Guillerme I de Orange-Nassau

Non confundir con Guillerme I dos Países Baixos.

Guillerme de Orange-Nassau (en ), nado en Dillenburg, Sacro Imperio Romano Xermánico o 24 de abril de 1533 e finado en Delft nos Países Baixos o 10 de xullo de 1584, chamado o Taciturno, foi membro da Casa de Orange-Nassau e converteuse en Príncipe de Orange en 1544. Descontento coa falta de poder político da nobreza local e a persecución dos protestantes holandeses polas tropas españolas, sumouse á rebelión contra a Coroa Española. Pronto revelou ser o máis influente e politicamente capaz dos rebeldes, converténdose no principal caudillo da rebelión que desembocou na Guerra dos Oitenta Anos. Dita guerra culminou co recoñecemento da independencia das Provincias Unidas (precursoras dos actuais Países Baixos) en 1648. Declarado rebelde por Filipe II de España en 1580, foi finalmente asasinado por Balthasar Gérard (ou 'Gerardts') en 1584, cando a súa popularidade estaba en declive. Traxectoria Infancia e mocidade Guillerme naceu no castelo de Dillenburg no Ducado de Nassau, Sacro Imperio Romano Xermánico. Foi o primoxénito de Guillerme o Rico, Conde de Nassau-Dillenburg, e Xuliana de Stolberg-Wernigerode. Foi educado na fe luterana. Tivo catro irmáns e sete irmás: Xoán, Armando, Luís, María, Ana, Isabel, Catarina, Xuliana, Magdalena, Adolfo e Henrique.

Cando apenas tiña once anos, a morte sen descendencia do seu primo Renato de Châlon, Príncipe de Orange, acaecida en 1544, converteulle en herdeiro de todas as propiedades dos Châlon. A herdanza incluía o título de Príncipe de Orange e extensas propiedades nos Países Baixos.Na época coñecíase como 'Países Baixos' ao territorio das Dezasete Provincias' que inclúen a totalidade dos actuais Países Baixos, Bélxica e Luxemburgo e partes do norte de Francia Debido á súa curta idade, o Emperador Carlos V actuou como rexente do principado ata que Guillerme puido facerse cargo do mesmo. Carlos V esixiu antes que o herdeiro recibise educación católica e Guillerme foi enviado a Bruxelas (a capital dos Países Baixos na provincia de Brabante) a estudar baixo a supervisión de María de Austria, irmá do Emperador e rexente dos dominios dos Habsburgo nos Países Baixos. En Bruxelas, Guillerme adquiriu coñecementos de linguas e recibiu educación militar e diplomática.

O 6 de xullo de 1551 casou con Ana de Egmond-Buren, rica herdeira das terras do seu pai Maximiliano de Egmond. Con isto Guillerme gañou os títulos de Señor de Egmond e Conde de Buren. Ese mesmo ano de 1551 Guillermo foi nomeado capitán de cabalería. Favorecido por Carlos V, foi ascendido rapidamente e xa era comandante dun dos exércitos do Emperador á temperá idade de 22 anos. En 1555 era membro do Consello de Estado (en neerlandés Raad van State), o máis alto organismo político consultivo dos Países Baixos. Ese mesmo ano Carlos abdicou en favor do seu fillo Filipe II o trono de España e as súas posesións nos Países Baixos.

A súa primeira esposa, Ana, finou o 24 de marzo de 1558. En 1559 Filipe II nomeou a Guillerme estatúder das provincias de Holanda, Zelandia, Utrecht e Borgoña, o cal incrementou enormemente a influencia política de Guillerme.

De leal a rebelde (1560-1568) dereita|miniatura|A Batalla de Heiligerlee adoita considerarse o inicio da Guerra dos Oitenta Anos. Aínda que Guillermo nunca se opuxo directamente ao Rei de España, pronto chegou a ser un dos membros máis destacados da oposición no Raad van State, xunto con Filipe de Montmorency, conde de Horn (en neerlandés Filips van Montmorency, graaf van Horne) e Lamoral, conde de Egmont (en neerlandés Lamoraal, Graaf van Egmond). O obxectivo principal desta camarilla era obter maior poder político por parte da nobreza local, e as súas queixas eran constantes contra o excesivo número de españois que interviñan no goberno dos Países Baixos.

