miniatura|350x350px|Mapa esquemático de Roma e os seus sete outeiros. O outeiro Capitolino (en ; en ) é un dos sete outeiros de Roma, que se atopa entre o Foro Romano e o Campo de Marte. O outeiro era coñecido antigamente como Mons Saturnius, dedicado ó deus Saturno. A verba Capitolium referíase nun principio ó templo de Xúpiter Óptimo Máximo construído alí, e despois fixo referencia a todo o outeiro (e mesmo a outros templos de Xúpiter). As fontes antigas refírense á orixe do nome como caput ("testa", "cumio") a a historia di que, ó sentar as bases para o templo, atopouse a testa dun home. Algunhas fontes mesmo sinalan que era a cabeza dun tal Tolus ou Olus. O Capitolio era considerado polos romanos como indestrutible, e foi adoptado como un símbolo de inmortalidade.Capitolium in Charlton T. Lewis and Charles Short (1879) A Latin Dictionary, Oxford: Clarendon PressServ. ad Verg. A. 8, 345, and Arn. 6, p. 194
Historia antiga Neste outeiro, os sabinos, que se dirixían sigilosamente cara á Cidadela, foron deixadas entrar pola doncela romana Tarpeia. Por esta traizón, Tarpeia foi a primeira en ser castigada sendo lanzada desde un escarpado cantil que dominaba o Foro Romano. Este cantil chamouse posteriormente Rocha Tarpeia, en honor á Virxe Vestal, e converteuse nun frecuente lugar de execucións. Os sabinos, que emigraron a Roma despois do Rapto das sabinas, asentáronse no Capitolio.Livio, Ab urbe condita, 1:33
O Vulcanal (Santuario de Vulcano), un recinto sagrado do século VIII a.C., ocupaba gran parte das ladeiras orientais inferiores do Capitolio, na cabeceira do que máis tarde se convertería no Foro Romano. O cumio foi a localización dun templo para a Tríade Capitolina, iniciado polo quinto rei de Roma, Tarquino Prisco (r. 616–579 a.C.), e completado polo sétimo e último rei, Lucio Tarquinio o Soberbio (535–496 a.C.). Considerouse un dos templos máis grandes e fermosos da cidade, aínda que pouco queda na actualidade. A lenda da cidade comeza coa recuperación dun cranio humano (a palabra para cabeza en latín é caput) cando se cavaban gabias para os cimentos do Templo de Xúpiter por orde de Tarquino. Escavacións recentes no Capitolio descubriron un cemiterio antigo baixo o Templo de Xúpiter.
miniatura|O Tabularium, detrás das columnas das esquinas do Templo de Vespasiano e Tito
Hai varios templos importantes construídos no Capitolio: o templo de Xuno Moneta, o templo de Virtus e o templo de Xúpiter Óptimo Máximo Capitolino. O templo de Xúpiter Óptimo Máximo Capitolino é o máis importante dos templos. Construíuse no ano 509 a.C. e era case tan grande como o Partenón. O outeiro e o templo de Xúpiter convertéronse nos símbolos de Roma, a capital do mundo. O Templo de Saturno construíuse ao pé do Outeiro Capitolino no extremo occidental do Foro Romano.
Cando os galos senones, que se asentaron no centro-leste de Italia, atacaron Roma no ano 390 a.C., despois da batalla do río Alia, o Capitolio foi a única sección de Roma que evitou a captura dos bárbaros, debido a que estaba fortificada polos defensores romanos. Segundo a lenda, Marco Manlio Capitolino foi alertado do ataque galo polo Gansos romanos de Xuno.Ancient Worlds: "Mons Capitolinus" .
Cando Xulio César sufriu un accidente durante o seu triunfo, o que indicaba claramente a ira de Xúpiter polas súas accións nas Guerras Civís, achegouse ao outeiro e ao templo de Xúpiter de xeonllos como forma de evitar o desafortunado presaxio. Non obstante, foi asasinado seis meses despois, e Bruto e os seus outros asasinos encerráronse dentro do templo despois.Ancient Worlds: "Mons Capitolinus" . O irmán de Vespasiano, e o sobriño de Vespasiano, foron asediados no templo durante o Ano dos Catro Emperadores (69). Durante este incidente, o templo foi destruído por un incendio.
