Radio Slobodna Evropa/Radio Sloboda (, RFE/RL) američka je medijska organizacija koja se finansira iz državnog budžeta Sjedinjenih Američkih Država. Emituje vijesti i analize na 27 jezika za publiku u 23 države Istočne Evrope, Centralne Azije, Kavkaza i Bliskog istoka. Sjedište organizacije od 1995. nalazi se u Pragu, a RFE/RL djeluje putem 21 lokalnog ureda i zapošljava više od 500 stalnih zaposlenika.

Radio Slobodna Evropa osnovan je 1949. tokom Hladnog rata, s ciljem emitovanja programa namijenjenih sovjetskim satelitskim državama, dok je Radio Sloboda (RL), osnovan 1951, bio usmjeren prema Sovjetskom Savezu. Organizacije je do 1972. tajno finansirala CIA, a 1976. spojene su u jedinstvenu organizaciju pod nazivom Radio Slobodna Evropa/Radio Sloboda. Sjedište RFE/RL-a nalazilo se u Minhenu od 1949. do 1995, dok su se dodatni programi emitovali iz portugalskog mjesta Glória do Ribatejo do 1996. Tokom Hladnog rata Sovjetski Savez ometao je emitovanje njihovih radijskih programa, a organizacija je bila izložena pokušajima infiltracije od strane komunističkih obavještajnih službi.

RFE/RL djeluje kao privatna neprofitna organizacija registrirovana prema odredbi 501(c)(3) američkog poreznog zakonodavstva, pod nadzorom Američke agencije za globalne medije, savezne agencije koja koordiniše rad svih međunarodnih emitera finansiranih sredstvima iz državnog budžeta Sjedinjenih Američkih Država. Nakon revolucije 1989. i raspada Sovjetskog Saveza, organizacija je znatno smanjila svoje prisustvo u Evropi.

Američka agencija za globalne medije je 15. marta 2025. obustavila dodjelu sredstava RFE/RL-u i Radio Slobodna Azija u skladu s Izvršnom uredbom 14238 administracije predsjednika Donalda Trumpa. RFE/RL je 18. marta podnio tužbu protiv USAGM-a i dvojice njegovih zvaničnika s ciljem osporavanja odluke o ukidanju finansiranja.

Brojni istraživači opisali su organizaciju kao instrument za širenje američke propagande i promicanje interesa Sjedinjenih Američkih Država.

Od 2025. Istraživački centar za medije i novinarstvo svrstava Američku agenciju za globalne medije, uključujući RFE/RL, među državno kontrolisane medije, definišući ih kao "medije u kojima država zadržava osnovnu ulogu u upravljanju i vrši direktan nadzor nad njihovom uređivačkom politikom".

Rana historija

Radio Slobodna Evropa mini|desno|300px|Redakcija Radija Slobodna Evropa/Radija Sloboda u Minhenu, 1994. Radio Slobodna Evropa osnovao je 1949. u New Yorku Nacionalni odbor za slobodnu Evropu (NCFE), antikomunistička organizacija koju je, uz podršku CIA-e, formirao Allen Dulles. RFE je do 1972. tajno finansirala CIA. U prvim godinama rada opće smjernice uređivačke politike određivali su CIA i State Department, dok je konačna uređivačka politika usaglašavana između predstavnika tih institucija i uredništva RFE-a.

Radio Slobodna Evropa uživao je široku podršku javnosti zahvaljujući kampanji Križarski rat za slobodu, koju je pokrenuo Dwight D. Eisenhower. Tokom 1950. više od 16 miliona Amerikanaca potpisalo je Eisenhowerove "Povelje slobode" tokom promotivne turneje kroz više od dvadeset američkih gradova te doniralo 1.317.000 američkih dolara za proširenje rada RFE-a.

Prema riječima novinara Siga Mickelsona, misija Nacionalnog odbora za slobodnu Evropu bila je pružanje podrške izbjeglicama i stvaranje prostora u kojem će moći slobodno izražavati svoje stavove i objavljivati svoja djela, uz istovremeno upoznavanje s modernim svijetom. NCFE je svoje djelovanje podijelio na tri područja: odnose s zajednicama u egzilu, radijsko emitiranje i saradnju s američkom javnošću.

Sjedinjene Američke Države finansirale su brojne projekte s ciljem suzbijanja utjecaja komunističke ideologije među intelektualcima u Evropi i zemljama u razvoju. Radio Slobodna Evropa nastao je iz uvjerenja da će se Hladni rat prvenstveno voditi političkim, a ne vojnim sredstvima. Američki kreatori vanjske politike, među kojima su bili George Kennan i John Foster Dulles, smatrali su da je Hladni rat u suštini predstavljao rat ideja. Uspostavljanje radijskih stanica koje su emitovale program prema zemljama iza Željezne zavjese bilo je važan dio šire strategije psihološkog ratovanja.

