A tortura de Dirce ou a morte de Dirce, (en italiano Supplizio di Dirce) máis coñecida como Touro Farnesio ou Touro de Farnesio (en italiano Toro Farnese), é a copia romana dun famoso grupo escultórico helenístico, en mármore, conservada no Museo Arqueolóxico Nacional de Nápoles. É a maior escultura única xamais recuperada da antigüidade.
Historia O grupo foi atopado nas Termas de Caracalla en Roma en 1546, durante as escavacións encargadas por Alessandro Farnese (Papa Paulo III) co fin de recuperar antigas esculturas para adornar a súa residencia no Palazzo Farnese. A diferenza do Hércules Farnese e do Hércules latino, procedentes da mesma escavación do Touro Farnese e que foron retratados varias veces en períodos posteriores, a única referencia ao grupo Supplizio débese a un gravado de 1595 de Étienne Dupérac que representa as ruínas das Termas de Caracalla.Lanciani, Rudolpho, Forma Urbis Romae, 1893-1901, vol. II, 201, fig. 129.
Despois de rexeitar as tentativas de compra de Lois XIV en 1665, a escultura, xunto co resto da colección de antigüidades Farnese, foi herdada primeiro por Carlos III de Borbón, fillo de Isabel de Farnesio, o último descendente da familia Farnese, e despois trasladada a Nápoles para testamento de Fernando IV de Borbón en 1788, cando se completou o traslado da colección á capital do reino.
O conxunto escultórico foi moi probabelmente utilizado como fonte na vila real da cidade até 1826, cando foi trasladado ao Museo Arqueolóxico Nacional de Nápoles onde ficou definitivamente situado.
Atribución A data e o autor da obra son incertos. Inicialmente atribuíuselle aos artistas de Rodas, Apolonio de Tralle e o seu irmán Taurisco, grazas aos escritos de Plinio o Vello. De feito, afirma que a escultura foi encargada a finais do século II a.C. e foi tomada dun só bloque de mármore. Posteriormente o grupo estatuario grego foi trasladado a Roma desde Rodas como parte da incrible colección de esculturas e obras de arte de Asinio Pollione, un político romano que viviu no período de transición entre a república e o principado.Plinio, Naturalis Historia, vol. 36, p.33-34.
Porén, estudos máis recentes comprobaron que o Touro Farnesio non é a escultura descrita por Plinio, senón unha copia romana que se remonta ao século III d.C. e esculpida especificamente para as Termas de Caracalla.Marvin, Miranda, "Freestanding Sculpture in the Baths of Caracalla, American Journal of Archaeology, Vol. 87, No 3, Xul., 1983, p. 380.Haskell, Francis; Penny, Nicholas; Taste and the Antique; The Lure of Classical Sculpture, 1500-1900, 165, n. 31, 1994. Ademais, os pequenos mechóns de pelo do touro e os pregos afiados das roupas de Antíope e a capa de Dirce levan a obra ao período severiano (século III d.C.).
Descrición O complexo de mármore ten uns 3,70 m de altura. Tomouse dun só bloque cunha base de 2,95 × 3,00 m do peso de 24 toneladas.
O tema representa a tortura de Dirce, cos fillos de Antíope (Anfione e Zeto) que, ansiosos por vingar os insultos á súa nai, ataron á súa madrasta Dirce a un touro salvaxe. O mesmo tema tamén aparece representado nun fresco da casa dos Vettii en Pompeia.
Na escena aparecen outros personaxes secundarios, engadidos nos anos 1500 ou 1700: un can, un neno e unha segunda figura feminina, esta última quizais representando a Antíope.
Notas
Véxase tamén
Bibliografía Licia Vlad Borrelli, Toro Farnese, na Enciclopedia dell'Arte Antica, Istituto dell'Enciclopedia italiana Treccani, 1966. Outros artigos Alexandre Farnesio Escultura da Roma antiga Escultura da Grecia antiga Museo Arqueolóxico Nacional de Nápoles Arte severiano Ligazóns externas Census of Antique Works of Art and Architecture Known in the Renaissance, CensusID 156193
Categoría:Escultura Categoría:Escultura da Grecia antiga Categoría:Esculturas da arte grega helenística