O lume (do latín lumen, -inis, relacionado con lux ‘luz’) é o resultado dun proceso de oxidación violenta de materia combustible que produce luz, calor, vapor de auga e dióxido de carbono. O lume caracterízase pola masa gasosa coñecida como lapas que se desprende da materia que arde. As lapas, a parte máis visible do lume, prodúcense na reacción de combustión cando o combustible alcanza a súa temperatura de ignición. As lapas dos combustibles hidrocarburos componse principalmente de dióxido de carbono, vapor de auga, osíxeno e nitróxeno. Se a temperatura é o suficientemente alta, os gases poden ionizarse e producir plasma. O cor e a intensidade da lapa dependen do tipo de combustible e da composición dos gases circundantes.
O lume, na súa forma máis común, ten o potencial de provocar conflagración, o que pode causar danos físicos permanentes. Afecta directamente aos sistemas ecolóxicos terrestres de todo o mundo. Entre os efectos positivos do lume atópanse o estímulo do crecemento das plantas e o mantemento do equilibrio ecolóxico. Entre os seus efectos negativos atópanse os riscos para a vida e a propiedade, a contaminación atmosférica e a contaminación da auga. Cando o lume elimina a vexetación protectora, as fortes choivas poden provocar erosión do solo. A queima de vexetación libera nitróxeno á atmosfera, a diferenza doutros nutrientes vexetais como o potasio e o fósforo, que permanecen nas cinzas e recíclanse rapidamente no solo.. Esta perda de nitróxeno produce unha redución a longo prazo da fertilidade do solo, aínda que pode recuperarse mediante plantas "fixadoras de nitróxeno" como o trevo, os chícharo e os feixóns; mediante a descomposición dos refugallos e cadáveres de animais, e mediante fenómenos naturais como os raios.
O lume é un do catro elementos clásicos e foi utilizado polos seres humanos en rituais, na agricultura para despexar terras, para cociñar, xerar calor e luz, para sinalización, propulsión, fundición, forxa, a incineración de residuos, a cremación e como arma ou medio de destrución. Ideáronse diversas tecnoloxías e estratexias para previr, xestionar, mitigar e extinguir os incendios, nas que os bombeiros profesionais desempeñan un papel protagonista.
É un proceso moi exotérmico. Lume e fogo son conceptos próximos pero só ás veces funcionan como sinónimosSegundo o DRAG: Fogo e lume son palabras de significados moi próximos pero con usos distintos, aínda que é difícil establecer unha delimitación teórica. Propiamente o fogo refírese á combustión en si ou á súa manifestación en forma de calor, mentres que o lume indica luz, chama, claridade e mesmo calor. O uso de fogo é por tanto moito máis restrinxido e só moi raramente pode aparecer en vez de lume.Exemplos de uso de fogo e lume no refraneiro galego: A neve onde o fogo, derrétese logo. No palleiro, non fagas lume nin co esqueiro..