RFE je organiziran po uzoru na Radio u američkom sektoru (RIAS), radijsku službu koju je finansirala američka vlada i koja je prvobitno bila namijenjena stanovnicima američkog sektora Zapadnog Berlina. Prema riječima Archa Puddingtona, nekadašnjeg rukovodioca jednog od ureda RFE/RL-a, program RIAS-a pratili su i brojni stanovnici Istočne Njemačke. U redakciji su gotovo isključivo radili njemački novinari, uz minimalan američki nadzor, što je slušaocima omogućavalo pristup slobodnijem i nezavisnijem izvoru informacija.

mini|desno|300px|Zgrada Radija Slobodne Evrope/Radija Sloboda u praškoj četvrti Hagibor, 2025.

NCFE je u januaru 1950. preuzeo bazu predajnika u Lampertheimu u Zapadnoj Njemačkoj, a 4. jula iste godine RFE je emitirao prvi program na češkom jeziku namijenjen slušaocima u Čehoslovačkoj. Krajem 1950. RFE je počeo formirati profesionalnu redakciju sastavljenu od stranih novinara te je prerastao u mnogo više od "glasnogovornika političkih emigranata". Za svaki jezički servis angažirane su posebne novinarske ekipe, dok je razvijen sistem prikupljanja informacija osiguravao aktuelan sadržaj za emitiranje. Većina informacija dolazila je od dobro umreženih emigranta, kao i iz razgovora s putnicima i osobama koje su prebjegle iz zemalja Istočnog bloka. RFE nije imao mrežu plaćenih agenata unutar zemalja Istočnog bloka, a svoje je urede smjestio u područjima s brojnim emigrantskim zajednicama. Organizacija je sistematski pratila štampu i radijske programe zemalja Varšavskog pakta, te stvarala opsežnu dokumentacijsku građu koja je kasnije postala vrijedan izvor informacija za brojne organizacije širom svijeta.

Pored redovnog radijskog programa, RFE je provodio i posebne propagandne operacije tokom kojih su letci distribuirani pomoću meteoroloških balona. Jedna od takvih akcija, pod nazivom Prospero, bila je usmjerena prema Čehoslovačkoj. Između oktobra 1951. i novembra 1956. nebom iznad srednje Evrope pušteno je više od 350.000 balona koji su nosili preko 300 miliona letaka, plakata, knjiga i drugog štampanog materijala. Sadržaj tih materijala bio je raznovrstan. Prema Archu Puddingtonu, uključivao je poruke podrške i ohrabrenja "građanima koji trpe komunističku represiju", satirične kritike komunističkih režima i njihovih vođa, informacije o disidentskim pokretima i kampanjama za zaštitu ljudskih prava te poruke solidarnosti američkog naroda sa stanovnicima istočnoevropskih država. Puddington navodi da je ovaj projekt služio i kao sredstvo za jačanje ugleda RFE-a kao nepristranog emitera.

Radio Sloboda mini|desno|300px|Antene predajnika RFE/RL-a na plaži Pals u Kataloniji, Španija, 2005. Dok je Radio Slobodna Evropa emitirao program namijenjen sovjetskim satelitskim državama, Radio Sloboda bio je usmjeren prema Sovjetskom Savezu. Radio Sloboda osnovao je 1951. Američki odbor za oslobođenje naroda Rusije. Stanica je prvobitno nosila naziv Radio Liberation from Bolshevism, a 1956. preimenovana je u Radio Liberation. Sadašnji naziv, Radio Liberty, usvojen je nakon donošenja programske politike koja je naglasak stavila na "liberalizaciju", a ne na "oslobođenje".

Radio Sloboda počeo je emitirati program iz Lampertheima 1. marta 1953, a značajnu slušanost stekao je već četiri dana kasnije, kada je opširno izvještavao o smrti Josifa Staljina. Kako bi pokrio šire geografsko područje, RFE je kratkotalasne predajnike u Lampertheimu dopunio bazom predajnika u Glóriji, u Portugalu, koji je bio u funkciji od 1951. Organizacija je raspolagala i bazom na aerodromu Oberwiesenfeld na periferiji Minhena, gdje je zapošljavala i nekoliko bivših nacističkih saradnika koji su tokom Drugog svjetskog rata bili povezani s Ostministeriumom pod vodstvom Gerharda von Mendea. Godine 1955. Radio Sloboda počeo je emitovati program namijenjen istočnim područjima Rusije putem kratkotalasnih predajnika na Tajvanu. Četiri godine kasnije, 1959, uspostavljen je nova baza predajnika u Platja de Palsu u Španiji.

Radio Liberty proširio je svoju publiku emitovanjem programa i na drugim jezicima, a ne samo na ruskom. Do marta 1954. emitirao je između šest i sedam sati programa dnevno na jedanaest jezika. Do decembra iste godine broj jezika povećan je na sedamnaest, uključujući ukrajinski, bjeloruski, kazahstanski, kirgiski, tadžički, turkmenistanski, uzbečki, tatarski, baškirski, armenski, azerbejdžanski, gruzijski te druge jezike Kavkaza i Centralne Azije.

Spisak jezika