A historia de Xibraltar remóntase aos tempos da antigüidade. A mitoloxía situou nos seus penedos un dos alicerces nos que se apoiou Hércules para separar os dous continentes.
Historia Ata o século VIII de era cristiá a Rocha de Xibraltar estivo deshabitada. No ano 711 Tariq-ihn-Zyad desembarcou á fronte dunha expedición musulmá; a partir de entón a Rocha leva o seu nome: Gebel Tariq, «montaña de Tariq». Xibraltar permaneceu en poder dos mouros ata o ano 1309. As tropas cristiás do rei de Castela Fernando IV, ao mando do famoso Alonso Pérez de Guzmán, puxeron sitio á fortaleza e rendérona, non sen que antes perecera o mesmo «Guzmán o Bo». Posteriormente volveu caer outra vez en mans dos mouros e finalmente foi conquistado no ano 1462 polos casteláns.
A partir de entón Xibraltar sitúase no contexto da historia económico-social da nacente nacionalidade española. Outorgado ao duque de Medina Sidonia en 1465 (xunto a unha grande extensión de territorio daquela parte de Andalucía a Baixa, terras que seguen aínda na súa propiedade) foi un dos enclaves de maior litixio entre a Coroa e o ducado.
No século XVI aparece a Rocha ligada xa ao rei, que impuxera definitivamente os seus intereses en función do valor estratéxico-militar da praza.
A historia que interesa aquí comeza no momento en que o sol da dinastía dos Austrias chega ao seu ocaso no trono da coroa de Castela. Con Carlos II dinastía reinante herdeira das grandezas de Carlos I e de Filipe II acada os límites máis agudos da dexeneración fisiolóxica. Moito antes de morrer o rei, pensaban xa os monarcas europeos en repartir entre eles o imperio español.
A debilidade de Carlos II, o total abandono do país e a miseria galopante a que o levaron os reinados anteriores, converteran a España nun xigantesco moneco disputado polas potencias de Europa.
A incapacidade ou impotencia do rei para ter fillos e a falta de parentes próximos que puidesen optar ao trono converteran á corte no centro de intrigas dos presuntos pretendentes. Eran estes os seguintes:
O arquiduque Carlos de Austria (Carlos VI de Alemaña), fillo de Margarita Teresa, que á súa vez era filla de Filipe IV e irmá, xa que logo, de Carlos II. O arquiduque era segundoxénito do emperador Leopoldo e estaba apoiado por Inglaterra, Países Baixos e Austria. Filipe de Anjou, cuxa avoa María Tareixa, filla tamén de Filipe IV, estaba casada co rei de Francia Lois XIV. O «Delfín» era pai de Filipe e, xa que logo, Francia apoiaba as súas aspiracións. Outros pretendentes foron Pedro II de Portugal, Vítor Amadeo de Savoia e o duque de Orleáns, de menor importancia por non contar co apoio das grandes potencias.
A educación practicamente ultrarrelixiosa que se lle inculcara ao rei español chegou ao extremo de poñer en mans do Papa entón reinante, Inocencio XI, o intento de resolver o problema da sucesión española. Carlos II acometía un asunto de Estado coma se fose de conciencia, e seguindo os consellos do Papa nomeou herdeiro a Filipe de Anjou, neto de Lois XIV de Francia. Era o ano 1700; terminaba un século e agonizaba unha dinastía.
A chegada dos ingleses A chamada Guerra de Sucesión á coroa de España durou trece anos (de 1700 a 1713). A toma de Xibraltar ocorreu en agosto de 1704.
O famoso xeneral inglés Marlborough (o « Mambrú» dos cantares) proxectara no verán de 1704 que George Rooke, almirante da escuadra inglesa no Mediterráneo, trasladase o arquiduque Carlos, pretendente á coroa española apoiado polo bloque formado por Austria, Gran Bretaña e Holanda, ata a desembocadura do Taxo. As operacións aliadas no marco europeo aconsellaban desembarcar ao pretendente austríaco na Península para así animar aos defensores da súa causa. miniatura|200px|dereita|Almirante Sir George Rooke
O almirante Rooke escoltou ao arquiduque ata Lisboa. A súa misión inmediata consistía en conducir logo á súa frota ata Riviera co fin de embarcar unhas tropas concertadas co duque de Savoia para a toma de Tolón, base naval francesa de capital importancia no Mediterráneo. Pero o duque de Savoia non tiña homes dispoñibles e Rooke viuse precisado a emprender a retirada coa súa escuadra. Ao chegar ao Estreito de Xibraltar recibiu unha expedición de axuda procedente da frota inglesa da Canle, reforzos que lle permitiron contar cunha escuadra de cincuenta navíos de liña. Foi entón cando o almirante inglés decidiu tomar a praza forte de Xibraltar.
