Narodna pjesma je pjesma nastala i očuvana u okviru usmene tradicije određene zajednice. Prenosi se prvenstveno usmenim putem i izvođenjem s generacije na generaciju, zbog čega ista pjesma često postoji u više tekstualnih ili melodijskih varijanti.„Usmena književnost“, Hrvatska enciklopedija, Leksikografski zavod Miroslav Krleža, pristupljeno 6. septembra 2026.„Oral traditions and expressions including language as a vehicle of the intangible cultural heritage“, UNESCO Intangible Cultural Heritage, pristupljeno 6. septembra 2026.

Narodne pjesme dio su folklora i usmene književnosti, ali istovremeno mogu biti i dio muzičke tradicije neke zajednice. Njihovo izvođenje može biti povezano s običajima, obredima, radom, svečanostima, zabavom i drugim društvenim prilikama. UNESCO usmene pjesme i pjevanu poeziju ubraja među oblike nematerijalne kulturne baštine kojima se prenose znanje, društvene i kulturne vrijednosti i kolektivno pamćenje zajednice.„Oral traditions and expressions including language as a vehicle of the intangible cultural heritage“, UNESCO Intangible Cultural Heritage, pristupljeno 6. septembra 2026.

Osobine Jedna od osnovnih osobina narodne pjesme jeste njeno prenošenje putem usmene tradicije. Tokom tog procesa izvođači ne moraju pjesmu prenositi u potpuno nepromijenjenom obliku. Tekst, melodija, pojedini stihovi ili način izvođenja mogu se mijenjati, pa se kroz vrijeme razvijaju različite varijante iste pjesme. UNESCO usmenu tradiciju opisuje kao spoj ponavljanja, improvizacije i stvaranja, koji se razlikuje od izvođača do izvođača i od jednog konteksta do drugog.„Oral traditions and expressions including language as a vehicle of the intangible cultural heritage“, UNESCO Intangible Cultural Heritage, pristupljeno 6. septembra 2026.

Zbog takvog načina prenošenja autor mnogih tradicionalnih narodnih pjesama nije poznat, a pjesma se tokom vremena oblikuje kroz niz izvođenja i prenošenja unutar zajednice. Narodna pjesma zbog toga se tradicionalno posmatra kao oblik neindividualnog pjesničkog stvaralaštva.„Usmena književnost“, Hrvatska enciklopedija, Leksikografski zavod Miroslav Krleža, pristupljeno 6. septembra 2026.

Vrste Narodne pjesme mogu imati lirska, epska ili mješovita obilježja. Tradicionalna poetika pjesme razlikuje prvenstveno prema načinu na koji se njen predmet izlaže, pa se razlikuju lirske i epske pjesme, uz postojanje različitih prijelaznih i mješovitih oblika.„Pjesma“, Hrvatska enciklopedija, Leksikografski zavod Miroslav Krleža, pristupljeno 6. septembra 2026.

Teme i funkcije narodnih pjesama veoma su raznolike. One mogu govoriti o ljubavi, porodici, historijskim događajima i junacima, ali mogu biti povezane i sa svadbama, obredima, radom, žalovanjem ili drugim događajima iz života zajednice. Narodna muzika pojavljuje se u različitim društvenim okolnostima, od obreda i svečanosti do rada i zabave.„Performing arts (such as traditional music, dance and theatre)“, UNESCO Intangible Cultural Heritage, pristupljeno 6. septembra 2026.

Historija pojma Interes za narodnu pjesmu kao posebnu vrstu književnog i kulturnog stvaralaštva naročito se razvija u Evropi tokom 18. i 19. stoljeća. Moderno poimanje pojma u velikoj mjeri povezano je s njemačkim filozofom i književnikom Johannom Gottfriedom Herderom, koji je koristio izraze za narodno pjesništvo i narodnu pjesmu te je 1778. objavio zbirku Volkslieder.„Usmena književnost“, Hrvatska enciklopedija, Leksikografski zavod Miroslav Krleža, pristupljeno 6. septembra 2026.

Interes za prikupljanje i proučavanje usmenih pjesama dodatno se povećao tokom romantizma, kada su narodne pjesme počele biti posmatrane i kao važan dio kulturnog i jezičkog naslijeđa pojedinih zajednica.„Usmena književnost“, Hrvatska enciklopedija, Leksikografski zavod Miroslav Krleža, pristupljeno 6. septembra 2026.

Južnoslavenska tradicija Južnoslavenska usmena pjesnička tradicija bila je predmet značajnih folklorističkih i književnih istraživanja. Američki klasični filolog Milman Parry tokom 1930-ih godina snimao je i zapisivao živu tradiciju usmenog pjesništva na prostoru tadašnje Jugoslavije. Njegova zbirka, koja se danas čuva na Univerzitetu Harvard, obuhvata epske i lirske pjesme, balade i druge oblike usmene književnosti te predstavlja najveću pojedinačnu zbirku južnoslavenskih junačkih pjesama na svijetu.„An Introduction to the Collection“, Milman Parry Collection of Oral Literature, Harvard University, pristupljeno 6. septembra 2026.

Parryjeva istraživanja bila su posebno značajna za proučavanje načina na koji usmeni pjevači stvaraju i prenose duge epske pjesme. Zbirka sadrži hiljade snimljenih i zapisanih tekstova nastalih tokom njegovih istraživanja 1933–1935. godine.„Milman Parry Collection of Oral Literature“, Harvard Library, pristupljeno 6. septembra 2026.

Na području Bosne i Hercegovine razvijen je veliki broj oblika usmenog pjesništva. Jedan od poznatih primjera tradicionalne gradske narodne pjesme jeste sevdalinka, koju je UNESCO 2024. godine uvrstio na Reprezentativnu listu nematerijalne kulturne baštine čovječanstva.„Sevdalinka, traditional urban folk song“, UNESCO Intangible Cultural Heritage, pristupljeno 6. septembra 2026.

Značaj Narodne pjesme mogu imati važnu ulogu u očuvanju jezika, lokalnih govora, običaja, historijskog pamćenja i kulturnog identiteta zajednice. Usmene tradicije, prema UNESCO-u, prenose kulturne i društvene vrijednosti i kolektivno pamćenje, dok njihovo postojanje zavisi od kontinuiranog prenošenja između generacija.„Oral traditions and expressions including language as a vehicle of the intangible cultural heritage“, UNESCO Intangible Cultural Heritage, pristupljeno 6. septembra 2026.

Vidi također

Usmena književnost Narodna muzika Folklor Epska pjesma Lirska pjesma Balada Sevdalinka

Reference