Muzej književnosti i pozorišne umjetnosti Bosne i Hercegovine muzejska je ustanova kulture u Sarajevu koja prikuplja, čuva, stručno obrađuje i predstavlja građu povezanu s književnošću i pozorišnom umjetnošću u Bosni i Hercegovini. Osnovan je 27. aprila 1961. kao Muzej književnosti Bosne i Hercegovine, nakon priprema koje su počele 1955. godine. U njegovom osnivanju posebno se istakla književnica i kustosica Razija Handžić, koja je postala prva direktorica ustanove.
Saradnici Muzeja počeli su sistematski prikupljati i proučavati pozorišnu građu 1969. Proširenje djelatnosti pravno je uređeno 1977, kada je ustanova dobila današnji naziv. Od osnivanja je smješten u historijskoj kući u Ulici Sime Milutinovića Sarajlije, zaštićenoj kao nacionalni spomenik Bosne i Hercegovine. Historija Osnivanje i prve zbirke Rasprave o osnivanju posebnog muzeja posvećenog književnosti u Sarajevu počele su 1955. U njima su učestvovali književnici, intelektualci i kulturni radnici, a među najangažiranijima bila je Razija Handžić, tada kustosica književnih zbirki Muzeja grada Sarajeva. Osnovu buduće ustanove činila je ranije prikupljena književna građa, uključujući zbirke i predmete povezane sa Silvijem Strahimirom Kranjčevićem i Petrom Kočićem.
Formalni početak rada označilo je Rješenje o osnivanju muzeja književnosti od 27. aprila 1961, doneseno na osnovu Zakona o muzejima. Handžić je imenovana prvom direktoricom. Osnivačkim aktom među zadacima Muzeja navedeni su prikupljanje i zaštita građe o životu i radu književnika povezanih s Bosnom i Hercegovinom, njena stručna i muzeološka obrada te korištenje u izložbenom i naučnoistraživačkom radu.
U prvim godinama Muzej nije imao dovoljno izložbenog prostora pa je rad bio prvenstveno usmjeren na prikupljanje, sređivanje i obradu građe. Prva izložba pripremljena iz vlastitih fondova bila je posvećena životu i djelu Petra Kočića i predstavljena je u prostorijama Muzeja grada Sarajeva. Privremene izložbe i narednih su godina često održavane izvan zgrade Muzeja. Proširenje na pozorišnu umjetnost Od 1969. saradnici Muzeja sistematski su prikupljali i proučavali građu iz oblasti pozorišne umjetnosti. Razvoj ove djelatnosti doveo je do formiranja posebnog područja rada posvećenog pozorištu, a 1977. proširenje djelatnosti pravno je uređeno i odraženo u nazivu ustanove.
Povodom 25. godišnjice Muzeja 1986. otvorena je izložba Izbor iz književnih zbirki muzeja. Dio izloženih predmeta poslije je poslužio kao manja stalna postavka. Fondovi su se širili kupovinom i donacijama, a postepeno su uređivani i depoi za smještaj građe. Rad tokom rata 1992-1995. Muzej je nastavio djelovati tokom rata u Bosni i Hercegovini. Godine 1992. dio prostorija prilagođen je za izložbenu djelatnost i u njima je uspostavljena Galerija Mak, nazvana po pjesniku Maku Dizdaru. Tokom rata u galeriji su održavane izložbe, promocije knjiga i pozorišni programi. Poslijeratni period Rad Muzeja nakon rata obilježili su problemi s redovnim finansiranjem i upravljanjem, dok su izložbeni, istraživački i izdavački programi nastavljeni.
Šejla Šehabović imenovana je direktoricom 2013. U narednim godinama obnovljena je stalna postavka, ponovo je pokrenut časopis Baština, a pokrenuti su i projekti digitalizacije i poboljšanja uslova čuvanja građe. Zbirke Prema podacima Muzeja, književna i pozorišna građa zajedno obuhvata oko 50.000 eksponata. Zbirke sadrže originalne rukopise, korespondenciju, dokumente, fotografije, lične predmete, biblioteke autora i književnih kritičara, dijelove enterijera, plakate i programe, scenske fotografije te ostavštine pozorišnih umjetnika. Književne zbirke mini|desno|Dio muzejske postavke s građom povezanom s Brankom Ćopićem. Književne zbirke najvećim su dijelom organizirane prema pojedinim autorima. Osim rukopisa i dokumenata, obuhvataju prepisku, fotografije, lične predmete, autorske biblioteke i dijelove radnih prostora. Među sačuvanim cjelinama nalazi se i radna soba Silvija Strahimira Kranjčevića.
Značajan dio fonda nastao je donacijama književnika. Meša Selimović poklonio je Muzeju rukopis romana Derviš i smrt i arhiv časopisa Brazda, dok je Ivo Andrić darovao dvije verzije rukopisa romana Na Drini ćuprija, nalivpero i prijevode svojih djela na strane jezike.
