miniatura|dereita|250px|Batalla de Champlain cos iroqueses, Ticonderoga, xullo, 1609, unha ilustración de Jean Leon Gerome Ferris. As guerras dos Castores (en ), tamén coñecidas como guerras iroquesas ou guerras franco-iroquesas, son a denominación dunha serie de conflitos librados na segunda metade do século XVII no noroeste de Norteamérica. Alentados e armados polos seus socios comerciais ingleses e neerlandeses, os iroqueses tentaron expandir o seu territorio ó redor da rexión dos Grandes Lagos e monopolizar o comercio de peles que fornecía devandito produto ós mercados de Europa. Durante os conflitos enfrontaríanse as tribos da Confederación Iroquesa contra os colonos franceses e os seus aliados, principalmente pobos de fala algonquina.
As guerras foron extremadamente sanguinarias e considéranse un dos episodios máis sanguentos da historia de América do Norte. A ampliación do territorio iroqués significou un reaxuste na xeografía étnica de Norteamérica, destruíndo grandes confederacións tribais como os huróns, neutrais, erie e conestoga, empuxando ás tribos orientais ó oeste do río Mississippi. O territorio do Ohio e a península inferior de Míchigan foron practicamente desposuídos dos seus pobos orixinarios, que fuxiron en calidade de refuxiados ó oeste. Non moito despois, ditas rexións foron repoboadas polos mesmos pobos, aínda que en xeral como repúblicas" indíxenas, no canto de homoxéneas e discretas "tribos".
As sociedades algonquina e iroquesas víronse profundamente afectadas por estes enfrontamentos. O conflito diminuíu a súa intensidade cando os iroqueses perderon ós seus aliados neerlandeses na colonia dos Novos Países Baixos, e co crecente desexo francés de ter ós iroqueses como aliados contra a invasión inglesa. Posteriormente, os iroqueses converteríanse en socios comerciais dos británicos, converténdose nun compoñente crucial da súa ulterior expansión empregando as conquistas iroquesas como unha pretensión sobre o Vello Noroeste.
Orixes esquerda|miniatura|250x250px|Territorio dos laurencianos ó redor de 1535. Cando Champlain visitou a rexión en 1622 dicía que a guerra entre as tribos levaba aproximadamente uns cincuenta anos, o que indicaría tamén que a Confederación Iroquesa se fundou en 1570 ou antes.Hodge, 1907: 585, 618 Descoñécese a data exacta, pero si se sabe que era unha alianza político-militar entre as tribos dos mohawk, seneca, cayuga, oneida e onondaga.Fenton, 2008: 69; Shannon, 1998: 25 Todas estas tribos tiñan distintos dialectos pero dunha mesma lingua comprensible entre si.Masana, Sebastián (2009). Esta unión trouxo unha gran paz para ditas tribos e deulles unha poderosa forza militar coa que enfrontar ás agrupacións rivais, algunhas delas aínda meirandes e populosas. Obviamente non todas as tribos de linguas iroquesas quedaron dentro da confederación, e é máis, algunhas volvéronse os seus principais rivais, como os huróns. Os outros rivais da confederación eran as tribos da familia algonquina.Hodge, 1907: 618 Co tempo, o seu modelo de goberno sería imitado por outras tribos, como os cherokees.Hodge, 1907: 619 Uns trinta anos despois nacería a Confederación Hurón para enfrontalos. Esta incluía catro tribos ben organizadas en varios clans máis pequenos. O seu goberno común encargábase de facer respectar a lei e coordinar o actuar das tribos.Hodge, 1907: 584, 618
Organización da Confederación A base das Cinco Nacións eran as familias nucleares, que se agrupaban en clans ou gens emparentados por liña materna (érase membro do clan da nai, non do pai). Estaba prohibido casar con membros do mesmo clan (exogamia). Gobernábanse a través de consellos que elixían sachem ou xefes en tempos de paz, onde participaban todos os adultos, homes e mulleres, e prohibíase elixir a un fillo do anterior porque pertencía ó clan da súa nai e só se podía ser sachem do clan ó que se pertencía, aínda que usualmente nomeábase a un irmán ou fillo dunha irmá. Os sachem posuían unha autoridade moral moi forte aínda que sen capacidade coercitiva. Tamén elixían ós xefes militares, os que tiñan só autoridade para dirixir as campañas.Masana, 2009: 5-6 Estes xefes de paz e guerra podían ser removidos dos seus cargos segundo dispuxese o consello e debían responder ás anciás do clan polas súas accións.Masana, 2009: 6 Ofender a un membro do clan equivalía a gañar a animadversión de todos. Os iroqueses vivían en vilas semipermanentes onde as mulleres cultivaban millo. Cando o chan se esgotaba, trasladábanse, o que adoitaba pasar cada dúas décadas.
