Nakba é un termo árabe (النكبة) que significa "catástrofe" ou "desastre". Úsase para designar o éxodo palestino (en árabe الهجرة الفلسطينية, al-Hijra al-Filasteeniya). A Axencia das Nacións Unidas para os Refuxiados Palestinos (UNRWA), define como refuxiados palestinos as "persoas cuxo lugar de residencia diario era o mandato británico de Palestina entre xuño de 1946 e maio de 1948 e que perderon as súas casas e medios de vida como consecuencia da guerra árabe-israelí de 1948". Devandita definición tamén inclúe os seus descendentes.
Tamén denominada como a "catástrofe palestina", representou a destrución da sociedade e a patria palestina entre 1947 e 1948, e o desprazamento permanente da maioría dos árabes palestinos. O termo utilízase para describir os acontecementos de 1948 e a actual ocupación dos palestinos nos seus territorios ocupados (Cisxordania e a Franxa de Gaza), como tamén a súa persecución e desprazamento nos territorios palestinos e nos campos de refuxiados palestinos presentes na rexión.
Os acontecementos da Nakba desenvolvéronse durante e pouco despois da guerra de 1948, e inclúen a declaración sobre o 78% do mandato británico como Israel, a expulsión e fuxida de 700 000 palestinos, o despoboamento e destrución de máis de 500 pobos palestinos polas forzas armadas israelís e o seu posterior borrado xeográfico, así como a negación do dereito palestino ao retorno, a creación de refuxiados palestinos permanentes e a "desintegración da sociedade palestina". A expulsión dos palestinos foi descrita desde entón por algúns historiadores, como Benny Morris e Ilan Pappé, así como investigadores da Nakba, como Salman Abu Sitta, como unha limpeza étnica.
Antes, durante e despois da guerra de 1947-1949 centos de cidades e pobos palestinos foron despoboados e destruídos. Os nomes xeográficos de todo o país foron borrados e substituídos por nomes hebreos, tanto derivados da nomenclatura histórica palestina, como novas invencións. Numerosos lugares históricos non xudeus foron destruídos, non só durante as guerras, senón nun proceso posterior ao longo de varias décadas. Por exemplo, máis do 80% das mesquitas dos pobos palestinos foron destruídas e retiráronse obxectos de museos e arquivos. En Israel promulgáronse diversas leis para legalizar a expropiación de terras palestinas.
A expulsión pola forza ou "desprazamento obrigatorio" da poboación autóctona palestina tivo outros episodios, como o da Naksa de 1967 coa guerra do Seis Días, na que máis palestinos se viron obrigados ao exilio, e moitos deles por segunda vez. Israel nega toda responsabilidade respecto dos refuxiados e atribúea aos países árabes. A posición maioritaria no Estado de Israel respecto ao retorno dos refuxiados árabes e os seus descendentes é que, de concretarse, a existencia de Israel como Estado xudeu e democrático, piares do sionismo, veríase seriamente comprometida desde o punto de vista demográfico, dado que a poboación árabe converteríase en maioritaria en Israel.
O día da Nakba (en árabe: يوم النكبة yawm al-nakba) é o día no que os palestinos conmemoran o inicio do éxodo (a creación do estado de Israel). Celébrase o 15 de maio e é a data conmemorativa máis importante do calendario palestino, sendo conmemorado con protestas e celebracións, tamén fóra de Palestina.
En 2023, o ataque liderado por Hamás contra Israel desencadeou unha guerra que aínda non rematou na cal os israelís ordenaron a evacuación de máis dun millón de palestinos cara ao sur da franxa de Gaza. Un documento interno do Ministerio de Intelixencia de Israel, recoñecido polo primeiro ministro Benjamín Netanyahu, propuxo mesmo a evacuación permanente da poboación de Gaza á Península do Sinaí en Exipto, algo que moitos medios internacionais, e até políticos e un ministro israelís, consideraron como unha nova Nakba, tanto na Franxa de Gaza como en Cisxordania, e que non foi aceptado por Exipto nin polos afectados.
