Las lenguas arahuacas del alto Amazonas o lengua arahuacas del interior, son un grupo, probablemente filogenético, de las lenguas arahuacas habladas en Colombia, Venezuela Perú y Brasil.

Clasificación Kaufman (1994) Kaufman (1994) da la siguiente clasificación (la terminología de Aikhenvald va entre paréntesis, el signo (†) denota grupos o lengua extintos): Nawiki occidental (Grupo colombiano) Grupo wainumá (†) Wainumá (†) Mariaté (†) Anauyá (†) Grupo piapoko Achagua (Achawa) Piapoco Amarizana (†) Caviyari (Cabiyarí) (†?) Grupo warekena Guarequena (Warekena) Mandahuaca (Mandawaka) Grupo de Río Negro (†) Jumana (Yumana) (†) Pasé (†) Cawishana (†) Grupo yucuna Yucuna (Jukuna) Guarú (†) Nawiki oriental (alto Río Negro) Tariana Grupo karu Kurripako (Ipeka-Tapuia-Curripako) Baniwa (Carútana-Baniwa de Içana) Katapolítani-Moriwene-Mapanai (Kadaupuritana) Resígaro (†?) Alto Amazonas central (Orinoco) (†) Grupo baré (†) Marawá (†) Baré (†) Guinao (†) Grupo yavitero (†) Yavitero (†) Baniva (Baniwa de Guainía) Maipure (†) Manao (Río Negro medio) (†) Manao (†) Kariaí (Cariyai) (†)

Kaufmann deja por clasificar las siguientes lenguas extintas: Shiriana (Xiriâna, Yabaána (†), Waraikú]] (Araikú) (†), Wiriná]] (†).

Aikhenvald (1999) Aikhenvald (1999) clasificó un par de lenguas que Kaufmann dejó por clasificar (Shiriana, Yabaâna), pero deja muchas otras lenguas del grupo nawiki occidental como no clasificados (por falta de información fidedigna). Muchas lenguas como el maipure, el resígaro, el cawishana, el mandahuaca o el guarequena son reclasificados. Esta autra trata a los grupos yucuna, karu (baniwa), y baré como lengua únicas y no como grupos de lenguas. Su clasificación es: Nawiki occidental (Colombiano) Maipure (†) Resígaro (†?) Achagua (Achawa) Piapoco Caviyari (Cabiyarí) (†?) Yucuna (Jukuna) (dialecto: Guarú (†)) Nawiki oriental (alto Río Negro) Tariana Baniwa (Carútana-Baniwa) (dialectos: Curripako, Catapolítani) Guarequena (Warekena) Alto Amazonas central (Orinoco) (†) Mandahuaca (Mandawaka) Yabaâna (†) Baré (†) (dialecto: Guinao) Yavitero (†) Baniwa de Guainía (Abane, Baniva) Manao (curso medio del Río Negro) (†) Manao (†) Shiriana (Xiriâna) Cawishana (Kaiʃana) (†)

No clasificadas (†): wainumá, mariaté, anauyá, amarizana, yumana (jumana), pasé, kariaí (cariyai), waraikú (araikú), wiriná. Cabre (cavare) se hablaba en el área de las lenguas nawiki orientales, aunque sólo se conocen unas pocas palabras de esta lengua. El "ponares" listado en Ethnologue no sería una lengua diferente sino una variedad de piapoco o achagua.

Comparación léxica Los numerales en diferentes lenguas arahuacas septentrionales son:Arawak (M. Rosenfelder) GLOSA Nawiki occidental Nawiki oriental Río Negro Piapoco Achagua Yucuna Resígaro Warekena Tariana Baniwade Içana Kurripako Cawishana Passé Yumana '1' abeː- áːbai paxluwa sagú apáːba- paː- apa-da pa-ða bäla apeala aphüllá '2' puʧásai- ʧáːmai iyamá migaːkú dauntá- ñama- yama- ʣama-da yama-ða mätallá packéama biágma '3' máizi- matáli wixi 2+1 mabaitalí- madali- madaɬi-da maðaɾika bamäbikáʔá mapeama mabäagma '4' bainúaka paʔu poʔʦáːvágaːhí kephunipe likwadaka ɾikwaðaka lawauː-gabi puke-amama tilalüʧbüa '5' abe-émawa-kápi 1x5 siʔosí pa-kapi1x5 pema-pa-kapi pema pakapi loamá-nokápe upanachapiː apora-gabí '6' 5+1 5+1 5+1 5+1 5+1 '7' 5+2 5+2 5+2 5+2 5+2 '8' 5+3 5+3 5+2+1 5+3 5+3 '9' 5+4 5+4 5+4 5+4 5+4 '10' puʧásai-wa-kápi 2x5 páʔosíkun̥á ñama-kapi2x5 2x5 loaná-kape ʧubumia-gâbí

GLOSA Orinoco Otros PROTO- Baniva Baré Yavitero Anuyá Mariaté Wainumá Manao '1' yabibulini makutɨ áːapê'ʦa ahiari apəkerɨ apágeri panîmu *(a)pa- '2' enábe pikûna nʦâ'me mahoren meʧema maʧahma piarukûma *piama '3' yabébuli kilikunama máːdali marahunaka atəpo maʦɨcke 2+1 *mapa-*mada- '4' yunulibunutsi kasalɨmacaka atəpui ahpagopi * '5' pinawiáphi ahpagapi *pa-kapi '6' pimiri *5+1 '7' yumaliwi *5+2 '8' piurwili *5+3 '9' pieirurwhi *5+4 '10' picalaùrwhili umahni *2x5

Referencias