Guillerme tamén estaba descontento coa crecente persecución que sufrían os protestantes reformados. Educado primeiro como luterano e logo como católico, Guillerme era moi relixioso, pero á vez defensor da liberdade relixiosa. A actuación da Inquisición nos Países Baixos, dirixida polo Cardeal Granvela, incrementou a oposición ao goberno español entre a poboación dos Países Baixos, entón maioritariamente católica. Granvela era presidente do Consello de Estado baixo as ordes da nova rexente Margarida de Austria e Parma (1522-1583), irmá de Filipe II.

O 25 de agosto de 1561, Guillerme casou en segundas nupcias con Ana de Saxonia, filla do elector Mauricio de Saxonia. Ana aparece descrita nas crónicas da época como "fea e de mal carácter" e é polo xeral aceptado que Guillerme casou con ela para gañar influencia en Saxonia, Hesse e o Palatinado.

A principios de 1565, un nutrido grupo de nobres de menor rango, entre os que se contaba o irmán máis novo de Guillerme, Luís, formou a Asemblea de Nobres. O 5 de abril de 1566 presentaron o Compromiso de Breda, unha petición a rexéntea Margarita solicitando que terminase a persecución aos protestantes.

De agosto a outubro do ano 1566, unha onda de iconoclastia (coñecida como Tormenta das imaxes ou Asalto ás imaxes, Beeldenstorm en neerlandés) estendeuse polos Países Baixos. Os calvinistas, enfadados pola súa persecución por parte da Igrexa Católica, e opostos ás imaxes católicas (que desde o seu punto de vista contradicían ao segundo mandamento), destruíron centos de estatuas de igrexas e mosteiros en todos os territorios dos Países Baixos.

Tralo Asalto ás imaxes rendeu a desorde nos Países Baixos, e Margarita accedeu aos desexos da Confederación a cambio de que a nobreza restaurase a orde. Igualmente, permitiu a algúns nobres destacados, entre eles Guillerme, que axudasen á Confederación. A finais de 1566 e comezos do 67 resultou evidente que non podería cumprir as súas promesas, e tralo fracaso de varias rebelións de escasa entidade, moitos calvinistas, o grupo protestante maioritario, e luteranos abandonaron o país. Despois do anuncio de que Filipe II, descontento coa situación nos Países Baixos, enviara ao Duque de Alba (coñecido como "o Duque de ferro") para restaurar a orde, Guillerme abandonou as súas funcións e retirouse á súa Nassau nativo en abril de 1567. Estivo implicado financeiramente en varias das rebelións.

miniatura|esquerda|Fernando Álvarez de Toledo y Pimentel, III Duque de Alba.

Trala súa chegada en agosto, Alba estableceu un Tribunal dos Tumultos (coñecido popularmente Tribunal do Sangue) para xulgar aos implicados nas revoltas e a iconoclastia. Guillerme foi un dos 10.000 convocados, pero non apareceu. Foi declarado fóra da lei e as súas propiedades confiscadas. Como un dos máis importantes e populares políticos dos Países Baixos, Guillerme converteuse no líder da resistencia armada. Financiou aos Esmoleiros, grupos de refuxiados protestantes que actuaban como corsarios e asaltaban as cidades costeiras, matando por igual a españois e holandeses. Tamén recrutou un exército, formado principalmente por mercenarios alemáns, para enfrontarse a Alba en terra. Guillerme aliouse cos hugonotes tralo fin da Segunda Guerra de Relixión francesa, cando estes puideron dispoñer de tropas libres.Wedgwood (1944) p. 104. Dirixido polo seu irmán Luís, o exército invadiu o norte dos Países Baixos en 1568. Con todo, o plan fracasou case desde o comezo. Os hugonotes foron derrotados polas tropas reais francesas antes de que puidesen invadir os Países Baixos, e unha pequena forza ao mando de Jean de Villiers foi capturada ao cabo de dous días. Villiers entregou todos os plans da campaña aos españois tras ser apresado.Wedgwood (1944) p. 105. O 23 de maio, o exército de Luís derrotaba aos españois dirixidos polo Duque de Aremberg na batalla de Heiligerlee na provincia de Groningen. Aremberg morreu na batalla, do mesmo xeito que Adolfo, un dos irmáns de Guillerme. O duque de Alba respondeu executando a varios nobres convictos (incluíndo aos condes de Egmont e Hoorn), e lanzando unha expedición contra Groninga. Alí, aniquilou ás forzas de Luís en territorio alemán na batalla de Jemmingen o 21 de xullo, aínda que Luís logrou escapar.Wedgwood (1944) p. 108. Estas dúas batallas considéranse o inicio da Guerra dos Oitenta Anos.

