A provincia romana de Exipto (, ) creouse no ano 30 a.C. logo de que Octavio (o futuro emperador romano Octavio Augusto) derrotara ao seu rival Marco Antonio, depuxera á faraoa Cleopatra, e anexara o Reino Tolemaico ao Imperio romano. A provincia romana abarcou a maior parte do actual Exipto agás a península do Sinaí (que máis tarde sería conquistada por Traxano). Aegyptus limitaba coas provincias de Creta e Cirenaica cara ao oeste e Xudea (máis tarde Arabia Petraea) cara ao leste.
A provincia chegou a servir como un gran produtor de gran para o imperio e tiña unha economía urbana moi desenvolvida. Aegyptus foi, de lonxe, a provincia romana oriental máis rica, e, de lonxe, a provincia romana máis rica fóra da Italia romana.Maddison, Angus (2007), Contours of the World Economy, 1–2030 AD: Essays in Macro-Economic History, p. 55, table 1.14, Oxford University Press, Alexandría, a súa capital, posuía o maior porto, e era a segunda cidade máis grande do Imperio romano.
Imperio romano en Exipto
Como unha provincia clave, pero tamén o "dominio da coroa" onde os emperadores sucederon aos faraóns divinos, Exipto estaba gobernado por un Praefectus augustalis ('prefecto Augustal'), en lugar do tradicional gobernador senatorial doutras provincias romanas. O prefecto era un home de rango ecuestre e era nomeado polo emperador. O primeiro prefecto de Exipto, Caio Cornelio Galo, puxo o Alto Exipto baixo o control romano pola forza das armas, e estableceu un protectorado sobre o distrito da fronteira sur, que fora abandonado polos últimos Ptolomeos.
O segundo prefecto, Aelio Gallus, fixo unha expedición fracasada para conquistar Arabia Petraea e ata Arabia Félix. A costa do Mar Vermello de Exipto non foi levada baixo control romano ata o reinado de Claudio. O terceiro prefecto, Gaius Petronius, limpou as canles neglixenciadas para a irrigación, estimulando un renacemento da agricultura. Petronius mesmo dirixiu unha campaña no actual Sudán central contra o Reino de Kush en Meroe, cuxa raíña Imanarenat atacara o Exipto romano anteriormente. Ao non conseguir ganancias permanentes, no 22 a.C. arrasou a cidade de Napata ata os cimentos e retirouse cara ao norte.
A partir do reinado de Nerón, Exipto gozou dunha era de prosperidade que durou un século. Os conflitos relixiosos entre os gregos e os xudeus causaron moitos problemas, particularmente en Alexandría, que logo da destrución de Xerusalén no 70 pasou a ser o centro mundial da relixión e da cultura xudía. Baixo Traxano produciuse unha revolta xudía en Kitos, que resultou na expulsión dos xudeus de Alexandría e na perda de todos os seus privilexios, aínda que pronto volveron. Adriano, que visitou Exipto dúas veces, fundou Antinoópolis en memoria do seu amante afogado. Dende o seu reinado levantáronse edificios de estilo grecorromano por todo o país
Baixo Antonino Pío, os opresivos tributos levaron a unha revolta no 139, dos nativos exipcios, que só foi suprimida logo de varios anos de combates. Esta Guerra Bucólica, liderada por Isidorus, causou grandes danos á economía e marcou o inicio do declive económico de Exipto. Avidius Cassius, quen dirixiu as forzas romanas na guerra, declarouse emperador no 175, e foi recoñecido polos exércitos de Siria e de Exipto.
Sobre o achegamento a Marco Aurelio, Casio foi deposto e asasinado e a clemencia do emperador restaurou a paz. Unha revolta similar estalou no 193, cando Pescennius Niger foi proclamado emperador trala morte de Pertinax. O emperador Septimio Severo deu unha constitución a Alexandría e as capitais provinciais no 202.
Caracalla (211–217) concedeu a cidadanía romana a todos os exipcios, en igualdade coas outras provincias, pero isto foi principalmente para cobrar máis impostos, o que se tornou cada vez máis oneroso porque as necesidades dos emperadores para obter máis ingresos volvéronse máis desesperadas.
