FAMOS (akronim od Fabrika motora Sarajevo) bila je bosanskohercegovačko kompanija mašinske industrije. Osnovano 1950, preduzeće je tokom druge polovine 20. vijeka predstavljalo jedan od ključnih privrednih subjekata u proizvodnji motora i transmisija u SFR Jugoslaviji.
Historija Preduzeće je osnovano 1950. godine, a serijska proizvodnja u pogonima zvanično je započela 1953. godine. U svom razvojnom putu, FAMOS je uspostavio dugoročnu poslovnu saradnju sa Fabrikom automobila Priboj (FAP), čime je formirana grupacija FAP-FAMOS, koja je bila okosnica jugoslavenske automobilske industrije.
Proizvodni program i tehnologija FAMOS je izgradio poziciju na tržištu kroz specijalizaciju u proizvodnji dizel-motora i komponenti za transmisiju. Tehnološki procesi su se oslanjali na licencnu proizvodnju, koja je omogućila usvajanje međunarodnih standarda za teretna vozila i autobuse. Fabrika je posjedovala vlastite livnice i pogone za preciznu mašinsku obradu, što je omogućavalo vertikalnu integraciju – od sirovine do gotovog motora, mjenjačkih kutija i reduktora. Proizvodnja je bila sinhronizovana sa potrebama montažnih traka, gdje su FAMOS-ovi motori ugrađivani u teška teretna vozila.
Transformacija i likvidacija Nakon rata u Bosni i Hercegovini, sistem FAMOS-a se suočio sa izazovima tranzicije. Godine 2015. dio preduzeća, Famos-Adi, preuzela je njemačka kompanija s ciljem restrukturiranja. U aprilu 2016. pokrenut je postupak likvidacije, što je izazvalo proteste radnika. U istom periodu potvrđeno je da zvanični sistem FAMOS više ne postoji kao aktivno preduzeće.
Imovinsko-pravni status Nakon gašenja proizvodnje, objekti su postali predmet imovinsko-pravnih sporova. Vlada Kantona Sarajevo je 2022. vratila vlasništvo nad dijelom imovine preduzeća. Također, Općina Ilidža je 2022. preuzela vlasništvo nad sportskim i kulturnim objektima koji su pripadali FAMOS-u. Simboličan kraj industrijskog prisustva FAMOS-a ozvaničen je 2022. rušenjem objekata kompanije Mofas, nastale na temeljima bivšeg sistema.
Reference
Kategorija:Kompanije u Bosni i Hercegovini Kategorija:Bivša preduzeća u Bosni i Hercegovini Kategorija:Mašinska industrija