miniatura|Johannes Vermeer, A leiteira (1658-1660). miniatura|Un tronie de Frans Hals: A xitana, 1628-30. A pintura do Século de ouro neerlandés ou pintura barroca holandesa desenvolveuse durante un período da historia neerlandesa que abarca o século XVII, durante e despois da guerra dos oitenta anos (1568-1648) pola independencia holandesa Na historia xeral, o ano 1702 a veces marca o final da Idade de Ouro, unha data que é razoábel falando de pintura. Slive, que evita o termo (véxase p. 296), divide o seu libro en dúas partes: 1600-1675 (294 páxinas) e 1675-1800 (32 páxinas). chamado Século de ouro neerlandés ou Século de ouro dos Países Baixos. As Provincias Unidas eran a nación máis próspera de Europa, liderando o comercio, a ciencia e a arte. A arte holandesa tivo que reinventarse por completo despois do brusco corte coas tradicións culturais católicas e da antiga monarquía.

A pintura holandesa do Século de ouro mostra moitas das características do Barroco europeo, pero carece na súa maior parte da idealización e o amor polo esplendor típicos de gran parte da arte barroca, incluído o do veciño Flandres. A maior parte das obras reflicte a tradición de detallado realismo herdado da pintura flamenga primitiva.

Un trazo distintivo do período é a proliferación de diversos xéneros de pintura, centrándose a maior parte dos artistas nun só deles. O pleno desenvolvemento desta especialización vese desde finais dos anos 1620, e o período desde entón até a invasión francesa de 1672 é o núcleo da pintura da Idade de Ouro.

Tipos de pintura Un trazo distintivo da época, comparada coa pintura europea precedente, foi a escaseza de pintura relixiosa. O calvinismo holandés vetábaa nas igrexas, e aínda que os temas bíblicos se aceptaban nas casas privadas, producíronse relativamente poucos. Houbo pintura de historia e retratos, pero o período destaca máis por unha ampla variedade doutros xéneros, subdivididos en numerosas categorías especializadas, como escenas da vida campesiña, paisaxes, paisaxes urbanas, ou con animais, mariñas, flores e bodegóns de varias clases. Os neerlandeses do século XVII influíron grandemente no desenvolvemento destes xéneros. esquerda|miniatura|250x250px|"Vista de Delft a través dunha loxia imaxinaria" de Daniel Vosmaer. Os erros nos puntos de fuga contribúen á sensación de irrealidade. David Hockney postulou controvertidamente que os avances na perspectiva entre o Renacemento e o Século de Ouro neerlandés se deron grazas á axuda de aparellos ópticos A «xerarquía dos xéneros» en pintura levou a moitos pintores a producir pintura de historia, a pesar de que era a máis difícil de vender, como comprobou o propio Rembrandt. Moitos se viron obrigados a pintar retratos ou escenas de xénero, de máis fácil venda, pero non rexeitaron o concepto da xerarquía.

A maioría dos cadros eran pequenos, salvo os retratos de grupo. A pintura mural apenas se cultivou, pois preferíase colocar lenzos enmarcados cando se necesitaba decorar a parede dun edificio público.

Novas influencias miniatura|300x300px|'O casamenteiro' de Gerard van Honthorst, caravagista de Utrecht Cando o poeta-diplomático Constantijn Huygens expresou o seu pesar na súa autobiografía de 1630 de que Rembrandt e Jan Lievens non quixesen ir de viaxe de estudos a Italia, puxo a seguinte escusa: "Din que non teñen tempo de peregrinar porque están no mellor momento da súa vida. Ademais, afirman que no frenesí actual dos coleccionistas dos príncipes dos Alpes do norte pódense ver mellores pinturas fóra de Italia que do que se pode ver alí". O feito de que Rembrandt e Lievens non viaxaran a Italia non significa que non estivesen influenciados polos desenvolvementos da pintura estranxeira. Ben ao contrario, a pintura italiana en particular foi un grande estímulo, desde principios do século XVII. Unha figura importante nisto foi Pieter Lastman, que traballou en Italia desde 1602 até 1607 e máis tarde se converteu no profesor de Rembrandt. Lastman produciu pezas bíblicas, mitolóxicas e de historia, un xeito de pintar italiano que se faría característico da pintura holandesa posterior. Isto caracterizábase por representacións horizontais relativamente pequenas, a miúdo de suxeitos inverosímiles e a miúdo escenificados dramaticamente, con figuras apiladas, cun gran ollo para os detalles "interesantes" e a expresión material. O horizonte mantívose normalmente alto, evitando efectos de profundidade non naturais.