Houbo unha serie de revoltas, militares e civís, ata o século III. Baixo Decio, no 250, os cristiáns sufriron de novo persecucións, pero a súa relixión continuou a estenderse. O prefecto de Aegyptus no 260, Mussius Emilianus, primeiro apoiou o Macriani, logo aos usurpadores de Galieno durante o seu mandato, e máis tarde, no 261, tornouse el mesmo nun usurpador, pero foi derrotado por Galieno.
Zenobia, raíña de Palmira, tomou o país dos romanos cando conquistou Exipto no 269, declarándose tamén raíña de Exipto. Esta raíña guerreira afirmou que Exipto era o seu fogar ancestral a través dun vínculo familiar con Cleopatra VII. Estaba ben educada e familiarizada coa cultura de Exipto, a súa relixión e a súa lingua. Perdeuna máis tarde cando o emperador romano, Aureliano, cortou as amigables relacións entre os dous países e retomou a Exipto no 274.
Dous xenerais baseados en Aegyptus, Marco Aurelio Probus, e Domitius Domitianus, lideraron as exitosas revoltas e fixéronse emperadores. Diocleciano capturou a Alexandría de Domiciano no 298 e reorganizou toda a provincia. O seu edicto de 303 contra os cristiáns comezou unha nova era de persecucións. Este foi o último intento serio de frear o crecemento constante do cristianismo en Exipto.
Goberno romano en Exipto miniatura|O "cuaternión augustal", cuñado en 27 a.C. por Octavio Augusto para conmemorar a conquista de Exipto. No reverso amosa a lenda AEGYPTO CAPTA. A medida que Roma superou o sistema de división tolemaica de Exipto, fixéronse moitos cambios. O efecto da conquista romana foi inicialmente o de reforzar a posición dos gregos e do helenismo fronte ás influencias exipcias. Mantivéronse algúns dos ministerios anteriores e os nomes que tiñan baixo o dominio Tolemaico helenístico, cambiaron algúns nomes e outros permaneceron pero cambiaron a súa función e a administración.
Os romanos introduciron importantes cambios no sistema administrativo, co obxectivo de lograr un alto nivel de eficiencia e maximizar os ingresos. Os deberes do prefecto de Aegyptus combinaron a responsabilidade pola seguridade militar a través do mando das lexións e cohortes, a organización das finanzas e tributación e a administración de xustiza.
As reformas de principios do século IV estableceran a base para outros 250 anos de prosperidade comparativa en Exipto, a un custo de maior rixidez e un control estatal máis opresivo. Aegyptus subdividiuse para fins administrativos en varias provincias máis pequenas, e establecéronse oficiais civís e militares separados, os praeses (gobernadores provinciais) e os dux. A provincia estaba baixo a supervisión do conde de Oriente (é dicir, o vicario) da diocese con sede en Antioquia en Siria.
O emperador Xustiniano aboliu a diocese de Exipto no 538 e volveu a unir o poder civil e militar nas mans do dux cun deputado civil (o praeses) como contrapeso ao poder das autoridades da igrexa. Toda pretensión de autonomía local desaparecera. A presenza dos soldados era máis perceptible, o seu poder e influencia máis xeneralizada na rutina da vida das cidades e vilas.
Economía miniatura|300px|Comercio romano coa India comezou desde Aegyptus segundo o Periplo do Mar Eritreo (século I). Os recursos económicos que este goberno imperial tiña que explotar non cambiaran desde o período de Tolomeo, pero o desenvolvemento dun sistema de impostos moito máis complexo e sofisticado foi unha característica do goberno romano. Os impostos, tanto en efectivo como en especie, eran avaliados en terra, e os funcionarios nomeados recadaron unha desconcertante variedade de pequenos impostos en efectivo, así como cotas aduaneiras e similares.
Unha gran cantidade de grans de Exipto foi enviada río abaixo (norte) tanto para alimentar á poboación de Alexandría como para exportar á capital romana. Houbo frecuentes queixas de opresión e extorsión por parte dos contribuíntes.
