Kara Davud-paša (; umro u januaru 1623) bio je osmanski državnik i vojni zapovjednik porijeklom iz Bosne. U drugoj vladavini sultana Mustafe I kratko je služio kao veliki vezir, najviši državni službenik Osmanskog Carstva poslije sultana. U osmanskoj historiografiji ostao je najpoznatiji po ulozi u svrgavanju i ubistvu sultana Osmana II.

Obrazovan je u Enderunu, osmanskoj dvorskoj školi u kojoj su se školovali budući državni, vojni i dvorski službenici. Tokom karijere obavljao je više visokih dužnosti, među njima službe rumelijskog beglerbega, vezira, kapudan-paše i velikog vezira. Zbog učešća u smrti Osmana II u izvorima se spominje i kao "Hain Davud-paša", odnosno "izdajnik Davud-paša".

Rana karijera Kara Davud-paša bio je porijeklom iz Bosne. Odgojen je i školovan u Enderunu, gdje je napredovao kroz dvorske službe čuhadara, dvorskog službenika zaduženog za sultanovu odjeću i ličnu pratnju, kapidžibaše, zapovjednika dvorskih vratara, i glavnog kapidžibaše. Godine 1600. dosegao je položaj glavnog kapidžibaše, a u septembru 1604. imenovan je za rumelijskog beglerbega, odnosno namjesnika jedne od najvažnijih evropskih pokrajina Carstva. Nekoliko dana kasnije dobio je vezirski rang.

Naredne godine postavljen je za muhafiza Kastamonua, vojnog i upravnog zapovjednika grada, a potom za serdara, vrhovnog zapovjednika u vojnoj akciji, protiv dželalijskih pobunjenika u Anadoliji. Nakon poraza anadolskog muhafiza Nasuh-paše kod Bolvadina u novembru 1605, sultan Ahmed I razriješio ga je serdarske dužnosti i odlučio lično krenuti u anadolsku vojnu. Davud-paša se zatim nalazio među vezirima koji su sa sultanom došli u Bursu.

U augustu 1606. oženio se kćerkom sultana Mehmeda III, čime je postao damat, odnosno zet osmanske dinastije. Iste godine ponovo je, s vezirskim činom, postavljen za rumelijskog beglerbega i služio je kao muhafiz Sofije. Poslije povratka u Istanbul ušao je među kubbe-vezire, članove središnjeg državnog vijeća koji su učestvovali u radu Divana. Nakon toga bio je poslan u Izmit, a zatim je u Divanu napredovao od četvrtog do drugog vezira. Početkom 1616. opet je imenovan za rumelijskog beglerbega i u tom svojstvu učestvovao u Revanjskoj vojni velikog vezira Öküz Mehmed-paše.

Kapudan-paša i povratak u Rumeliju Po dolasku Mustafe I na prijestolje, u novembru 1617. imenovan je za kapudan-pašu, velikog admirala osmanske mornarice. Na imenovanje je utjecala činjenica da je bio zet dinastije. Nakon što je Osman II smijenio Mustafu i preuzeo vlast, Davud-paša je izgubio i službu kapudan-paše i vezirski položaj. Najprije je vraćen na mjesto rumelijskog beglerbega, a zatim je postavljen za pašu Silistre.

Nakon dužeg perioda bez aktivne službe ponovo je imenovan za rumelijskog beglerbega. U tom svojstvu učestvovao je u Hotinskoj vojni Osmana II, gdje je obavljao dužnost čarhadžije, zapovjednika prednjih odreda vojske. Po povratku vojske u Edirne određeno je da ostane ondje kao rumelijski beglerbeg, ali je krajem januara 1622. imenovan za sandžak-bega Ćustendila, upravnika sandžaka kao niže osmanske pokrajinske jedinice. Na tu dužnost nije otišao lično, nego je poslao muteselima, zastupnika koji je u njegovo ime upravljao dodijeljenim područjem.

Svrgavanje Osmana II i veliki vezirat U maju 1622. pobuna janičara i drugih kapikulu-odreda, stalnih vojnih jedinica neposredno vezanih za sultanovu vlast, dovela je do svrgavanja Osmana II i ponovnog ustoličenja Mustafe I. Dan nakon smjene sultana, pod utjecajem valide sultanije, majke vladajućeg sultana i jedne od najutjecajnijih osoba na dvoru, Kara Davud-paša postavljen je za velikog vezira. U literaturi se njegova služba navodi kao izuzetno kratka; na položaju se zadržao približno 24 dana, do smjene 13. juna 1622.

Odmah po imenovanju pokušao je ukloniti svrgnutog sultana. Osman II najprije je držan u Orta džamiji, a zatim je, po Davud-pašinoj naredbi, odveden u Yedikule zindane, utvrđeni zatvorski kompleks u Istanbulu. Nakon što su se vojnici koji su doveli Osmana razišli, Davud-paša je sa svojim ljudima zatvorio kapije zindana, a Osman II je predvečer zadavljen. Kao dokaz ubistva odrezano mu je uho i poslano valide sultaniji.

Ubistvo sultana izazvalo je krizu u Istanbulu i Anadoliji. Baki Tezcan tumači Osmanovo svrgavanje i ubistvo kao prelomni događaj ranonovovjekovne osmanske politike, jer je pokazalo da se sultanova vlast više ne može razumjeti izvan odnosa s vojskom, dvorskim frakcijama i širim političkim zajednicama Carstva. Gabriel Piterberg posebno naglašava da je kasnije pripovijedanje o Osmanovoj smrti oblikovalo osmansku političku memoriju i način na koji su hroničari prikazivali odgovornost janičara, dvora i Davud-paše.

Hapšenje i pogubljenje Početkom 1623. pobunjeni spahije, otvoreno su zahtijevali kaznu za ubice Osmana II. Na osnovu fermana Mustafe I, Kara Davud-paša, Kelender Uğrusu i cebedžibaša, zapovjednik korpusa zaduženog za oružje i opremu, zatvoreni su u Yedikule. Dva dana kasnije Davud-paša je izveden pred Cellat-česmu radi pogubljenja, ali je u tom trenutku pokazao hatt-i humajun Mustafe I, vlastoručnu ili svečanu sultansku naredbu, i fetve kazaskera, visokih vjersko-pravnih sudija, koje su se odnosile na ubistvo Osmana II, nastojeći dokazati da nije djelovao samovoljno.

Zbog odgađanja pogubljenja izbila je pometnja. Ljudi koje je njegova supruga potplatila uspjeli su ga skloniti u Orta džamiju, gdje se kratko ponašao kao da je ponovo veliki vezir, dijeleći pristalicama nagrade i položaje. Ubrzo je, ipak, po novom fermanu odveden iz džamije, vraćen u Yedikule i pogubljen na mjestu gdje je bio ubijen Osman II. Pogubljen je zajedno s Kelenderom Uğrusuom. Njegovo tijelo sahranjeno je u haremu Murat-pašine džamije u Aksarayu, u Istanbulu.

Naslijeđe i historiografija Osmanski izvori Kara Davud-pašu najčešće prikazuju kroz njegovu ulogu u ubistvu Osmana II. Zbog toga se u historiografiji i narodnom pamćenju spominjao pogrdnim nadimcima. Ipak, za sobom je ostavio i nekoliko vakufskih dobara; u sklopu Murat-pašine džamije dao je sagraditi šadrvan i česmu.

Literatura

Reference

Kategorija:Umrli 1623. Kategorija:Biografije, Istanbul Kategorija:Osmanlije bošnjačkog porijekla Kategorija:Veziri Osmanskog Carstva