Outra liña de influencia de Italia pasou polos caravaggistas de Utrecht, un grupo de pintores que viaxaron a Italia nas primeiras décadas do século XVII como parte da súa educación. Alí quedaron baixo a influencia das obras de Caravaggio e Orazio Gentileschi. Os principais caravagistas foron Hendrick ter Brugghen, Dirck van Baburen, Jan van Bijlert e Gerard van Honthorst. O seu método de traballo integraba o estilo de pintura realista e o tratamento especial da luz, en fortes contrastes de clarescuro. Tamén introduciron un interese especial nos aspectos psicolóxicos no seu traballo. Tematicamente, a miúdo optaron por escenas de xénero con figuras notables: a miúdo eran músicos, intérpretes ou bebedores. Esta elección de tema inspirou, entre outros, a Frans Hals e tamén á pintora holandesa máis famosa daquela, Judith Leyster.

As influencias italianas de principios do século XVII rematarían cun xiro máis decisivo para a pintura holandesa da Idade de Ouro que a pintura de inspiración manierista, que se introduciu despois da caída de Anveres cos inmigrantes flamengos. Ao redor do 1600 o estilo de pintura era manierista, aínda claramente visíbel na obra dos pintores Hendrick Goltzius e Cornelis van Haarlem. Porén, axiña as posturas artificiais das figuras humanas consideráronse antigas. Non obstante, a afirmación dos manieristas de pintar "desde a natureza" foi amplamente adoptada, pero cunha interpretación completamente diferente, sobria e, finalmente, considerada como tipicamente holandesa.

O mundo da arte miniatura|270x270px|Bartholomeus van der Helst: Retrato de Gerard Andriesz Bicker , c. 1642, un xove cidadán. A nova burguesía e os rexentes formaron un importante grupo de clientes. Os estranxeiros sorprendíanse das enormes cantidades de arte que se producía nos Países Baixos, e as grandes feiras nas que se vendían moitos cadros. Con tal volume de produción, os prezos eran bastante baixos, excepto no caso dos mellores artistas. Os que non gozaban de grande reputación ou que pasaban de moda, incluíndo moitos hoxe considerados entre os máis grandes do período, como Vermeer, Frans Hals e Rembrandt nos seus últimos anos, tiveron considerables problemas para gañarse a vida e morreron pobres; moitos artistas tiñan outros traballos, ou abandonaron a arte por completo.Jan Steen era un taberneiro, Aelbert Cuyp tiña unha esposa rica que lle permitía dedicarse á pintura como outros, aínda que parece que Karel Dujardin deixou a muller para seguir co seu traballo. Véxanse as súas biografías en MacLaren. O especialista en peixes Jacob Gillig traballou como celador no cárcere de Utrecht, convenientemente próxima ao mercado de peces. Entre os que sufriron bancarrota estiveron: Rembrandt, Frans Hals, Jan de Bray e moitos outros. En particular a invasión francesa de 1672 (o Rampjaar, ou «ano do desastre»), trouxo unha depresión severa no mercado da arte, que nunca volveu totalmente ás súas anteriores cotas. A distribución dos cadros era moi ampla, xa que mesmo zapateiros e ferreiros terían un cadro ou outro xunto á súa forxa ou no seu obradoiro. «Tal é a noción xeral, inclinación e pracer que estes nativos do país teñen pola pintura» dixo un viaxeiro inglés en 1640. Por primeira vez houbo marchantes profesionais, varios tamén artistas significativos, como Vermeer e o seu pai, Jan van Goyen e Willem Kalf. O marchante de Rembrandt, Hendrick van Uylenburgh e o seu fillo Gerrit estiveron entre os máis importantes. esquerda|miniatura|300px|A guilda de pintores de Haarlem en 1675, por Jan de Bray, cuxo autorretrato é o segundo desde a esquerda. A calidade técnica dos artistas neerlandeses era xeralmente moi alta. A maioría seguiu o vello sistema medieval de formar aprendices cun mestre. Os talleres adoitaban ser máis pequenos que en Flandres ou Italia, con só un ou dous aprendices á vez, estando limitado o número pola regulamentación da guilda (gremio). Aínda que o poder da Guilda de San Lucas estaba en decadencia, seguiu sendo considerable en moitos lugares, e establecéronse outras novas nesta época. A de Ámsterdam fora fundada só en 1579, e entre 1609 e 1611 establecéronse as de Gouda, Rotterdam, Utrecht e Delft, e en 1648 a de Leiden. Salvo os retratos, a maior parte dos cadros facíanse «por especular», sen vir precedidos dun encargo específico, a diferenza do que ocorría no resto dos países; nisto o mercado da arte holandés anticipábase ao futuro.

