Le calabrais septentrional et le calabrais centro-méridional sont les deux principaux parlers de CalabreGerhard Rohlfs, Nuovo dizionario dialettale della Calabria - La struttura linguistica della Calabria, édition Ravenna de 1977 (945 pages). Ces idiomes ne sont pas directement parents, puisque le calabrais septentrional regroupe des dialectes de type napolitain et s'intègre aux dialectes italiens méridionaux, tandis que le calabrais centro-méridional fait partie du groupe italo-roman de l'extrême-sud (comme le sicilien)Giovan Battista Pellegrini, La Carte des dialectes italiens, Pise: Pacini editore, 1977..
Calabrais septentrional
La zone d'influence du (calabbrìse ou calavrìse, en napolitain) correspond géographiquement à la Calabre citérieure soit la province de Cosenza (sauf le nord-est, où l'on parle des dialectes lucaniens) ainsi que la partie centro-septentrionale de celle de Crotone. En linguistique, le calabrais septentrional est un idiome de type napolitain et fait donc partie du groupe italo-roman méridional. La singularité du calabrais septentrional consiste en la présence du phénomène de mutation phonétique-nt se prononce -nd (praticamente devient praticamende). Le v en début de mot se prononce b.. Le (u cusindinu, en cosentin) de Cosenza, qui s'étend à travers la partie nord de la Calabre, et ses variantes campaniennes ou apuliennes, suivant certaines micro-régions, forment le calabrais septentrional. Conjugaisons Être (êssa)
PrésentImparfaitPassé composéSubjonctif présent Iusignuêrasignu statufossa Tu(ni)sìêrisì statufossi Iddru, Iddraèêraè statufossa Nuasímuêramusimu statifossimu Vuasítiêratisiti statifossati Iddri(o Loro)sùêranusù statifòssaru Avoir (avì)
PrésentImparfaitPassé composéSubjonctif présent Iuhajuavìahe avutuavissa Tu(ni)ha'aviiha' avutuavissi Iddru, Iddrahàavìahà avutuavissa Nuaavìmuavìamuhamu avutuavìssamu Vuaavítiavìatihat'avutuavvissati Iddrihannuavìanuhannu avutuavissaru
Calabrais centro-méridional
La zone d'influence du (calabbrìsi ou calavrìsi, en sicilien)On utilise aussi le terme sicilo-calabrais afin de souligner la différence linguistique avec le calabrais septentrional correspond géographiquement à la Calabre ultérieure soit les provinces de Reggio Calabria, Vibo Valentia, Catanzaro et la partie méridionale de celle de Crotone (Crotone, Isola di Capo Rizzuto, Cutro et leurs alentours). En tant que partie intégrante du groupe italo-roman, le calabrais centro-méridional a pour pilier le latinGerhard Rohlfs, Nuovo dizionario dialettale della Calabria - Le fonti del lessico calabrese, édition Ravenna de 1977 (945 pages) mais la forte influence grecque qui s'est exercée en Calabre ultérieure ainsi que la latinisation tardive des lieux caractérisent considérablement cet idiomeStoria della Calabria, Gangemi, Reggio Calabria, 1988/1999.. Des éléments de la toponymie calabraiseGerhard Rohlfs, Dizionario toponomastico ed Onomastico della Calabria, 1990, Longo Editore. Par exemple, le nom de la commune de Parghelia (province de Vibo) vient du grec pareghialia signifiant bord de mer. ainsi que de nombreux mots dérivent directement du grec : Calabrais centro-méridional Grec phonétique Italien Françaisbatràcivátrakhosranocchiogrenouillezinnapòtamukynopotamuslontraloutrebampurìddha / lampurìdda / vampurìddhalampuridalucciolaver luisantpurtuàlluportocâliaranciaorange 'nnàcanàkeculla berceau tuppitiàrityptobatterebattre
Des mots arabes, français ainsi que castillans sont présents dans le calabrais centro-méridional : tavùtu : tambùtu (calabrais centro-méridional) : tabut (arabe) : cercueil (français) accattàre : 'ccattàri (calabrais centro-méridional) : acheter (français) abbuscà : buscar (castillan) : chercher (français) Le vocabulaire d'origine française est lié au règne des Normands puis des Angevins sur la Calabre : Calabrais centro-méridional Français Italien'ccattàriachetercomprare'ndujaandouillesalsicciottobuccirìaboucheriemacelleriaarrocculàrireculerrotolareràggiaragerabbiasciarabàllucarriole (char à bancs)veicolo sbatacchiatotravagghiàritravaillerlavorare