«Tanto a guarnición de Xibraltar como as súas fortificacións eran insignificantes», isto di Ackinson, historiador da Universidade de Cambridge.
A cidade de Xibraltar, como case toda España por aquelas datas, prestara xuramento de fidelidade a Filipe V, candidato patrocinado por Francia. En consecuencia, os veciños e a guarnición trataron de opoñer resistencia aos atacantes.
Xibraltar era unha cidade máis do reino de Castela. O seu Concello estaba composto por 13 Rexedores, representantes duns veciños que eran donos absolutos da vila e dos terreos lindeiros, é dicir, do Campo chairo de Xibraltar (dividido hoxe día nos termos municipais da Liña da Concepción, Alxeciras, San Roque, Os Barrios e Tarifa). A fortaleza radicada na Rocha era en certo xeito a capital política dunha zona tan extensa como algunha provincia española. A cidade conta, xa daquela, con cinco mil habitantes, e cun magnifico porto que a protexía do mar, refuxio seguro contra os ventos de Levante.
Na fortaleza achábase destacada unha guarnición permanente da que era comandante o capitán don Diego de Salinas. A resistencia que puido opoñer ao ataque da escuadra do almirante Rooke foi puramente simbólica, dada a desproporción das forzas. Velaquí o que di a «Enciclopedia Británica» ( Vol. 10) en 1879:
«En aparencia, os conquistadores ingleses combateran en defensa dos intereses de Carlos, Arquiduque de Austria -máis tarde Carlos III de Austria-, pero aínda que o 24 de xullo de 1704 proclamouse a súa soberanía sobre a Rocha de Xibraltar, Sir George Rooke, baixo a súa exclusiva responsabilidade, deu orde de que se izara a bandeira inglesa e tomou posesión en nome da raíña Ana de Inglaterra».
Pero velaquí que a devandita «Enciclopedia» segue da forma seguinte:
«Di pouco en honor de Inglaterra tanto o feito de que con menosprezo dos máis elementais principios sancionou e ratificou a ocupación, como o de deixar sen recompensa ao xeneral a cuxo pouco escrupuloso patriotismo se debía a adquisición. Os españois sentiron profundamente a inxustiza que se lles facía e os habitantes da cidade de Xibraltar abandonaron en gran número os seus fogares antes de recoñecer a autoridade dos invasores».
Este último parágrafo desaparece nas posteriores edicións da «Enciclopedia Británica» e queda definitivamente redactado así:
«A conquista fíxose, durante a guerra, en defensa dos intereses de Carlos, Arquiduque de Austria, pero o almirante británico Sir George Rooke, baixo a súa exclusiva responsabilidade, ordenou que se izase a bandeira inglesa e tomou posesión en nome da raíña Ana de Gran Bretaña, cuxo goberno ratificou a ocupación».
Inglaterra, que non estaba en guerra con España e soamente defendía os intereses dun dos candidatos á sucesión monárquica, apropiábase dun anaco de terra castelá que xa nunca devolvería.
O comportamento dos soldados ingleses obrigou á poboación civil a abandonar a praza e reunirse en San Roque co seu Concello. A reacción militar española chegou pouco despois por medio dun ataque combinado terra-mar en colaboración coa escuadra francesa no Mediterráneo; chocaron os navíos de Rooke e os franco-españois á altura de Vélez-Málaga, con resultado igualado, polo que o almirante francés conde de Tolosa optou por retirarse cos seus barcos a Tolón.