Os artistas neerlandeses preocupábanse pola teoría artística menos que os seus colegas doutros países, e estaban menos inclinados a discutir a súa arte. O interese xeral na teoría artística era moito menor en círculos intelectuais ou no público en xeral, do que era habitual en Italia. A arte holandesa era fonte de orgullo nacional, e os principais biógrafos son fontes cruciais de información. Trátase por exemplo de Karel van Mander (Het Schilderboeck, 1604), quen esencialmente abarca o século precedente, e Arnold Houbraken (De groote schouburgh der Nederlantsche konstschilders en schilderessen – «O gran teatro dos pintores holandeses», 1718–21). O artista alemán Joachim von Sandrart (1606 - 1688) traballara ocasionalmente en Holanda, e a súa Deutsche Akademie fala de moitos artistas neerlandeses aos que coñeceu. Samuel van Hoogstraten (1627–1678), mestre de Houbraken, e alumno de Rembrandt, escribiu Zichtbare wereld e Inleyding tot de Hooge Schoole der Schilderkonst (1678) con información máis crítica que biográfica; están entre os máis importantes tratados sobre pintura da época.

Pintura de historia Esta categoría comprende todas as pinturas que relatan acontecementos, sexan estes eventos históricos do pasado, ou ben escenas bíblicas, mitolóxicas, literarias ou alegóricas. Foi un tema menos tratado que noutros países, porque non había un mercado eclesiástico local, e poucos grandes palacios barrocos aristocráticos que encher. miniatura|300x300px|Escola caravaggista de Utrecht: Dirck van Baburen, Cristo coroado de espiñas, 1623, para un convento de Utrecht, un mercado non dispoñible na maior parte de Holanda. Neste xénero máis que noutros, os neerlandeses víronse máis influídos pola pintura italiana, que coñecían por copias e gravados, xa que poucos pintores neerlandeses viaxaran a Italia. Os artistas neerlandeses máis destacados da época, como Rembrandt, Vermeer, Hals, Steen ou Jacob van Ruisdael non fixeron tal viaxe. Na primeira parte do século seguiron traballando moitos manieristas nórdicos, até os anos 1630 nos casos de Abraham Bloemaert e Joachim Wtewael. Moitos cadros de historia eran de pequeno tamaño, exercendo tanta influencia sobre eles o pintor alemán, fincado en Roma, Adam Elsheimer como Caravaggio (ambos morreron en 1610). Respecto ao resto da pintura de historia barroca, a holandesa era máis realista e contaba as cousas de maneira máis directa. Ás veces son coñecidos como «pre-rembrandtistas», pois os primeiros cadros de Rembrandt eran deste estilo.

Os caravaggistas de Utrecht produciron pintura de historia e grandes escenas de xénero nun estilo influído polos italianos, facendo a miúdo un uso intenso do clarescuro. Utrecht era unha cidade infrecuente, pois a mediados de século seguía tendo un 40% de católicos, mesmo máis entre as clases altas. Os artistas máis destacados foron Hendrick ter Brugghen, Gerard van Honthorst e Dirck van Baburen; a escola estaba activa en torno ao ano 1630, aínda que van Honthorst seguiu traballando con éxito até os anos 1650 como pintor da corte inglesa, holandesa e danesa, nun estilo máis clásico.