Par la suite, des éléments de vocabulaire ont été empruntés au castillan, au catalan ainsi qu'à l'occitan : capezza : cabeza (castillan) : tête cucchiàra : cuchara (castillan) : cuillère palumba : paloma (castillan) : colombe scupetta : escopeta (castillan) : fusil muccatùri : mocador (catalan) : mouchoir prèscia : pressa (catalan) : précipitation, hâte timpa : timba (catalan) : abrupt addhumàri : allumar (occitan, provençal) : allumer
Conjugaisons Être (êssiri) PrésentImparfaitPassé simpleSubjonctif présentSubjonctif imparfait (J)èusugnuêrafùjachi fùssifùssi Tu(ni)sìêrifùstichi fùssifùssi Iddhu, Iddhaêstiêrafu'chi fùssifùssi Nu(i)símuêrumufùmmuchi fùssimufùssimu Vu(i)sítiêrufùstuchi fùstufùssivu Iddhisunnuêrunufúruchi fùssirufùssiru Avoir (aìri) PrésentImparfaitPassé simpleSubjonctif présentSubjonctif imparfait (J)èuhajuaìvaèppichi aìssiaìssi Tu(ni)haiaíviaìstichi aìssiaìssi Iddhu, Iddhahaviaìvaèppichi aìssiaìssi Nuiaìmuaìvumuèppimuchi aìssimuaìssimu Vuiaítiaìvuaistuchi aìssivuaìssivu Iddhihannuaìvunuèppiruchi aìssiruaìssiru
Dialectes Le calabrais centro-méridional se divise en plusieurs dialectes : Le (u 'rriggitànu, en reggino) est le plus parlé d'entre euxCesare Morisani, Vocabolario del dialetto di reggio Calabria colle corrispondenti parole italiane, 1991, Sala Bolognese : Forni (228 pages)., il a pour épicentre culturel la ville antique de Reggio de Calabre. Le dialecte de la Chjàna qui est usité dans la Plaine de Gioia Tauro, une micro-région située au nord de l'Aspromonte. Le dialecte de la Locride, parlé sur la côte Est de la province de Reggio de Calabre. Le dialecte de Catanzaro. Le dialecte de l'Alto-Jonica, employé dans les environs du golfe de Squillace, assez proche linguistiquement du parler de Catanzaro.
+Comparaison entre les dialectes du calabrais centro-méridional : l'article premier de la Déclaration des droits de l'homme et du citoyen de 1789RegginoPiana di Gioia TauroLocrideCatanzaroAlto Jonica"Tutti i cristiàni"Tutti l'omani"Tutti i perzùni"Tutti l'omini"Tutti l'uamininàsciunu libberinascinu libbèrinèsciunu lìbberi nescianu libberinascianu libberie ntâ stessa manèrae â stessa manerae ntâ stessa manèrae sunnue su ill'authri dil'atridill'attii stessii stessipi dignità e diritti.pe dignità e diritti.pe dignità e diritti.pe' dignità e diritti.pe' dignità e diritti.Iddhi ndànnuTutti ndànnuIji ndànnu Ognunu ava u cerveddhuOgnunu tena u cerivìaddruognunu u so ciriveddhuognunu u so cervèlluognunu u cervèju soi e a raggiunasue e a raggiune suami 'rraggiùnunupemmu reggiùnanusoi pemmu raggiùnanue a cuscenza suae a cuscìanza suae 'ndannu mi càmpunu e ndànnu pemmu càmpanue ndànnu u càmpanue ava ma si cumportae s'ha de comportareunu cull'authruunu cu l'atruunu cull'attucull'atri propriucull'atri propriu comu mi sùnnu fràticomu frati figgjicomu frati figgjicomu si fhussèranucùamu si fòranurâ stessa matri."dâ stessa mamma."dâ stessa matri."i frati soi."frati sui."
Comparaison entre le calabrais du Sud et du Nord
+article premier de la Déclaration des droits de l'homme et du citoyen de 1789RegginoCosentinFrançaisTutti i cristiàniTutti i ggìentiTous les êtres humainsnàsciunu libberinascianu libberinaissent libres e ntâ stessa manèrae 'ggualiet égauxill'authri all'àtripi dignità e diritti.ppì ddignità e diritti.en dignité et en droits.Iddhi ndànnuOgnunuognunu u so ciriveddhutena cirbìeddrumi 'rraggiùnunuraggiune e cuscìenzae 'ndannu mi càmpunu e s'ha de cumbortàunu cull'authrucull'atricomu mi sùnnu fràticumu si li fòssarurâ stessa matri.frati.