Zbirke se i dalje dopunjavaju. U decembru 2022. potpisan je sporazum o otkupu građe iz ostavštine Karima Zaimovića i formiranju zbirke „Karim Zaimović“, najavljene kao 68. književna zbirka Muzeja. Pozorišne zbirke mini|lijevo|Plakat za predstavu Mirazka (Bogata baštinica) Edhema Mulabdića iz 1944, primjer pozorišne građe iz fonda Muzeja. Pozorišna građa obuhvata plakate i programe predstava bosanskohercegovačkih pozorišta, scenske i individualne fotografije te zbirke povezane s glumcima, rediteljima, scenografima, kostimografima, dirigentima, opernim i baletnim umjetnicima. Stalna postavka Stalna postavka obnovljena je 2016. povodom 55. godišnjice Muzeja. U književnom dijelu predstavljeni su izabrani predmeti iz zbirki deset pisaca: Silvija Strahimira Kranjčevića, Petra Kočića, Kalmija Baruha, Isaka Samokovlije, Zije Dizdarevića, Branka Ćopića, Hasana Kikića, Maka Dizdara, Meše Selimovića i Ive Andrića.
Obnovom 2016. u stalnu postavku prvi put je uključen i pozorišni odjel. U njemu je predstavljen pregled historije pozorišta u Bosni i Hercegovini i izbor građe povezane s devet pozorišnih umjetnika i umjetnica. Istraživačka i izdavačka djelatnost Građa Muzeja koristi se u naučnoistraživačkom radu i pri izradi disertacija, a vanjskim istraživačima dostupna je uz prethodnu najavu.
Muzej je objavljivao monografske i prigodne publikacije o književnicima i književnoj baštini, kataloge izložbi i stručni časopis Baština. Među ranijim izdanjima bila je Mapa književne baštine Bosne i Hercegovine iz 1989. Dva broja Baštine objavljena su prije rata, a časopis je ponovo pokrenut 2015. i 2016. godine. Galerija Mak Galerija Mak nalazi se u prizemlju zgrade Muzeja. Nastala je 1992. adaptacijom dijela prostorija u izložbeni prostor, a nazvana je po Maku Dizdaru. Tokom rata korištena je za izložbe, književne promocije i druge kulturne programe. Galeriju čine tri povezane prostorije ukupne površine oko 100 m². Osim za muzejske izložbe, koristi se za kulturno-umjetničke manifestacije, promocije, konferencije i gostujuće programe. Zgrada
Muzej se od 1961. nalazi u historijskoj kući u Ulici Sime Milutinovića Sarajlije. Prema podacima Muzeja, kuća se datira u sredinu 19. vijeka. Prvobitno je pripadala porodici Skarić, a kasnije porodici Despić.
Objekat je na Listi nacionalnih spomenika Bosne i Hercegovine evidentiran pod nazivom „Rodna kuća Vladislava Skarića (Kuća Jeftana Despića, Objekat Muzeja književnosti i pozorišne umjetnosti BiH)“.
Fasada kuće ukrašena je reljefima kiparice Ive Despić. Iznad ulaza u stalnu postavku nalazi se reljef sa stiliziranim pticama uz šadrvan, čija se reprodukcija koristi kao logo Muzeja. Pravni položaj i finansiranje Muzej je osnovan propisima tadašnje Socijalističke Republike Bosne i Hercegovine. Ured visokog predstavnika je 2024. naveo da Muzej djelatnost obavlja prema Zakonu o muzejskoj djelatnosti Republike Bosne i Hercegovine iz 1993, s izmjenama iz 1994. godine. U istom nalogu navedeno je da su propisi kojima su uređeni status i djelatnost ovih ustanova Republiku Bosnu i Hercegovinu određivali kao njihovog jedinog osnivača i vlasnika.
U poslijeratnom periodu nisu doneseni novi državni propisi kojima bi se cjelovito uredili upravljanje i finansiranje Muzeja i drugih ustanova kulture obuhvaćenih tim pravnim pitanjem. Zbog neredovnog finansiranja rad Muzeja tokom velikog dijela tog perioda zavisio je od grantova i drugih izvora sredstava.
Skupština Kantona Sarajevo 2024. donijela je Zakon o privremenom preuzimanju sufinansiranja institucija kulture i obrazovanja čiji je osnivač Bosna i Hercegovina. Muzej je jedna od ustanova obuhvaćenih tim zakonom, kojim je Kanton Sarajevo privremeno preuzeo dio njihovog sufinansiranja.
Nalogom visokog predstavnika iz novembra 2024. uveden je privremeni mehanizam za rukovođenje u slučaju upražnjenog mjesta direktora u sedam ustanova kulture od značaja za Bosnu i Hercegovinu, među kojima je i Muzej. Nalogom je također određeno da nadležni organi Bosne i Hercegovine predlože zakonodavstvo kojim bi se uredili upravljanje i finansiranje tih ustanova. Vidi također Rodna kuća Vladislava Skarića Reference
Vanjski linkovi Zvanična stranica Muzeja književnosti i pozorišne umjetnosti Bosne i Hercegovine
Kategorija:Muzeji u Sarajevu