miniatura|Símbolos rongorongo. Coñécese co nome de rongorongo un sistema de escrita descuberto na illa de Pascua no s. XIX, tallado primordialmente con puntas de obsidiana e elaborado a partir de dentes de quenlla, na súa maioría sobre taboíñas de madeira.
Os habitantes nativos da illa de Pascua chamárona tamén kohau rongorongo. A tradución corrente do termo kohau é 'madeira que serve a fabricar o casco das canoas', e rongorongo é ‘gran mensaxe’ ou ‘grande estudo’. Tamén foi traducido como ‘liñas de recitación’ ou ‘báculos recitadores’.
Hai autores que din que esta forma de escritura é a única escritura estruturada en toda Oceanía, aínda que falta aínda un desciframento fiábel para confirmalo. Os símbolos ou os glifos veñen tallados ao longo de rañuras feitas con antelación ao gravado nos artefactos e son dunha altura media entre 9 e 14 mm. Parecen representar graficamente figuriñas de seres antropomórficos en diversas posturas, outras criaturas de fantasía que se asemellan ás aves, ás plantas e a outros animais terrestres e acuáticos, obxectos celestes, así como tamén obxectos xeométricos e pequenos anzois, entre outros.
Descrición left|miniatura|400x400px|Taboíña escrita. Os signos que compoñen os textos están maiormente ben estilizados, teñen case a mesma altura e veñen aliñados sen aparente división (espazos brancos ou signos de puntuación) entre eles, formando un tipo de escritura continua, típica dalgúns sistemas de escritura antigos, p. ex. os textos antigos da literatura grega ou certas mostras do idioma etrusco. As inscricións terminan cando aparece algún "nó", algunha protuberancia natural ou outra irregularidade (por exemplo fragmentos comestos, queimados polo lume, arruinados pola humidade) sobre a superficie dos obxectos ou como é de esperar, cando o espazo físico sobre eles se esgota. O tamaño e a forma das táboas, cuxa idade está aínda por determinar con exactitude, son dispares.
Dise que as taboíñas se deben ler a partir da primeira liña do recuncho esquerdo do recto e continuar de maneira lineal até o fin da liña e logo darlle a volta para seguir co próximo (con todo, o texto inscrito encima do Bastón de Santiago resulta unha excepción). Non obstante, non está bastante claro se todas as taboíñas conteñen un documento de carácter unitario ou se algunha delas podería servir de depósito ou colección de documentos diferentes, polo que o punto de partida de lectura é un asunto pendente. Observando a fragmentación do texto en secuencias desiguais, hai razóns para crer que algunhas taboíñas reteñen esa función. Fischer di que a taboíña Mamari ten a aparencia de ser un encadeamento de varias secuencias de distintas clases. Ao parecer, Fischer estaba no certo, pois ao analizar estruturalmente o texto C, chamado «taboíña Mamari», obsérvanse grupos de secuencias que se repiten en ambos os lados do artefacto«Mamari is apparently a collation of different genres» (Fischer 1998: 234)imagen de la taboíña Mamari. Esas distintas secuencias, compostas en maior grao de elementos idénticos ou semellantes, poderían testificar a favor de «listas», «refráns» ou «fórmulas», tan arraigados e comúns no folclore antigo de Rapanui. Varios estudosos dan conta da posibilidade de listas incluídas en varios obxectos rongorongo en consideración de glifos delimitadores sen valor fonético do tipo 380.1 (3/52), véxase Barthel (1958), Horley (2007:28). Por exemplo, eses glifos sinalarían o inicio ou o fin de oracións pagás relacionadas con prácticas máxicas, destinadas a capturar prisioneiros de guerra e posibelmente tramitar vinganza e morte aos malfeitores; non faltarían tampouco secuencias toponímicas ou onomásticas inseridas entre os devanditos delimitadores. É de esperar que os glifos rongorongo organizados e incrustados en tales grupos secuenciais, reflictan parte