Referendum o autonomiji Sandžaka bio je referendum o političkoj i teritorijalnoj autonomiji regije održan između 25. i 27. oktobra 1991, na inicijativu Muslimanskog nacionalnog vijeća Sandžaka (MNVS). Referendum je organizovan u 12 općina u kojima živi bošnjačko stanovništvo, a prostorno je obuhvatao kulturno-historijsku geopolitičku regiju Sandžak u SR Srbiji i SR Crnoj Gori. Cilj referenduma bio je ispitivanje volje naroda o uspostavljanju autonomije Sandžaka i potencijalnoj mogućnosti njegovog priključenja jednoj od suverenih republika tadašnje SFR Jugoslavije, vjerovatno misleći SR Bosni i Hercegovini.

Historija

Osnivane Muslimanskog nacionalnog vijeća Sandžaka Muslimansko nacionalno vijeće Sandžaka (MNVS) osnovano je u Novom Pazaru 11. maja 1991. Za prvog predsjednika izabran je bio Sulejman Ugljanin. MNVS su činile Stranka demokratske akcije Sandžaka (SDA S) i druge bošnjačke političke stranke, kao i druga udruženja, islamska zajednica i nestranački pojedinci.

Istog dana, MNVS je izjavio da vlade Srbije i Crne Gore promoviraju "velikosrpsku ideologiju" i traže "fizičko istrebljenje" sandžačkih muslimana kako bi kopnena granica između Srba u Srbiji i Crnoj Gori bila potpuno nesmetana. Također, tvrdio je da je MNVS jedini legitimni predstavnik sandžačkih muslimana. MNVS je tražio autonomiju za Sandžak u slučaju raspada Jugoslavije i pozvao muslimane da se naoružaju u slučaju građanskog rata. Najavio je formiranje skupštine, izvršnog vijeća, službi javne sigurnosti i uvođenje obavezne vojne službe, obećavajući suspenziju svih ostalih jugoslavenskih državnih organa u slučaju raspada Jugoslavije ili građanskog rata.

Referendum Dana 10. jula 1991. SDA Sandžaka (tada SDA Novi Pazar), pod rukovodstvom Sulejmana Ugljanina, uputilo je pismo koje traži od saveznih organa raspisivanje referenduma o autonomiji Sandžaka rukovodstvu SFR Jugoslavije, Srbije i Crne Gore, kao i State Departmentu, Evropskom parlamentu itd. S obzirom da odgovor nije došao, 3 mjeseca kasnije, 11. oktobra 1991, MNVS donosi odluku o raspisivanju neobavezujućeg referenduma koji će se održati od 25. do 27. oktobra 1991. Centralnu komisiju za sprovođenje referenduma činili su: predsjednik Rasim Ljajić, zamjenik Fevzija Murić i članovi Azem Hajdarević, Hadija Jakupović i Kasim Zoranić.

Između 25. i 27. oktobra 1991, MNVS je organizovao referendum za autonomiju Sandžaka, pitajući glasače da li su za "potpunu političku i teritorijalnu autonomiju" regije sa "pravom priključenja jednoj od suverenih republika?", vjerovatno misleći SR Bosni i Hercegovini. Vlasti Srbije su proglasile referendum neustavnim. Referendum je organizovan uz podršku Stranke demokratske akcije (SDA) u BiH, iako je to MNVS negirao. MNVS je tvrdio da je 264.156 ljudi u Sandžaku, ostatku Jugoslavije i iz inozemstva zatražilo da budu uvršteni na birački spisak. Izlaznost je bila 70,2%, a 99% je glasalo za političku i teritorijalnu autonomiju Sandžaka s pravom pridruživanja nekoj od jugoslavenskih republika. Ugljanin je tvrdio da je na referendumu učestvovalo 97% sandžačkih muslimana i 33% Albanaca, ali gotovo nijedan kršćanin. Također je rekao da će MNVS odlučiti kojoj će se jugoslavenskoj republici Sandžak pridružiti, ovisno o daljnjem razvoju događaja.

Postreferendumski period Krajem novembra 1991, MNVS je izabrao novu administraciju za regiju koja je djelovala kao vlada u sjeni. Sekretar Stranke demokratske akcije Sandžaka, Rasim Ljajić, imenovan je za premijera, dok je Ugljanin ostao predsjednik MNVS-a. SDA S je zadržala većinu mjesta u novoj vladi, koja je uključivala i Liberalnu bošnjačku organizaciju i Stranku nacionalne jednakosti. Također u januaru 1992, MNVS je usvojio rezoluciju kojom poziva sandžačke muslimane da se usprotive regrutaciji za Jugoslavensku narodnu armiju (JNA).