Contexto histórico Ao día seguinte da Declaración de independencia do Estado de Israel no territorio asignado polo Plan da ONU para a partición de Palestina de 1947, os cinco estados árabes veciños (Líbano, Siria, Xordania, Iraq e Exipto), non conformes co devandito Plan, declaráronlle a guerra e invadírono. Ademais, aproximadamente entre 250 000 e 300 000 palestinos fuxiran ou foran expulsados antes da Declaración de Independencia israelí en maio de 1948, feito que foi nomeado casus belli para a entrada da liga Árabe no país, desencadeando a guerra árabe-israelí de 1948.
Na guerra intermitente (con varias treguas promovidas pola ONU) que tivo lugar durante os seguintes 15 meses, Israel conquistou un 26% adicional do antigo mandato británico, mentres que Transxordania e Exipto ocuparon a parte restante destinada pola ONU ao Estado árabe-palestino: Exipto ocupou Gaza e Transxordania anexionouse Cisxordania e Xerusalén Este, refundando o país co nome de Xordania.
Antes, durante e despois da guerra centos de cidades e pobos palestinos foron despoboados e destruídos. Os nomes xeográficos de todo o país foron borrados e substituídos por nomes hebreos. Numerosos lugares históricos non xudeus foron destruídos, non só durante as guerras, senón nun proceso posterior ao longo de varias décadas. Por exemplo, máis do 80% das mesquitas dos pobos palestinos foron destruídas e retiráronse obxectos de museos e arquivos.
En Israel promulgáronse diversas leis para legalizar a expropiación de terras palestinas.
A Nakba
Primeira fase miniatura|314x314px|Partición do Mandato británico de Palestina segundo a resolución 181 II da Asemblea Xeral da ONU. O 29 de novembro de 1947, a Asemblea Xeral da ONU adopta a resolución 181 II, que establece a partición do Mandato británico de Palestina en dous estados, un xudeu e outro árabe, deixando a área metropolitana de Xerusalén baixo mandato internacional como un corpus separatum. A repartición deixaba un estado xudeu nun 55% do territorio do Mandato, incluído o deserto do Néguev, e unha súa poboación formada por 500 000 xudeus e 400 000 árabes palestinos. Nese momento, os xudeus só posuían o 7% das terras de Palestina. O estado árabe palestino tería o 44% do territorio do Mandato e unha minoría duns 10 000 xudeus. Os líderes árabes palestinos rexeitaron a resolución, mentres que os líderes xudeus aceptárona. O liderado palestino proclamou unha folga xeral como medida de protesta, mentres que a Haganá chamou a todos os xudeus entre 17 e 25 anos a rexistrarse para o servizo militar.
O 30 de novembro de 1947, o día seguinte, un grupo de árabes armados emboscaron un autobús en Kfar Sirkin e mataron a cinco pasaxeiros xudeus. Os motivos do ataque estaban máis relacionados con intereses criminais que nacionalistas, pero adoitase tomar como o comezo da Nakba. Ese mesmo día, outro grupo ataca un autobús de camiño a Hadera, mata a un pasaxeiro xudeu e fere a varios máis.
O 13 de decembro de 1947, un coche detense preto da Porta de Damasco en Xerusalén e criba a tiros á multitude, causando a morte de vinte árabes palestinos. Dúas semanas despois, o Lehi ataca unha cafetaría en Lifta e mata a seis árabes palestinos. O 30 de decembro, membros do Irgún lanzan granadas a un grupo de traballadores árabes palestinos na refinaría de petróleo de Haifa e causan a morte de once deles. Enfurecidos, os traballadores árabes rematan matando a trinta e nove traballadores xudeus da refinaría, resultando tamén mortos seis traballadores árabes palestinos.