O Tabularium, situado baixo terra baixo a praza e o cumio do outeiro, ocupa un edificio do mesmo nome construído no século I a.C. para gardar rexistros romanos do estado. O Tabularium ten vistas desde a parte traseira ao Foro Romano. A principal atracción do Tabularium, ademais da propia estrutura, é o Templo de Veiove. Durante o longo período da antiga Roma, o Capitolio foi o centro xeográfico e cerimonial. Non obstante, na época do Renacemento, o antigo centro era un conglomerado desordenado de edificios deteriorados e lugar de execucións de criminais..
Historia medieval A igrexa de Santa Maria en Aracoeli está adxacente á praza, situada preto de onde se atopaba a antiga arx, ou cidadela, no cumio do outeiro onde se erguía. Na súa base atópanse os restos dunha insula romana, con máis de catro andares visibles desde a rúa.
Na Idade Media, a función sagrada do outeiro quedou escurecida polo seu outro papel como centro do goberno cívico de Roma, revivida como commune no século XII. O goberno de Roma estaba agora firmemente baixo o control papal, pero o Capitolio foi escenario de movementos de resistencia urbana, como as escenas dramáticas da república revivida de Cola di Rienzo.
En 1144, unha revolta dos cidadáns contra a autoridade do Papa e dos nobres levou a un senador a establecer a súa residencia oficial no Capitolio. O novo palacio do senador deulle as costas ao antigo foro, comezando o cambio de orientación do outeiro que Miguel Anxo acentuou máis tarde. Diseñouse unha pequena praza diante do palacio do senador, destinada a fins comunais. A mediados do século XIV, construíuse o tribunal de xustiza dos gremios no extremo sur da praza. Este albergou posteriormente os Conservatori no século XV. Como resultado, a praza xa estaba rodeada de edificios no século XVI.
Miguel Anxo miniatura|Praza do Campidoglio, no cumio do Capitolio, coas fachadas do Palazzo dei Conservatori (esquerda) e do Palazzo Nuovo O deseño existente da Praza do Campidoglio e os palacios circundantes creouno o artista e arquitecto renacentista Michelangelo en 1536–1546. No auxe da súa fama, recibiu un encargo do Papa Paulo III Farnese, que quería un símbolo da nova Roma para impresionar a Carlos V, a quen se lle esperaba en 1538. Isto ofreceulle a oportunidade de construír unha praza cívica monumental para unha cidade importante, así como de restablecer a grandeza de Roma.
Os primeiros deseños de Miguel Anxo para a praza e a remodelación dos palacios circundantes datan de 1536. O seu plan era formidablemente extenso. Acentuou a inversión da orientación clásica do Capitolio, nun xesto simbólico que viraba o centro cívico de Roma cara a fóra do Foro Romano e, en cambio, cara á Roma Papal e á Igrexa Cristiá en forma de Basílica de San Pedro. Este xiro completo de semicírculo tamén se pode ver como o desexo de Miguel Anxo de dirixirse á nova sección en desenvolvemento da cidade en lugar das antigas ruínas do pasado.
Unha estatua ecuestre de Marco Aurelio debía estar no medio da praza situada nun campo ovalado. Miguel Anxo foi o encargado de proporcionar un escenario para a estatua e de poñer orde nun cumio irregular xa obstruído por dous edificios medievais esfarelados situados nun ángulo agudo entre si. O Palazzo del Senatore ía ser restaurado cunha dobre escaleira exterior e o campanario trasladado ao eixe central do palacio.
O Palazzo dei Conservatori ía ser restaurado e un novo edificio, o chamado Palazzo Nuovo, construído no mesmo ángulo no lado norte da praza para compensar os Conservatori, creando unha praza trapezoidal. Construiríanse un muro e unha balaustrada na parte dianteira da praza, dándolle unha delineación firme no lado que dá á cidade. Unhas escaleiras conducirían á praza pechada desde abaixo, acentuando aínda máis o eixe central.