Nakon što je Evropska zajednica priznala nezavisnost nekoliko bivših jugoslavenskih republika u decembru 1991, Ugljanin je poslao rezultate referenduma nizozemskom ministru vanjskih poslova Hansu van den Broeku tražeći "priznanje i puni međunarodni i pravni subjektivitet Sandžaka". U januaru 1992, MNVS je proglasio stvaranje "posebnog statusa" za Sandžak koji bi regiji dao dalekosežnu autonomiju. Inicijativu nisu priznale ni jugoslavenska vlada ni vlada Srbije. U naknadnom pismu upućenom Evropskom ministarskom vijeću od 5. aprila 1992, Ugljanin je, pod utjecajem skorog osnivanja Savezne Republike Jugoslavije (nakon što su Slovenija, Hrvatska, Republika Bosna i Hercegovina i Makedonija proglasile nezavisnost), a pozivajući se na rat u Bosni i Hercegovini, ponovo zatražio priznanje Sandžaka, kao i raspoređivanje vojnika Ujedinjenih nacija i uspostavljanje međunarodnog prisustva u regiji.

Dana 18. aprila, Konferencija muslimanskih intelektualaca Sandžaka, Crne Gore i Srbije protestovala je protiv osnivanja Savezne Republike Jugoslavije, tvrdeći da se to dogodilo protiv volje muslimana u zemlji i pozivajući na njeno nepriznavanje. MNVS je 28. aprila usvojio rezoluciju kojom se negira postojanje SR Jugoslavije i insistira da se muslimanima Sandžaka dozvoli da se pridruže republici po svom izboru, što je u ovom slučaju bila Republika Bosna i Hercegovina, sa većinskim muslimanskim stanovništvom. Dana 16. augusta 1992, MNVS je otišao korak dalje. Pozivajući se na svoje skoro učešće na Londonskoj konferenciji u augustu 1992, MNVS je najavio potpuni bojkot Srbije i Crne Gore, uključujući i njihove republičke skupštine, sve dok Sandžak ne dobije zvanični status i ne prestane "državni terorizam". MNVS je pozvao na bojkot prijevremenih parlamentarnih izbora u maju 1992, decembru 1992. i decembru 1993. Većina muslimana nije učestvovala na izborima, kao ni Albanci na Kosovu.

Dana 6. juna 1993, MNVS je usvojio Memorandum o uspostavljanju posebnog statusa za Sandžak unutar SR Jugoslavije (Srbija i Crna Gora), kojim se težilo dalekosežnoj autonomiji. Memorandum, za koji je predviđeno da ga potpišu SR Jugoslavija, MNVS, Republika Bosna i Hercegovina i Badinterova komisija, ostao je mrtvo slovo na papiru.

Godine 1996, stranke i udruženja sandžačkih muslimana usvojile su naziv "Bošnjaci" umjesto "Muslimani" nakon iste odluke Vijeće Kongresa bošnjačkih intelektualaca održanog u Sarajevu 1993. Stoga je naziv MNVS promijenjen u Bošnjačko nacionalno vijeće Sandžaka (BNVS). Nakon završetka rata u BiH 1995, Bošnjačko nacionalno vijeće Sandžaka usvojilo je Memorandum o autonomiji Sandžaka i posebnim odnosima s Bosnom i Hercegovinom 19. jula 1999. Tokom predsjedničkih izbora 2000. održanih u septembru, BNVS je podržao Demokratsku opoziciju Srbije, pozivajući Bošnjake da glasaju za zajedničkog kandidata opozicije. Izbori su kulminirali svrgavanjem Slobodana Miloševića tokom takozvane Buldožer revolucije.

Rezultati Muslimansko nacionalno vijeće Sandžaka je tvrdilo da je 264.156 ljudi iz Sandžaka, ostatku SFR Jugoslavije i iz inozemstva zatražilo da budu uvršteni na birački spisak. Tvrdilo je da je izlaznost bila 185.437 (70,19%), a da je 185.284 (99,92%) glasalo za autonomiju. GlasovaNevažeći

glasovaUkupno glasovaRegistrovanih glasačaIzlaznostRezultatZa%Protiv%183.30298,931.9821,07153185.437264.15670,19%54x54piksel|bez okvira

Također pogledajte

Stranka demokratske akcije Sandžaka Raspad Jugoslavije Referendum o nezavisnosti Slovenije Referendum o nezavisnosti Hrvatske Referendum o nezavisnosti Bosne i Hercegovine Sporazum Karadžić – Filipović

Reference

Literatura

Kategorija:Sandžak Sandžak Kategorija:Referendumi u Srbiji Kategorija:Referendumi u Crnoj Gori Kategorija:Referendumi u 1991. Kategorija:Politička historija Srbije Kategorija:Politička historija Crne Gore Kategorija:1991. u Srbiji Kategorija:1991. u Crnoj Gori Kategorija:1991. u Jugoslaviji Kategorija:Separatizam u Jugoslaviji Kategorija:Separatizam u Srbiji Kategorija:Separatizam u Crnoj Gori Kategorija:Politika SFRJ Kategorija:Raspad Jugoslavije Kategorija:Bošnjaci u Srbiji Kategorija:Stranka demokratske akcije Sandžaka