Historia Rexistro fósil O rexistro fósil do lume aparece por primeira vez co establecemento dunha flora terrestre no período Ordovícico Medio, fai . Estas plantas terrestres achegaron grandes cantidades de osíxeno á atmosfera ao liberalo como produto residual. Cando a súa concentración superou o 13 %, fíxose posible a aparición de incendios forestais. Os incendios forestais rexistráronse por primeira vez no rexistro fósil do silúrico tardío, fai , mediante fósiles de plantas carbonizadas. Á parte dunha controvertida lagoa no devónico tardío, o carbón vexetal está presente desde entón. O nivel de osíxeno atmosférico está estreitamente relacionado coa cantidade de carbón vexetal no rexistro fósil, o que apunta claramente ao osíxeno como factor clave na prevalencia dos incendios forestais. O lume tamén se volveu máis abundante cando as herbas se converteron no compoñente dominante de moitos ecosistemas, fai ao redor de , proporcionando unha excelente leña para unha propagación máis rápida do lume. Esta propagación xeneralizada de incendios forestais podía iniciar un proceso de retroalimentación positiva, polo cal se produciu un clima máis cálido e seco, máis propicio para os incendios. O lume permitiu aos seres humanos vivir en lugares máis fríos e covas escuras. Tamén os protexeu de animais perigosos. Provocou cambios nutricionais e permitiunos comer con máis variedade. miniatura|upright|Facendo lume Control humano O período da historia caracterizado pola influencia da actividade incendiaria provocada polo ser humano na Terra denominouse piroceno (en). Esta época inclúe a queima de combustibles fósiles, especialmente para usos tecnolóxicos. Control humano temperán
{ "type": "ExternalData", "service": "page", "title": "ROCEEH/Early_fire.map" } A capacidade de controlar o lume supuxo un cambio radical nos hábitos dos primeiros seres humanos.. Facer lume para xerar calor e luz permitiu ás persoas cociñar os alimentos, o que aumentou a variedade e dispoñibilidade de nutrientes e reduciu as enfermidades ao eliminar os microorganismos patóxenos presentes nos alimentos. A calor producida tamén axudaba ás persoas a manterse quentes en climas fríos, o que lles permitía vivir en lugares máis fríos. O lume tamén mantiña baixo control aos depredadores nocturnos. Atopáronse probas de comida cociñada ocasionalmente fai , o que suxire que se utilizou de forma controlada. Outras fontes sitúan a data do seu uso habitual fai 400 000 anos. As probas xeneralízanse fai entre 50 000 e 100 000 anos, o que suxire un uso regular desde esa época; a resistencia á contaminación atmosférica comezou a desenvolverse nas poboacións humanas nun momento similar. O uso do lume foise sofisticando progresivamente, xa que se utilizaba para crear carbón vexetal e controlar a fauna silvestre desde fai decenas de miles de anos. miniatura|upright|Aquí, a comida cocíñase nun pote de ferro sobre o lume en Suráfrica. Coa revolución neolítica, durante a introdución da agricultura baseada nos cereais, os pobos de todo o mundo utilizaron o lume como ferramenta para a xestión do paisaxe. Estes incendios adoitaban ser queimas controladas ou "incendios fríos", a diferenza dos "incendios quentes" incontrolados, que danan o solo. Os incendios quentes destrúen as plantas e os animais, e pon en perigo ás comunidades. Isto é especialmente problemático nos bosques actuais, onde se prohibe quéimaa tradicional para fomentar o crecemento dos cultivos madeireiros. Quéimalas controladas adóitanse realizar na primavera e outono. Despexan a maleza e queiman a biomasa que podería provocar un incendio se se acumula en exceso. Proporcionan unha maior variedade de contornas, o que fomenta a diversidade da fauna e a flora. Para os seres humanos, fan que os bosques densos e intransitables sexan transitables.
Outro uso humano do lume en relación coa xestión da paisaxe é o seu uso para despexar terras para a agricultura. A agricultura de "tala e queima" segue sendo habitual en gran parte da África tropical, Asia e Suramérica. Para os pequenos agricultores, os incendios controlados son unha forma conveniente de despexar as zonas cubertas de maleza e liberar os nutrientes da vexetación en pé para que volvan ao solo. Con todo, esta útil estratexia tamén é problemática. O crecemento da poboación, a fragmentación dos bosques e o quecemento climático están a facer que a superficie terrestre sexa máis propensa a incendios cada vez máis grandes. Estes danan os ecosistemas e a infraestrutura humana, causan problemas de saúde e emiten espirais de carbono e hollín que poden fomentar aínda máis o quecemento da atmosfera e, por tanto, provocar máis incendios. A nivel mundial, hoxe en día, até 5 millóns de quilómetros cadrados, unha área que supera a metade do tamaño dos Estados Unidos, quéimanse nun ano determinado. Control humano posterior
Ao longo de gran parte da historia, as culturas tentaron explicar a natureza e as propiedades da materia propondo un conxunto de catro (ou cinco) elementos clásicos, dos cales o lume formaba un dos compoñentes. A medida que se desenvolveu o coñecemento científico tras a Idade Media, esta filosofía foi substituída por un conxunto de elementos químicos e as súas interaccións. No seu lugar, os elementos clásicos atoparon unha equivalencia nos estados da materia: sólido, líquido, gas e plasma.