A secuencia cordonata, praza e o palacio central son a primeira introdución urbana do "culto ao eixe" que ocuparía os planos de xardíns italianos e chegaría a bo porto en Francia.
A execución do deseño foi lenta: en realidade, pouca cousa se completou en vida de Miguel Anxo. A "Cordonata Capitolina" non estaba no seu lugar cando chegou o emperador Carlos, e o grupo imperial tivo que subir a pendente desde o Foro para ver as obras en curso. O traballo continuou fielmente aos seus deseños e o Campidoglio completouse no século XVII, agás o deseño da pavimentación, que se rematou tres séculos despois.
Praza miniatura|Sistematización do Campidoglio por Michelangelo, gravado por Étienne Dupérac, 1569. A vista aérea do gravado de Étienne Dupérac mostra a solución de Michelangelo aos problemas do espazo na Piazza del Campidoglio. Mesmo coas súas novas fachadas centradas no novo palacio da parte traseira, o espazo era un trapezoide, e as fachadas non se encaraban en ángulo recto. Peor aínda, todo o terreo estaba inclinado cara á esquerda no gravado. A solución de Miguel Anxo foi radical.
Os tres palacios remodelados pechan un espazo trapezoidal harmonioso, ao que se accede pola escaleira en rampla chamada cordonata. A rampla escalonada da cordonata estaba destinada, como unha escaleira mecánica de movemento lento, a elevar os seus visitantes cara ao ceo e depositalos no limiar da autoridade municipal. A forma oval combinada co patrón de diamantes no seu interior era un xogo coas xeometrías renacentistas anteriores do círculo e o cadrado. O deseño de travertino integrado no pavimento é perfectamente nivelado: arredor do seu perímetro, xorden chanzos baixos que se van perdendo no pavimento segundo o require a pendente.Charles De Tolnay, 1930.
O seu centro salta lixeiramente, de xeito que se sente que se está de pé sobre o segmento exposto dun ovo xigantesco case enterrado no centro da cidade, no centro do mundo, como sinalou o historiador de Miguel Anxo Charles de Tolnay.Charles De Tolnay, 1930. Unha estrela de doce puntas entrelazada fai unha sutil referencia ás constelacións, que xiran arredor deste espazo chamado "Caput mundi", que en latín significa "cabeza do mundo". Este deseño de pavimentación nunca executouse polos papas, que puideron detectar un subtexto de importancia non cristiá, pero Benito Mussolini ordenou que se completase a pavimentación segundo o deseño de Miguel Anxo en 1940.
Miguel Anxo mirou o centro para atopar unha solución á desorde capitolina. A estatua proporcionaba un centro e un foco. Os edificios definían o espazo, e é este espazo, tanto como os edificios, o impresionante logro do complexo capitolino. É unha sala xigante ao aire libre, unha praza pechada e protexida pero aberta ao ceo e accesible a través de cinco aberturas simétricas. A axialidade e a simetría rexen todas as partes do Campidoglio. O aspecto da praza que o fai máis inmediatamente evidente é a estatua central, co patrón do pavimento dirixindo a vista dos visitantes á súa base. Miguel Anxo tamén lle deu ao Palazzo del Senatore medieval un campanario central, unha fachada renovada e unha gran escaleira exterior dividida. Deseñou unha nova fachada para o Palazzo dei Conservatori con columnas e proxectou unha estrutura idéntica, o Palazzo Nuovo, para o lado oposto da praza. No lado estreito do plano trapezoidal, ampliou o eixe central cunha magnífica escaleira para unir o cumio do outeiro coa cidade de abaixo. miniatura|Unha réplica da estatua ecuestre de Marco Aurelio
Marco Aurelio
No medio, e non para o gusto de Miguel Anxo, estaba a estatua ecuestre orixinal do emperador Marco Aurelio. Miguel Anxo proporcionoulle un pedestal modesto. A escultura foi tida en consideración porque se cría que representaba o emperador Constantino, o primeiro emperador cristián. O bronce que agora está no seu lugar é unha copia moderna; o orixinal está no Palazzo dei Conservatori, que está preto.
Palacios