Notes et références
Voir aussi
Bibliographie Rohlfs, G. 1922, « Lat. ut ‘wie’ im heutigen Kalabrien », ZRPh, 42, p. 210-211. Rohlfs, G. 1922a, « Apul. ku, kalabr. mu und der Verlust des Infinitivs in Unteritalien », ZRPh, 42, p. 211-233. Rohlfs, G. 1923, « Zum Worte nasida », Byzantinische-neugriechische Jahrbücher, 4, p. 17. Rohlfs, G. 1925, « Der Stand der Mundartenforschung in Unteritalien (bis zum Jahre 1923) », in RLiR I, 278-323. Rohlfs, G. 1925a, « Dorische Sprachtrümmer in Unteritalien », Byzantinische-neugriechische Jahrbücher, 4, 1-4. Rohlfs, G. 1926, « Romani e Romaici nell'Italia meridionale », AGI, XX, 72-96. Rohlfs, G. 1928, « Autochtone Griechen oder byzantinische Gräzität? », Revue de linguistique romane, IV, n. 13-14, 118-200. Rohlfs, G. 1928a, « La Grecía italica », Anthropos, 23, 1021-1028. Rohlfs, G. 1930, « Etymologisches Wörterbuch der unteritalienischen Gräzität (= EWUG) », Halle; poi: Lexicon Graecanicum Italiae Inferioris (LGII), Tübingen 19642, pp. XXX-629. Alessio G. 1931-2, « Rec. a G. Rohlfs, Etymologisches Wörterbuch der unteritalienischen Gräzität », Archivio Storico per la Calabria e Lucania, I-II, 1-56; 261-273. Rohlfs G. 1932, « La Grecità in Calabria », Archivio Storico di Calabria e Lucania, II, 405-425. Alessio, G. 1934, « Il sostrato latino nel lessico e nell'epotoponomastica dell'Italia meridionale », in L’Italia Dialettale, X 1934, 111-190. Rohlfs G. 1934, « A proposito di Vitreto, (Vitaritu) », in Archivio Storico di Calabria e Lucania, IV, 75-76. Alessio, G. 1936. « Note etimologiche », in L’Italia Dialettale XII, 59-81. Alessio, G. 1936a, « Ricerche etimologiche », AGI XXVIII, 151-171. Alessio, G. 1937. « Ricerche etimologiche (continuazione) », AGI XXIX, 120-137. Alessio, G. 1937-8. « Deformazione ed etimologia popolare nei dialetti dell'Italia meridionale », Rendiconti dell'Istituto Lombardo di Scienze e Lettere. Classe di Lettere e scienze morali e storiche, 71, 357-407. Alessio, G. 1938 sgg. « Nuovo contributo al problema della grecità nell'Italia meridionale », RIL LXII, 109-137 ; 137-172 ; LXXIV, 1940-1, 631-706, LXXVII, 1943-44, 617-706 ; LXXIV, 1940-1, 631-706 ; LXXVII, 1943-4, 617-706 ; 137-172 ; LXXIX, 1945-46, 65-92. Alessio, G. 1939a. « Gli imprestiti dal latino nei relitti bizantini dei dialetti dell'Italia meridionale », in Atti del V Congr. int. di studi bizantini, I, Rome (Studi bizantini e neoellenici V, 1939), 341-90. Alessio, G. 1940 sgg. « Nuovi grecismi nei dialetti del Mezzogiorno d’Italia », RFIC 68, 256-263 ; 70, 1942, 47-53. Alessio, G. 1941. « Due problemi etimologici italiani meridionali », AR 25, 201-206. Alessio G.1942. « Americanismi in Calabria », Lingua Nostra IV 1942, 41. Alessio, G. 1942a. « Ricerche etimologiche (continuazione) », AGI XXXIV, 23-35. Alessio, G. 1942-3.« L’elemento latino e quello greco nei dialetti del Cilento », RIL LXXVI, 341-360. Alessio, G. 1942-3a. « Problemi di etimologia romanza », RIL LXXVI, 161-172 (Parte I) ; 173-187 (Parte II). Alessio, G. 1943-4. « Nuove indagini sulla grecità dell’Italia meridionale », RIL 77, 27-106. Alessio, G. 1946-7. « Sulla latinità della Sicilia », Atti della Accademia di Scienze, Lettere e Arti di Palermo S. IV, vol. VII (Parte seconda: Lettere), anno acc. 1946-7, Palerme, 287-510. Alessio, G. 1948. « Sulla latinità della Sicilia », Atti della Accademia di Scienze, Lettere e Arti di Palermo S. IV, vol. VIII (1947-8), 1-309. Alessio, G. 1953. « Calchi linguistici greco-latini nell'antico territorio della Magna Grecia », Atti dell'VIII Congresso intern. di studi bizantini (Palermo 3-10 aprile 1951), 237-299. Rome. Alessio, G. 1954. « La stratificazione linguistica nel Bruzio », in Atti del I Congresso Storico Calabrese (Cosenza, 15-19 settembre 1954), Rome, 305-355. Alessio, G. 1954a, « Concordanze lessicali tra i dialetti rumeni e quelli calabresi », Annali della Fac. di Lett. e Fil. di Bari I, 3-53. Alessio, G. 1956, La Calabria preistorica e storica alla luce dei suoi aspetti linguistici, Naples, pp. 96. Alessio, G. 1958, « Miscellanea di etimologie romanze », in Omagiu ... Iordan, 5-14. Rohlfs, G. 1958, « La perdita dell'infinito nelle lingue balcaniche e nell'Italia meridionale », in Omagiu lui Jorgu Jordan, Bucureşti: Editura Academei R. P. R., 733-744; poi in Rohlfs 1972, 318-332.