O goberno romano alentou activamente a privatización da terra e o aumento da empresa privada na fabricación, comercio e negocios, e as baixas taxas de impostos favoreceron aos propietarios privados e aos empresarios. As persoas máis pobres se gañaban a vida como inquilinos de terras estatais, de bens pertencentes ao emperador ou de propietarios privados ricos, e soportaban fortes alugueiros, que tendían a permanecer nun nivel bastante alto.
En xeral, o grao de monetización e complexidade da economía, incluso ao nivel das vilas, foi intenso. Os bens se movían e intercambiaban por medio de moedas a grande escala e, nas cidades e nas vilas máis grandes, desenvolveuse unha alta actividade industrial e comercial en estreita conexión coa explotación da base agrícola predominante. O volume de comercio, tanto interno como externo, alcanzou o seu pico nos séculos I e II.
A finais do século III, os principais problemas eran evidentes. Unha serie de depreciacións da moeda imperial socavaron a confianza nas moedas, e mesmo o propio goberno contribuíu a iso esixindo pagamentos de impostos cada vez máis irregulares en especie, que canalizaba directamente aos principais consumidores, o persoal do exército. A administración local dos concellos foi descoidada, recalcitrante e ineficiente; a evidente necesidade dunha reforma firme e intencional tivo que enfrontarse de cheo nos reinados de Diocleciano e Constantino I.
Militar Esta rica provincia podía ser mantida militarmente por unha forza moi pequena, a ameaza implícita dun embargo á exportación de subministración de grans, vital para a subministración da cidade de Roma e á súa poboación, era obvia. A seguridade interna estivo garantida pola presenza de tres lexións romanas (máis tarde reducidas a dúas, logo a unha Legio II Traiana) estacionadas na gran capital de Alexandría. Cada unha delas contaba con preto de 5000 efectivos, e varias unidades de auxiliares.
Na primeira década do imperio romano o espírito do imperialismo de Augusto miraba máis lonxe, intentou expandirse cara ao leste e cara ao sur. A maioría das primeiras tropas romanas estacionadas alí eran grecomacedonios e exipcios nativos, que antes formaban parte do disolto exército de Ptolomeo que entraron ao servizo de Roma. Finalmente, os romanos ou os romanizados foron a maioría.
Estrutura social no inicio do Exipto romano
miniatura|left|150px|Cidadán do Exipto romano (retrato da momia Fayum) thumbnail|Busto de nobre romano, c. 30 a.C-50 d.C., Museo de Brooklyn right|miniatura|Posible representación da provincia de Exipto desde o Hadrianeum en Roma A estrutura social en Exipto baixo os romanos era única e complicada. Por unha banda, os romanos seguiron empregando moitas das mesmas tácticas de organización que aplicaban os líderes do período tolemaico. Ao mesmo tempo, os romanos viron aos gregos de Exipto como "exipcios", unha idea de que os nativos e os gregos rexeitarían. Para complicar aínda máis a situación, os xudeus, que estaban moi helenizados en xeral, tiñan as súas propias comunidades, separadas dos gregos e dos nativos exipcios.
Os romanos comezaron un sistema de xerarquía social que xiraba en torno á etnia e ao lugar de residencia. A parte dos cidadáns romanos, un cidadán grego dunha das cidades gregas tiña o status máis alto e un exipcio rural estaría na clase máis baixa. Entre estas clases atopábase a metropolitana, que era case con seguridade de orixe helénico. Gañar a cidadanía e subir posicións era moi difícil e non había moitas opcións dispoñibles para o ascenso social.
Unha das formas que moitos seguiron para ascender de clase social era a través do alistamento no exército. Aínda que só os cidadáns romanos podían servir nas lexións, moitos gregos conseguían entrar. Os nativos exipcios podían unirse ás forzas auxiliares e alcanzar a cidadanía despois de licenciarse. Os diferentes grupos tiñan diferentes tipos de impostos en función da súa clase social. Os gregos estaban exentos do imposto de capitación, mentres que os habitantes helenizados das capitais dos nomes (subdivisión administrativa) pagaban menos impostos que os nativos exipcios, que non podían entrar no exército e pagaban o imposto completo.Bell, p.148