Os nomeamentos de xefes debían contar co apoio doutros clans da mesma fratría ou irmandade; todos se agrupaban en fratrías de primeira e segunda categoría dentro dunha mesma tribo.Johnson, Michael (2003). Así, nos consellos tribais incluían ós xefes de paz e guerra de cada clan máis os representantes da fratría no seu conxunto. Nestas reunións resolvíanse as cuestións comúns a toda a tribo e nos asuntos máis delicados esixíanse unanimidade, como facer a paz e a guerra ou recibir embaixadas. Todos os asistentes, representantes ou público, podían falar se querían.Masana, 2009: 7
Cada tribo compúñase de varios clans; os mohawk e oneida de tres cada un (alcumados lobo, oso e tartaruga para cada tribo), os cayuga de dez (garza, lobo, píllara, falcón, becacina cabra, cervo, pelota, tartaruga e dous alcumados oso) e os onondaga e seneca de nove cada un (os primeiros dividíanse en lobo, tartaruga, becacina cabra, aguia, castor, cervo, oso, falcón e anguía e os segundos en tartaruga, lobo, oso, castor, garza, becacina cabra, cervo, falcón e anguía). Todos estes clans estaban agrupados en fratrías de primeira e segunda categorías.
Nos asuntos internos, todas as tribos eran autónomas e os seus membros tiñan os mesmos dereitos pero para cuestións que as involucraban a todas había un consello común, composto de 50 sachem que eran elixidos ou depostos polos seus clans, aínda que só podían asumir os seus cargos con autorización do consello. Nas reunións, calquera asistente podía falar aínda que só os sachem votaban. Para que unha elección fose lexítima debía ser unánime a nivel de tribos e clans. En asuntos confederais, tanto onondaga como tuscarora tendían a votar pola súa conta, os oneida cos cayuga e os mohawk cos seneca.Hodge, 1910: 130 Os mohawk, seneca e onondaga eran chamados «Irmáns maiores» e os oneida e cayugas «Irmáns menores».Johnson, 2003: 22 O Gran Consello compúñase de 50 xefes ou sachem distribuídos en: 9 mohawk, 9 oneida, 14 onondaga, 8 seneca e 10 cayuga. A súa capital, chamada Onondaga, estaba en terras da tribo homónima.Hodge, 1910: 129 O Consello era precedido por un «primeiro entre iguais», cargo que adoitaba ocupar un onondaga, tribo gardiá do lume sacro da Confederación. Non había un xefe de goberno visible, aínda que os asuntos militares tiñan dous xefes supremos con iguais poderes e atribucións.