Durante o século XVII, Jan Baptista van Helmont realizou un estudo sobre a combustión e descubriu que ao queimar carbón vexetal liberábase un gas sylvestris, ou espírito silvestre. Posteriormente, isto foi incorporado á teoría do floxisto por Johann Joachim Becher en 1667, un concepto que dominaría o pensamento alquímico durante case dous séculos. Foi Antoine Lavoisier quen demostrou que a combustión non implicaba a liberación dunha substancia, senón que se absorbía algo. En 1777, Lavoisier propuxo unha nova teoría da combustión baseada na reacción dun material cun compoñente do aire, ao que denominou osíxeno. En 1791, os conceptos químicos de Lavoisier foran amplamente adoptados polos novos científicos, e a teoría do floxisto foi rexeitada.
O lume utilizouse durante séculos como método de tortura e execución, como o demostran a morte por queimadura e os instrumentos de tortura, como a bota de ferro, que podía quentarse sobre un lume aberto, causando unha dor insoportable a quen o levaba posto. In particular, see p. 238.
Existen numerosas aplicacións modernas do lume. No seu sentido máis amplo, case todos os seres humanos da Terra utilizan o lume a diario nunha contorna controlada. Os usuarios de vehículos de combustión interna empregan o lume cada vez que conducen. As centrais térmicas proporcionan electricidade a unha gran porcentaxe da humanidade mediante a combustión de combustibles como o carbón, o petróleo ou o gas natural, e logo utilizan a calor resultante para ferver auga e convertela en vapor, que á súa vez impulsa as turbinas. Uso na guerra O uso do lume na guerra ten unha longa historia. O lume era a base de todas as armas térmicas primitivas, incluídos os dispositivos incendiarios, os proxectís quentes e o uso do fume. Este tipo de armas era especialmente evidente durante as batallas navais e a guerra de asedio. A frota bizantina utilizaba lume grego para atacar barcos e homes.
A invención da pólvora na China deu lugar á lanza de lume, unha arma lanzachamas que data aproximadamente do ano 1000 d. C. e que foi precursora das armas de proxectís impulsadas por pólvora en combustión. Os primeiros lanzachamas modernos foron utilizados pola infantaría na primeira guerra mundial, sendo empregados por primeira vez polas tropas alemás contra as tropas francesas atrincheiradas preto de Verdún en febreiro de 1915. Máis tarde montáronse con éxito en vehículos blindados durante a segunda guerra mundial. miniatura|upright|Soldados durante a guerra civil española cun cóctel Molotov, abril de 1937. As bombas incendiarias lanzadas a man, improvisadas a partir de botellas de vidro, máis tarde coñecidas como cócteles Molotov, utilizáronse durante a guerra civil española na década de 1930. Durante esa guerra, as forzas aéreas fascistas italianas e nazis alemás, creadas especificamente para apoiar aos nacionalistas de Franco, lanzaron bombas incendiarias contra Guernica.
As bombas incendiarias tamén foron lanzadas polas potencias do Eixe e os aliados durante a segunda guerra mundial, especialmente sobre Coventry, Toquio, Rotterdam, Londres, Hamburgo e Dresde. Nos dous últimos casos, provocáronse deliberadamente tormentas de lume, nas que un anel de lume que rodeaba cada cidade foi atraído cara ao interior por unha corrente ascendente creada por un grupo central de incendios. A Forza Aérea do Exército dos Estados Unidos utilizou amplamente bombas incendiarias contra obxectivos xaponeses nos últimos meses da guerra, devastando cidades enteiras construídas principalmente con casas de madeira e papel. O líquido incendiario napalm utilizouse en xullo de 1944, cara ao final da segunda guerra Mundial, aínda que o seu uso non chamou a atención do público até a guerra de Vietnam.
Uso produtivo da enerxía