Vrela Trebišnjice jesu grupa kraških vrela kod Bileće u istočnoj Hercegovini, iz kojih je prirodno izvirala rijeka Trebišnjica. Od formiranja Bilećkog jezera nakon izgradnje brane Grančarevo izvorišna zona potopljena je akumulacijom, zbog čega vrela više nisu dostupna u prirodnom obliku.
Položaj Izvorišna zona nalazila se na južnom rubu Bileće, ispod kraške zaravni na kojoj se grad razvio. Bilećka grupa bila je neposredno uz grad, na približno 325–327 m nadmorske visine, dok se grupa Čepelice nalazila oko 3 km nizvodno, kod sela Čepelica, na približno 324 m nadmorske visine.
Vrela su pripadala izvorišnoj zoni Trebišnjice, jedne od najpoznatijih evropskih ponornica. Prirodni tok rijeke vodio je od Bileće prema Trebinju i Popovom polju, gdje je voda ponirala i podzemno se raspoređivala prema jadranskom i neretvanskom sistemu.
Izvorišne grupe Bilećku grupu činila su tri glavna izvora: Dejanova pećina, Oko i Nikšićko vrelo. Dejanova pećina bila je pećinsko vrelo i najprepoznatljiviji izlaz sistema, dok su Oko i Nikšićko vrelo predstavljali susjedne izvorske otvore povezane s istim kraškim drenažnim područjem.
Grupa Čepelice nalazila se nizvodno od bilećkih vrela. Čepelica je bila kratka sezonska rijeka, duga manje od 2 km, koja je tekla kroz lokalitet Luke i ulijevala se u Trebišnjicu kod sastava Mistijaj. Izvorišnu grupu činilo je vrelo Čepo, s više glavnih otvora, te manji izvori i estavele uz korito Čepelice.
Hidrogeologija Vrela Trebišnjice nastala su u snažno razvijenom kraškom sistemu istočne Hercegovine, u prostoru Dinarskog krša građenom pretežno od krečnjaka i dolomita. Hidrogeološki sistem bio je povezan s ponornim tokovima i kraškim poljima u zaleđu, uključujući područja Gatačkog i Cerničkog polja, iz kojih se dio voda podzemno kretao prema izvorišnoj zoni Trebišnjice.
Veza istočnog dijela Cerničkog polja s Nikšićkim vrelom, potvrđena je traserskim ispitivanjima. Takav tip veze tipičan je za dinarski krš, gdje površinske razvodnice često ne odgovaraju podzemnim vododjelnicama, a voda se kroz pećinske kanale, pukotine i ponore može preusmjeravati između udaljenih polja i izvora.
Prije potapanja izvorišna zona imala je veliku izdašnost. U literaturi se za sistem vrela navode protoci od oko 125 do 220 m³/s, pri čemu su vrijednosti zavisile od hidrološkog stanja i sezonskih oborina. Zbog velike količine vode i položaja u kaskadno poredanim kraškim poljima Trebišnjica je imala izrazit hidroenergetski potencijal, ali i složen režim poplava, poniranja i podzemnog oticanja.
Potapanje i hidroenergetska regulacija mini|Selo i potok Čepelica 1896. godine Izvorišna zona Trebišnjice potopljena je nakon izgradnje brane Grančarevo i stvaranja Bilećkog jezera. Kada je akumulacija puna, izvori Trebišnjice nalaze se ispod visokog vodenog stuba. Studija o uticaju Bilećke akumulacije na kraški akvifer navodi da su vrela u izvorišnoj zoni potopljena, a pri punom jezeru prekrivena vodom visine oko 75 m, a potopljeni su i pećina Oko, više manjih izvora i kraških objekata u blizini izvorišne zone.
Regulacija Trebišnjice obuhvatila je brane, akumulacije, betoniranje i kanalisanje dijelova riječnog toka. Time je prirodna ponornička dinamika u znatnoj mjeri zamijenjena upravljanim hidroenergetskim sistemom, a nekadašnja vrela ostala su ispod površine Bilećkog jezera.
Ekološki i geomorfološki značaj Prije potapanja Vrela Trebišnjice bila su dio izrazitog kraškog pejzaža, s pećinskim izvorima, estavelama, sezonskim tokovima i podzemnim vezama. Njihovo potapanje promijenilo je prirodni izgled izvorišne zone.
Savremena hidrogeološka istraživanja Bilećkog jezera usmjerena su na pitanje propusnosti i stabilnosti kraškog terena uz akumulaciju. Istraživanja obuhvataju praćenje podzemnih voda, traserska ispitivanja, speleološke radove i analize odnosa između nivoa jezera i izvora na desnoj obali akumulacije.
Također pogledajte Hidroelektrana Trebinje I
Literatura
Reference
Kategorija:Kraška vrela Kategorija:Bileća Kategorija:Trebišnjica Kategorija:Kraška vrela u Bosni i Hercegovini