Evropska agencija za graničnu i obalnu stražu, poznata kao Frontex (od francuskog izraza , što znači ″vanjske granice″), je agencija Evropske unije sa sjedištem u Varšavi, u Poljskoj.
U saradnji sa graničnim i obalskim službama država članica, Frontex koordiniše aktivnosti nadzora i kontrole vanjskih granica Šengenskog prostora, u okviru evropske politike slobode, sigurnosti i pravde. Agencija pruža podršku državama članicama u zaštiti vanjskih granica Evropske unije, posebno kroz koordinaciju zajedničkih operacija, obuku službenika, analizu rizika i razvoj interoperabilnosti između graničnih službi država članica.
Frontex je osnovan 2004. pod nazivom Evropska agencija za upravljanje operativnom saradnjom na vanjskim granicama, sa osnovnim zadatkom koordinacije aktivnosti kontrole granica država članica Evropske unije.
Nakon evropske migrantske krize 2015–2016, Evropska komisija je predložila proširenje nadležnosti agencije i njeno transformisanje u Evropsku agenciju za graničnu i obalnu stražu. Prijedlog je podržalo Evropsko vijeće, a nakon usvajanja u Evropskom parlamentu, nova agencija je zvanično uspostavljena 6. oktobra 2016. na vanjskoj granici Bugarske i Turske.
Nadležnosti i resursi Frontexa dodatno su prošireni 2019. Budžet agencije povećan je sa 143 miliona eura 2015. na više od 1,1 milijardu eura planiranih za 2025, dok je predviđeno da broj službenika stalnog sastava dostigne 10.000 do 2027.
Organizacija
Nacionalna tijela
Nacionalnu komponentu Evropske granične i obalne straže čine nadležna tijela država članica Šengenskog prostora, koja svakodnevno upravljaju i provode nadzor nad dijelovima vanjske granice Šengenskog prostora za koje su odgovorna.
Kopnene granice + Nacionalni organi koji osiguravaju vanjske kopnene granice šengenskog prostora Država članica 20px Bugarska 20px Hrvatska 20px Češka 20px Estonija 20px Finska 20px Francuska 20px Grčka 20px Mađarska 20px Latvija 20px Litvanija 20px Norveška 20px Poljska 20px Rumunija 20px Slovačka Granica u pitanju Bugarska–Sjeverna Makedonija, Bugarska–Srbija, Bugarska–Turska Hrvatska–Srbija, Hrvatska–Bosna i Hercegovina Hrvatska–Srbija, Mađarska–Srbija, Slovačka–Ukrajina, Bugarska–Turska, Grčka–Albanija, Grčka–Sjeverna Makedonija Estonija–Rusija Finska–Rusija Francuska–Andora Grčka–Albanija, Grčka–Sjeverna Makedonija, Grčka–Turska Mađarska–Ukrajina, Mađarska–Srbija Latvija–Rusija, Latvija–Bjelorusija Litvanija–Rusija, Litvanija–Bjelorusija Norveška–Rusija Poljska–Rusija, Poljska–Ukrajina, Poljska–Bjelorusija Rumunija–Moldavija, Rumunija–Ukrajina, Rumunija–Srbija Slovačka–Ukrajina Granična straža Granična policija Policija Policija Odbor policije i granične straže Granična straža Centralna uprava granične policije i Generalna uprava carina i indirektnih poreza Policija Policija Državna granična straža Državna granična služba PolicijaGarnizon Sør-Varanger PolicijaGranična straža Granična policija Biro granične i stranske policije Granični kamen 50px|alt=Nedefinisane granice 50px|alt=Nedefinisane granice 50px|alt=Nedefinisane granice 50px 50px 50px|alt=Nedefinisane granice 50px 50px 50px 50px 50px 50px 50px 50px
Obale + Nacionalni organi koji osiguravaju obale šengenskog prostora Država članica Obalna straža Oznaka službe 20px Belgija Savezna policijaObalna straža 20px Bugarska Granična policija 20px Hrvatska Obalna straža 20px Kipar Lučka i pomorska policija 20px Danska Admiralska flota 20px Estonija Odbor policije i granične straže 20px Finska Granična straža 20px Francuska Pomorska žandarmerija, Generalna uprava carina i indirektnih poreza, Francuska ratna mornarica, Generalna uprava za pomorstvo, ribarstvo i akvakulturu i Centralna uprava granične policije 20px Njemačka Savezna policijaSavezna obalna straža 20px Grčka Obalna straža 20px Island Obalna straža 20px Italija Korpus lučkih kapetanija – Obalna straža i Guardia di Finanza 20px Latvija Državna granična straža Pomorske snage Latvije 20px Litvanija Državna granična služba 20px Malta Pomorski eskadron Oružanih snaga 20px Holandija Obalna straža 20px Norveška Obalna straža 20px Poljska Granična straža 20px Portugal Sistem pomorske uprave 20px Rumunija Granična policija 20px Slovenija Policija 20px Španija Civilna garda Društvo za pomorsku sigurnost i spašavanje Služba za carinski nadzor 20px Švedska Obalna straža
Agencija Evropske unije
|mini|desno|300px|Sjedište Frontexa u kancelarijskom kompleksu Warsaw Spire, Varšava
Evropska agencija za graničnu i obalnu stražu (Frontex) predstavlja centralnu instituciju Evropske unije zaduženu za pružanje operativne, tehničke i koordinacijske podrške državama članicama u zaštiti vanjskih granica. Agencija raspolaže rezervnim sastavom evropskih graničnih službenika i tehničkom opremom namijenjenom za provođenje zajedničkih operacija nadzora granica. Države članice dužne su, prema potrebi, staviti na raspolaganje određenu opremu registrovanu na svojoj teritoriji, uključujući patrolna plovila, vozila i avione, kako bi se omogućilo brzo raspoređivanje resursa u operacijama zaštite granica.
Frontex učestvuje i u koordinaciji zajedničkih operacija, analizi rizika, obuci službenika i jačanju interoperabilnosti između nacionalnih graničnih službi država članica Evropske unije.
Agencija je bila predmet kritika i istraga u vezi sa navodima o nezakonitom vraćanju migranata i tražioca azila () na vanjskim granicama Evropske unije. Više međunarodnih medija i organizacija za ljudska prava navelo je optužbe o mogućem kršenju evropskog i međunarodnog prava, dok je Frontex negirao učešće u takvim aktivnostima.
Sistem Evropske granične i obalne straže čine Evropska agencija za graničnu i obalnu stražu (Frontex) i nadležna nacionalna tijela država članica zadužena za upravljanje i nadzor granica. Svakodnevno upravljanje vanjskim granicama u nadležnosti je država članica, dok Evropska agencija za graničnu i obalnu stražu pruža podršku državama kojima je ona potrebna i koordiniše aktivnosti u okviru sistema upravljanja vanjskim granicama Evrope. Zaštita i nadzor vanjskih granica Evropske unije, odnosno Šengenskog prostora, predstavljaju zajedničku odgovornost Agencije i nadležnih nacionalnih tijela država članica.
Reference
Vanjski linkovi
Zvanični sajt Prijedlog uredbe (na EUR-Lex-u) (en) Saopćenje za javnost Evropske komisije (en) Informativni list Evropske komisije (en) Opis Kongresne biblioteke Sjedinjenih Američkih Država (en)
Kategorija:Agencije Evropske unije Kategorija:Granične službe Kategorija:Međunarodne agencije za provođenje zakona Kategorija:Međunarodne organizacije i agencije sa sjedištem u Varšavi Kategorija:Evropska granična i obalna straža Kategorija:Organizacije osnovane 2004.