O 1 de xaneiro de 1948, membros da Haganá atacan a aldea próxima de Balad ao-Shayj e matan a varias ducias de civís árabes palestinos, entre eles, mulleres e nenos. Catro días despois, o 5 de xaneiro de 1948, a Haganá coloca unha bomba no Hotel Semiramis do barrio xerosolimitano de Qatamon, matando a 26 civís, entre os que se atopa o cónsul español en Xerusalén. O ataque causa o pánico entre a poboación civil árabe palestina, o que provoca que comece a abandonar o barrio en dirección a zonas máis seguras. Dous días despois, o 7 de xaneiro, membros do Irgún lanzan bombas na Porta de Jaffa de Xerusalén, cun resultado de 25 civís árabes mortos. Tamén na primeira semana de xaneiro, membros do Lehi con uniforme británico detonan un camión bomba en Jaffa e matan a 28 árabes palestinos. miniatura|195x195px|O hotel Semíramis de Xerusalén tras o atentado da Haganá en xaneiro de 1948. O 8 de xaneiro de 1948, o primeiro continxente de 330 voluntarios do Exército Árabe de Liberación chega ao norte de Palestina. Ao día seguinte o kibutz Kfar Szold é atacado por unha forza proveniente de Siria en represalia polo mortífero ataque do Palmaj contra a aldea veciña de Khisas. Hai novos ataques da Haganá contra barrios árabes palestinos de Xerusalén como Sheikh Badr, Lifta e Romena.
A mediados de xaneiro, os ataques dos diversos grupos xudeus empuxaron a unha quinta parte da poboación de Jaffa (unhas 15 000 persoas) a fuxir a outros lugares. A finais de xaneiro, calcúlase que uns 20 000 árabes palestinos abandonaran os seus fogares en Haifa. Os habitantes de moitas aldeas palestinas próximas a zonas xudías de Xerusalén tamén fuxiron.
Na segunda quincena de xaneiro tiveron lugar combates en Gush Etzion, un asentamento xudeu ao sur de Xerusalén. Unha forza de 35 homes do Palmaj foi enviada para axudar aos defensores e foi completamente aniquilada por irregulares árabes palestinos. O 31 de xaneiro, David Ben Gurion ordena á Haganá que asente aos refuxiados xudeus da zona de Shimon haTsadik nas casas abandonadas polos ataques previos nos barrios árabes de Xerusalén. A Haganá ataca a aldea de Salama, achegada a Jaffa; centos de voluntarios do EAL penetran desde Siria, Líbano e Transxordania.
O 1 de febreiro de 1948, un grupo de palestinos e de desertores do exército británico lanzan bombas contra a sede do diario xudeu Palestine Post que matan a vinte civís xudeus. O 15 de febreiro, unidades do Palmaj atacan a aldea árabe de Sasa, ao norte da Galilea, co resultado da morte de 60 aldeáns e a destrución de 20 vivendas. Tamén en febreiro, un ataque de voluntarios do EAL sobre un asentamento xudeu preto de Beisan é repelido cun gran número de baixas entre os atacantes. O Palmaj voa as casas árabes de Cesarea e expulsa aos habitantes árabes desta cidade. En Jaffa, forzas xudías dinamitan casas aínda cos seus habitantes no interior.
En marzo, unha serie de coches bomba causan numerosas vítimas entre os habitantes de Haifa, árabes e xudeus. O 27 de dito mes, centos de aldeáns armados e voluntarios do EAL atacan un convoi de subministracións xudeu preto da aldea de Kabri, morrendo 49 xudeus e seis árabes palestinos. Outros ataques semellantes contra convois xudeus acabaron coa vida de 17 soldados xudeus preto de Hulda e doutros nove máis preto de Nebi Daniel.
En abril, as forzas xudías lanzan a Operación Najshon para aliviar o asedio da parte xudía de Xerusalén, toman a aldea da el-Qastal, expulsan aos seus habitantes e dinamitan as súas casas. O 8 de abril morre Abdelkader al-Husayni, comandante do Exército da Santa Yihad, unha forza paramilitar árabe palestina. A súa morte, un feito casual, supón un golpe devastador para a moral da comunidade árabe palestina. Ao día seguinte, o 9 de abril, uns 120 homes do Irgún e o Lehi perpetran a masacre de Deir Yassin. O reconto de vítimas fíxase en 107 aldeáns mortos, entre os que se contan moitas mulleres, anciáns e nenos. Amósase aos prisioneiros en camións polo centro de Xerusalén. As noticias da masacre desatan aínda máis o pánico entre a poboación civil árabe palestina e provocan a súa fuxida en masa. miniatura|Vehículos do convoi Hadassah despois do ataque (13 de abril de 1948).