da cultura precristiá pascuense. Sería desatinado pensar que o escriba malgastase talento, material precioso e escaso —madeira— e tempo para gravar un galimatías de símbolos e bobadas parecidas na superficie da taboíña 'Mamari'. miniatura|350x350px|Análise da escritura, posibelmente un calendario. Cando Jacques B.M. Guy comenta tres taboíñas, a de 'Gran Santiago' (Texto H), a de 'Gran Leningrado' (Texto P) e a de 'Pequena Leningrado' (Texto Q), que el considera que transmiten «case exactamente o mesmo texto xeroglífico», e as compara co contido da taboíña Tahua (Texto A ou ‘o Remo’), observa que esta ten o aspecto de ser ‘‘unha compilación, como colección de textos abreviados, xa perdidos, salvo o seu principio, atopados nesoutras tres taboíñas’’«almost exactly the same hyeroglyphic text».«A compilation, a digest of earlier texts, lost, except for its beginning, found on those other three tablets».Easter Island (Rapa Nui), rongorongo Tablets (en inglés). miniatura|300x300px|Secuencia de signos. Mencionamos de novo que o material utilizado para o gravado dos signos rongorongo, o soporte noutros termos, é a madeira. A elección do soporte está establecida comunmente polos recursos materiais que o perímetro natural poida ofrecer aos escribas nativos. No caso dos antigos rapanuis, a maior parte dos signos tallados aparecen sobre madeira, e en menor medida sobre material rupestre, como petróglifos, e posibelmente sobre ósos de peces grandes e mamíferos mariños. Se os escribas gravasen noutros materiais perecedoiros como cabaza ou coiro, espérase que co paso de tempo se destruísen os ‘textos’ que viñan neles. En caso de soportes perdurábeis, como madeira dura ou pedra, a probabilidade de supervivencia é maior; no entanto, as condicións atmosféricas e físicas da contorna combinadas coa violencia exercida polos humanos, son soberanamente determinantes. Ademais, haberá que rememorar que o soporte condiciona a forma dos signos. Por tanto, a solidez e a textura de fibras da leña condicionarían até certo punto a simplificación ou sofisticación morfolóxica dos signos rongorongo incisos nas taboíñas. O material no que se gravaron os glifos pertence a varias especies de árbores autóctonas ou forasteiras. Entre as árbores nativas, poderíanse citar o toromiro (Sophora toromiro), o makoi (Thespesia populnea), o hau (Triumfetta semitriloba) e o sándalo (Santalum) . Así, Métraux (1940:17) comentaba que «a madeira dunha das taboíñas [rongorongo] no Museo da arte Popular en Viena (22869) foi analizada e recoñecida como Thespesia populnea». No caso do material ‘forasteiro’ iso é comprensíbel, se temos en conta a escaseza da forestación na illa de Rapanui, especialmente nun período relativamente tardío da súa historia. Os habitantes recollían ao azar pezas flotantes de madeira á deriva para poder inscribilas e seguir así coa tradición. miniatura|250x250px|Primeiro documento rongorongo coñecido. Firma dos xefes rapanui da acta de anexión da Illa de Pascua á Coroa española, con certos caracteres segundo o seu estilo, 20 de novembro de 1770. Para algúns investigadores, estes signos ou glifos parecen demostrar a existencia, no pasado, dunha forma de escritura, aparentemente sen antecedente similar en toda Polinesia. Non obstante, en Oceanía dáse o caso do documento do “Tratado de Waitangi” (Treaty of Waitangi, en inglés) de 1840 asinado por representantes da monarquía inglesa e un grupo de xefes tribais maorís, quen sorprenderon aos presentes mediante «series enteiras de símbolos» 1935), describindo por conseguinte a posibilidade dunha escritura emblemática entre os nativos (véxase Métraux 1940:400)Chauvet, Easter Island and Its Mysteries, The Talking Tablets Of Easter Island (en inglés).. Tamén existe certa controversia sobre se a escritura de Rapa Nui xurdiu de maneira independente —ex novo— como no caso do chinés ou do sumerio, ou a idea da escritura foi tomada tras contacto cos exploradores europeos, precisamente tras a visita do navío San Lorenzo e a fragata Santa Rosalía, da Real Armada Española, en novembro de 1770. Durante aquela expedición española, coñecida como Expedición de González de Haedo, os españois tomaron posesión da Illa de Pascua, bautizándoa como illa de San Carlos, tras acordalo con varios xefes indíxenas, que asinaron a acta correspondente con «certos caracteres segundo o seu estilo», no que supuxo o primeiro documento coñecido no que aparece a escritura rongorongo. left|miniatura|237x237px|Exemplo de escritura. Adóitase teorizar que os signos rongorongo poden ser indicadores dun sistema logográfico-fonético, no cal cada signo ou grupo de signos podería representar nomes propios de caciques e a súa descendencia, distintas actividades bélicas ou económicas ou outros conceptos relacionados coa cosmogonía pascuense, etc. Os caracteres están gravados en liñas horizontais paralelas. Unha das propiedades desta escritura é que se trata de inscricións en «bustrófedon inverso»: mentres nunha liña os signos atópanse en posición normal, na seguinte áchanse investidos respecto á liña previa de modo que, para ler unha taboíña, esta debería inverterse cada vez que se inicia unha nova liña. Aínda que se descoñece que significan estes símbolos, fixéronse varios intentos de descodificar o tallado.
Identificación botánica e antigüidade A estudosa e publicista francesa Catherine Orliac, do Centre National da Recherche Scientifique (en París), publicou en 2005 na revista Archaeology in Oceania 40:3, o artigo «The rongorongo tablets from Easter Island: botanical identification and 14-C dating» (tradución: ‘As taboíñas de rongorongo da Illa de Pascua: identificación botánica e proba de radiocarbono’), cuxo significado está vinculado directamente cun dos asuntos máis controvertidos do fenómeno rongorongo: a idade das inscricións. Algúns resultados do seu traballo e a datación realizada nun laboratorio de Miami fixeron saber que a madeira da pequena taboíña de San Petersburgo ten datación: 1680-1740, co método de análise das fibras e círculos na madeira e non de carbono 14. O que parece favorecer a opinión de que as inscricións preceden á visita dos españois en 1770, aínda que doutra banda ven menoscabados pola accesibilidade da autora a todos os documentos diseminados por varios museos do mundo. Así e moi a pesar dos estudosos, só un deles, o texto Q, foi analizado mediante a proba de C-14, imposibilitando como consecuencia a extracción de conclusións de peso, que poderían obterse analizando máis manuscritos do corpus.
Seis taboíñas e un reimiro (pectoral decorativo) gravado con 44 glifos, por exemplo, os textos G e H, B e C, o texto Q, os textos K e L, sendo o último o reimiro, foron identificados como incisos en madeira de Thespesia populnea, familia das Malváceas, coñecido en Rapanui co nome de makoi. Eses resultados están en parte conforme co material dos artefactos, e doutra banda, eles parecen apoiar o dito por Métraux (1940:17) cando di que «a árbore é frecuentemente aludida en lendas e cancións» (This tree is frequently alluded to in legend and songs)The Rongorongo Corpus, List of tablets and inscribed objects (en inglés).
Thespesia populnea, a árbore-roseira de Oceanía, cando é nova ten unha lixeira coloración rosa e cando envellece vólvese de cor avermellada escura con escintileos morados. Pode alcanzar unha altura máxima de 15 metros e segundo o estudoso Zizka (1991:20, 51), citado por Orliac, foi traído a Rapanui polos primeiros colonos polinesios no século VIII. Lavachery di acerca desa árbore que é lixeira, sen consistencia, e igualmente de talle pequeno«Léger, sans consistence, et égalment de petite taille»..