homeoboks eksprimiran tokom razvoja. Eksprimirani protein sadrži dva konzervirani domen, C-peptid (ili domen bez arista) i domen homeoboksne klase sličan prd. On je član porodice proteina srodnih grupa II bez arista čiji su članovi eksprimirani prvenstveno u centralnom i/ili perifernom nervnom sistemu. Ovaj gen je uključen u razvoj CNS-a i pankreasa. Mutacije ovog gena uzrokuju X-vezanu intelektualnu onesposobljenost i epilepsiju. KDM5C: Demetilaza 5C specifična za lizin je enzim koji je kod ljudi kodiran "KDM5C" genom, članom porodice SMCY homologa i kodira protein sa jednim KDM5C ARID domenom, jedan JmjC domen, jednan JmjN domen i dva PHD-cinkovi prsti. Motivi koji vežu DNK sugeriraju da je ovaj protein uključen u regulaciju transkripcije i remodeliranja hromatina. PHF8: PHD protein prstiju 8 pripada porodici obojenog gvožđa i 2-oksoglutarat ovisnih oksigenaza, i to je histonska lizin demetilaza sa selektivnošću za di- i monometilna stanja. FMR2: Krhka mentalna retardacija 2 (FMR2: sinonim AFF2), protein pripada porodici AFF koja sada ima četiri člana: AFF1/AF4, AFF2/FMR2, AFF3/LAF4 i AFF4/AF5q31. Svi AFF proteini su lokalizirani u jedru i imaju ulogu aktivatora transkripcije s pozitivnim djelovanjem na elongaciju RNK. AFF2/FMR2, AFF3/LAF4 i AFF4/AF5q31 lokaliziraju se u jedarnim mrljama (subjedarne strukture koje se smatraju mjestima skladištenja/modifikacije faktora prerade iRNK) i sposobni su da vežu RNK sa visokim prividnim afinitetom za G-kvadripleksnu strukturu. Čini se da moduliraju alternativnu preradu putem interakcije sa strukturom koja formira G-kvadripleks RNK. Slc6a8: Kreatinski transporter je protein koji je potreban da kreatin uđe u ćeliju. Kreatin je neophodan za održavanje nivoa ATP-a u ćelijama sa velikom potražnjom za energijom. GSPT2 MAGED1 UBE2A
Također pogledajte Duplikacija Xp11.2
Reference
Vanjski linkovi
Kategorija:Intelektualna invalidnost Kategorija:Recesivni poremećaji povezani s hromosomom X