A paz e o Tratado de Utrecht Aínda que a paz non foi asinada oficialmente ata o 13 de xullo de 1713 polo Tratado de Utrecht as hostilidades cesaran xa case enteiramente en 1711. Os monarcas europeos estaban cansos de guerra e chegaran a un entendemento que se acomodaba ás pretensións de cada un. Os ánimos de Gran Bretaña arrefriáronse en canto albiscou a posibilidade de que o pretendente austríaco á Coroa de España puidese converterse tamén en Emperador de Alemaña ou reunir nos seus descendentes as coroas dos dous imperios, dando lugar así a unha nova edición do período Carlos V. Pola súa banda, o pretendente Borbón «preferiu a monarquía española, aínda que algo diminuída, á expectativa dunha monarquía francesa acrecentada», (C. T. Atkinson ).
É evidente que foi unha saída honorable posto que o propósito dos monarcas europeos consistía en repartirse a Coroa de España.
A comezos de 1713 iniciáronse as conversacións para asinar o tratado de paz. Como sinalan os historiadores, «o único representante español era francés»; cabe supoñer que dito embaixador non tomaría grande interese na defensa da integridade xeográfica española, como así foi. Como argumento xurídico para manter os representantes españois afastados da negociación esgrimiuse o feito de que a España de Filipe V non podía ser recoñecida ata que non asinase Francia o Tratado de Paz. Así, pois, cando se permitiu aos plenipotenciarios españois acceder ás deliberacións xa se estipularan as condicións e non tiveron máis remedio que asinar:
«O orgullo español -di un historiador inglés- e o bo sentido nacional houberon de sancionar unha adquisición feita case sen custo algún, pero defendida con pertinacia».
Finalmente o 13 de xullo de 1713 asinábase o tratado cuxo Artigo X outorga a Gran Bretaña a fortaleza e praza de Xibraltar. Dada a importancia fundamental e dado que foi esgrimido con diversas intencións en máis dunha ocasión, velaquí a reprodución da totalidade do artigo:
«O Rei Católico, por si e polos seus herdeiros e sucesores, cede por este Tratado á Coroa da Gran Bretaña a plena e enteira propiedade da cidade e castelo de Xibraltar, xuntamente co seu porto, defensas e fortaleza que lle pertencen, dando a devandita propiedade absolutamente para que a teña e goce con enteiro dereito e para sempre, sen excepción nin impedimento ningún. »
« Pero, para evitar calquera abuso e fraudes na introdución das mercadorías, quere o Rei Católico, e supón que así se ha de entender, que a devandita propiedade cédase á Gran Bretaña sen xurisdición territorial ningunha e sen comunicación ningunha aberta co país circunveciño por parte de terra. E como a comunicación por mar coa costa de España non pode estar aberta e segura en todos os tempos, e de aquí pode resultar que os soldados da guarnición de Xibraltar e os veciños daquela cidade véxanse reducidos a grandes angustias, sendo a mente do Rei Católico só impedir, como queda dito máis arriba, a introdución fraudulenta de mercadorías pola vía de terra, acordouse que nestes casos póidase comprar a diñeiro de contado en terra de España circunveciña a provisión e demais cousas necesarias para o uso das tropas do presidio, dos veciños e das naves surtas no porto».
« Pero se se aprehendesen algunhas mercadorías introducidas por Xibraltar, xa para permuta de víveres ou xa para outro fin, adxudicaranse ao fisco e presentada queixa desta contravención do presente Tratado serán castigados severamente os culpados ».
« E que A Súa Maxestade Británica, a instancia do Rei Católico, consente e convén en que non se permita por motivo ningún que xudeus e mouros habiten nin teñan domicilio na devandita cidade de Xibraltar, nin se dea entrada nin acollida ás naves de guerra mouras no porto daquela cidade, co que se pode cortar a comunicación de España a Ceuta, ou ser infestadas as costas españolas polo corso dos mouros. E como hai tratados de amizade, liberdade e frecuencia de comercio entre os ingleses e algunhas rexións da costa de África, ha de entenderse sempre que non se pode negar a entrada no porto de Xibraltar aos mouros e as súas naves que só veñen a comerciar ».
« Promete tamén A Súa Maxestade a Raíña de Gran Bretaña que aos habitantes da devandita cidade de Xibraltar concederáselles o uso libre da Relixión Católica Romana».