Primeiros contactos A primeira vez que existe un contacto entre iroqueses e europeos foi a viaxe do francés Jacques Cartier en 1535. Este percorreu o val de San Lourenzo onde documenta ós iroqueses de San Lourenzo, coñecidos como laurencianos ou estadaconeses, independentes da confederación. Diversos estudos arqueolóxicos describen uns cinco grandes núcleos de poboación: en Jefferson (Nova York) con 2 500 habitantes repartidos en dúas ou catro vilas fortificadas; en Grenville (Ontario) con 2 500 indios en dúas vilas; en lago Saint-François (preto de Montreal) un pobo dun milleiro de residentes; na illa de Montreal, que inclúe as vilas de Hochelaga (1 500 persoas), Stadacona (500-600), unha terceira entre Montreal e Quebec (500) e unha serie de pobos menores nos arredores desta última cidade que sumaban 2 000 ou 3 000 persoas.Kerber, 2007: 160-161 En total uns 8 000 laurencianos contra o ano 1500 (as diversas estimacións van do cinco a dez milleiros no momento de chegar Cartier).Kerber, 2007: 161 Cartier escribiu que os estadaconeses estaban en guerra con outra tribo coñecida como os tudomanos, que destruíran un dos seus fortes o ano anterior, o que orixinou 200 mortos. Na súa segunda viaxe (1541-1542) Cartier volveu visitar a zona e aínda existían estes pobos, con todo, en 1603 volveron os galos e para ese entón os iroqueses do val desapareceran e o lugar era habitado por innu (montagnais) e algonquinos.Dill, Jordan S. (1996). Os innu eran cazadores-recolectores que ocupaban un enorme territorio para a súa escasa poboación. Cazaban caribús con lanzas, arcos e frechas, lixeiramente similares ós inuits. A súa poboación dependía moito das oscilacións naturais das súas presas, se medraban en número eles tamén; en caso contrario pasaban fame, o que era adoito.Henriksen, 2009: 10 As guerras e políticas continentais distraéronos da colonización francesa no val de San Lourenzo até comezos do século XVII. Cando os franceses regresaron, sorprendéronse ó atopar que os sitios de Stadacona e Hochelaga foran abandonados e destruídos por un inimigo descoñecido. miniatura|250x250px|Debuxo que amosa o asedio francés dun forte iroqués. A tradición oral iroquesa, recollida nas Relations des Jésuites da Nouvelle-France, fala dunha guerra entre os iroqueses mohawk e unha alianza dos conestoga e algonquinos nalgún momento entre 1580 e 1600. Así, cando os franceses reapareceron na escena en 1603, o val de San Lourenzo xa fora testemuña de xeracións de sanguenta guerra ó estilo feudal. De feito, cando Samuel de Champlain desembarcou en Tadoussac, el e a súa pequena compañía de aventureiros franceses foron inmediatamente contratados polos innu, algonquinos e huróns para axudarlles a atacar os seus inimigos.Hodge, 1907: 922
Antes de 1603, Champlain formara xa unha alianza ofensiva contra os iroqueses. A súa razón era comercial, pois os indios canadenses eran a fonte de peletaría dos franceses, e os iroqueses interferían no comercio. O primeiro encontro foi unha batalla en 1609, librada por iniciativa de Champlain. El escribiu: Non chegara con outra intención que a de facer a guerra.Jennings, 1984: 42 O 30 de xullo Champlain combateu acompañado dos seus aliados algonquinos nunha batalla campal contra 300 iroqueses, principalmente mohawk, ás beiras do lago Champlain. O mesmo Champlain matou a dous xefes iroqueses e feriu a un terceiro cun arcabuz. En 1610, Champlain e a súa compañía de arcabuceiros axudaron ós innu, huróns e algonquinos a derrotar a un gran destacamento de incursores iroqueses. Mentres os innu e algonquinos tomaron o control da área quitada ós iroqueses, os huróns foron alentados polos franceses a expandir o seu territorio máis cara ó oeste. En 1615, Champlain uniuse a unha incursión hurón e tomou parte no asedio dunha cidade iroquesa, probablemente pertencente ós onondaga. Un prolongado ataque finalmente fallou, e Champlain resultou ferido no intento.Trigger, 1987: 312-315 Para aquela incursión, os huróns aliáronse cos algonquinos e xuntos concentraron 300 guerreiros.Trigger, 1987: 559
Competencia neerlandesa En 1610, os neerlandeses estabeleceron un posto comercial no bordo do territorio iroqués, no val do río Hudson, dándolles acceso directo ós mercados europeos, eliminando a súa necesidade de dependencia dos franceses e as tribos que funcionaban como intermediarios no comercio de mercadorías. O novo posto ofrecíalles valiosas ferramentas que os iroqueses poderían recibir en troques de peles de animais. Así empezou a caza a grande escala de peles iroquesa.Hine, 2000: 67