Guerra miniatura|dereita|A coñecida como Prinsenvlag (bandeira do príncipe), baseada nas cores do escudo de armas de Guillerme de Orange, foi usada polos rebeldes holandeses e foi a base da actual bandeira dos Países Baixos. miniatura|dereita|Carlota de Borbon-Montpensier. Guillerme respondeu marchando cara a Brabante á fronte dun grande exército, pero Alba evitou o enfrontamento directo, esperando que o exército rebelde se desmoronara rapidamente. A medida que Guillerme avanzaba, comezaron as desordes, e co inverno en portas e pouco diñeiro, Guillerme decidiu regresar.Wedgwood (1944) p. 109. Guillerme elaborou novos plans de invasión para os anos seguintes, pero non conseguiu ningún avance debido á falta de apoio e diñeiro. Continuou sendo popular entre o pobo, en parte grazas a unha campaña propagandística a grande escala a través de panfletos. Unha das súas afirmacións, coa que pretendía xustificar os seus actos, foi a de que el non estaba loitando contra o lexítimo dono do territorio, o rei español, senón contra os gobernantes dos Países Baixos e contra a presenza de soldados estranxeiros.

O 1 de abril de 1572, unha banda de "esmoleiros do mar" capturou a cidade de Brielle, que fora abandonada á súa sorte pola gornición española. Contrariamente á súa habitual táctica, os Esmoleiros ocuparon a poboación e reclamaron a presenza do príncipe izando a bandeira de Orange sobre a cidade.Wedgwood (1944) p. 120. Tras esta ocupación, outras cidades abriron as súas portas aos Esmoleiros, e pronto moitas cidades de Holanda e Zelandia estiveron en mans rebeldes, coas notorias excepcións de Ámsterdam e Middelburg. As cidades rebeldes convocaron entón uns Estados Xerais (aínda que tecnicamente non estaban facultadas para iso) e instauraron a Guillerme como Estatúder de Holanda e Zelandia.

Ao mesmo tempo, exércitos rebeldes ocupaban cidades por todo o país, desde Deventer ata Mons. O propio Guillerme avanzou entón coas súas propias tropas cara ao sur, capturando Roermond e Lovaina. Guillerme contara coa intervención dos hugonotes, pero a matanza de San Bartolomé o 24 de agosto marcou o comezo dunha onda de violencia contra os protestantes franceses. Tras unha vitoria española sobre o seu exército, Guillerme viuse obrigado a retirarse a Enkhuizen en Holanda. Os españois tomaron represalias e saquearon varias cidades rebeldes, masacrando en ocasións á poboación civil, como en Malinas ou Zutphen. Tiveron máis problemas coas cidades de Holanda, onde o asedio de Haarlem estendeuse durante sete meses e ocasionou 8.000 baixas españolas e víronse obrigados a levantar o sitio a Alkmaar.

En 1573, Guillerme fíxose calvinista.G. Parker, The Dutch Revolt (revised edition, 1985), p. 148 E en 1574, os exércitos de Guillerme lograron algunhas pequenas vitorias, incluíndo encontros navais. Os españois, dirixidos agora por Luis de Zúñiga y Requesens, despois de que Felipe decidise substituír o duque de Alba, obtiveron tamén algunha vitoria. O seu maior éxito foi a batalla de Mook, ao sueste, na que perderon a vida dúas dos irmáns de Guillerme, Luís e Henrique. O exército español puxo tamén sitio a Leiden, pero víronse forzados a retirarse despois de que os holandeses rompesen varios diques próximos. Esta vitoria significou unha grande alegría para Guillermo, que fundou entón a Universidade de Leiden, primeira universidade das Provincias do Norte.

Guillermo disolvera legalmente o seu primeiro matrimonio en 1571, baseándose na tolemia da súa esposa Anna. En 1575 casou por terceira vez, neste caso con Carlota de Borbon-Montpensier, monxa francesa que gozaba tamén do favor popular. Xuntos, tiveron seis fillas.