O Ministerio dos Pobos Indíxenas (en ) é un ministerio do poder executivo do Brasil. Creouse o 1 de xaneiro de 2023, o primeiro día do terceiro mandato de Lula da Silva, en resposta ás demandas históricas do movemento indíxena, sendo o primeiro ministerio da historia brasileira dedicado especificamente aos problemas dos pobos indíxenas do Brasil. A líder indíxena Sônia Guajajara foi nomeada como a súa primeira ministra.

As súas responsabilidades inclúen o desenvolvemento e a aplicación da política indíxena do goberno, a garantía e a promoción dos dereitos individuais e colectivos dos pobos indíxenas, incluído o acceso á educación e á saúde, a demarcación das súas terras tradicionais e a loita contra a violencia contra estes pobos. Aínda que a súa creación foi aclamada polos pobos indíxenas e os seus partidarios como un fito importante na historia das políticas indíxenas do país, o seu orzamento é un dos máis pequenos entre os ministerios e a súa estrutura segue sendo precaria, e dende o principio sufriu ataques e presións por parte do Congreso e de grupos políticos e económicos opostos aos intereses indíxenas.

Contexto histórico Dende a chegada dos conquistadores portugueses ao Brasil no ano 1500, a historia dos pobos indíxenas pódese resumir como unha persecución continua, que en numerosas ocasións levou a tratos abusivos, violentos e letais, sendo expulsados sistematicamente das súas terras tradicionais e negándoselles os dereitos humanos básicos. A súa poboación diminuíu drasticamente ao longo dos séculos e moitos pobos extinguíronse. A creación do Servizo de Protección do Indio (SPI) en 1910, a primeira axencia gobernamental brasileira especificamente encargada dos asuntos indíxenas, non solucionou os seus problemas, xa que eran considerados pobos primitivos e legalmente incapaces, sendo postos baixo a tutela do estado, que lles impuxo o abandono progresivo das súas culturas, modos de vida e tradicións co obxectivo de asimilalos á civilización dominante. En poucas décadas, o SPI dexenerou nun órgano de persecución activa, sendo disolto en 1967 en medio dun escándalo nacional e internacional debido á revelación pública dun gran número de crimes e ilegalidades cometidos contra os pobos indíxenas polo SPI ou coa súa complicidade. Dende a década de 1970, organizouse un crecente movemento de resistencia, esixindo que o goberno preste atención ás súas demandas e reparacións históricas polos malos tratos e o espolio que sufriron.Machado, Almires Martins. "Movimento indígena ou indígenas em movimento". In: MovimentAção — Revista do Programa de Pós-Graduação em Sociologia da Universidade Federal da Grande Dourados, 2017; 4 (6): 165-177Araújo, Ana Valéria et al. Povos Indígenas e a Lei dos “Brancos”: o direito à diferença. Edições MEC/Unesco, 2006, pp. 23-79Oliveira, Kelly Emanuelly de. Estratégias sociais no Movimento Indígena : representações e redes na experiência da APOINME. Doutorado. Universidade Federal de Pernambuco, 2010, pp. 57-81Cavalcante, Olendina de Carvalho. "Movimento indígena: notas para uma discussão". In: Textos & Debates, 1996 (2)

miniatura|Pobos indíxenas realizan unha vixilia no auditorio da dirección do PDMB durante as negociacións sobre o Capítulo sobre Pobos Indíxenas na Asemblea Constituínte de 1987. A Fundación Nacional do Indio (Funai) creouse en 1967, subordinada ao Ministerio do Interior, cos obxectivos de xestionar a política indíxena do goberno e evitar a repetición dos erros do SPI, pero ao longo do período ditatorial acabou reproducíndoos."Fundação Nacional dos Povos Indígenas (Funai)". Instituto Socioambiental, 9 de janeiro de 2024Gomes, Paulo Cesar & Trinidad, Carlos Benitez. "A questão indígena durante a ditadura militar brasileira e a opinião pública estrangeira em perspectiva transnacional". In: Tempo e Argumento, 2022; 14 (35) Coa redemocratización do país e a promulgación da Constitución de 1988, superouse o parámetro asimilacionista, estabelecendo que os pobos orixinarios teñen dereito á diferenza e ao usufruto exclusivo das súas terras tradicionais, pero estes dereitos seguen a ser contestados e faltados ao respecto. Ao mesmo tempo, a Funai comezou a cambiar o seu enfoque cara á promoción e protección dos dereitos indíxenas, e permitiu a demarcación dun gran número de terras indíxenas e o acceso dunha gran poboación indíxena a diversas prestacións e servizos sociais, pero as súas accións foron fortemente opostas dende entón por sectores conservadores da sociedade, grandes empresas e terratenentes rurais, facendo que o seu traballo sexa cronicamente difícil e conflitivo, sometido a un ciclo case ininterrompido de desmantelamento, con sucesivas perdas de orzamento, persoal e capacidade operativa."Operando com 10% do orçamento, Funai abandona postos e coordenações em áreas indígenas". In: Revista do Instituto Humanitas - Unisinos, 26 de março de 2019Figueiredo, João Victor Macena de. Administração pública e concretização de direitos fundamentais: análise do caso da FUNAI no Governo Bolsonaro. Fundação Getúlio Vargas, 2024, pp. 57-58"A Funai pede socorro". CartaCapital, 23 de junho de 2016 Sanson, Cesar. "A dança das cadeiras na Funai e a luta em torno da destinação das terras públicas no Brasil". In: Revista do Instituto Humanitas - Unisinos, 12 de junho de 2013Miotto, Tiago. "Servidores e servidoras denunciam loteamento de cargos na Funai e desmonte da política indigenista no governo Temer". Conselho Indigenista Missionário, 14 de junho de 2018Baniwa, Gersem Luciano. "Direitos indígenas e políticas indigenistas na era petista". In: Souza Lima, Antonio Carlos de et al. (orgs.). A Antropologia e a esfera pública no Brasil. ABA / LACED, 2018Reis, Max. "A Questão das Terras Indígenas e os Governos Brasileiros do Século XXI". In: Revista de Estudos Anarquistas e Decoloniais, 2021; 1 (1)

Creación do Ministerio Durante a súa campaña presidencial de 2022, Luiz Inácio Lula da Silva demostrou a súa sensibilidade polos problemas indíxenas e, nas reunións da COP 27, celebradas en Exipto en novembro de 2022, onde se reuniu con líderes indíxenas de todo o mundo, o candidato xa electo declarou que os pobos indíxenas eran tratados coma se "lles debesen un favor á supremacía branca por existir, cando, en realidade, foron os brancos os que interferiron onde xa vivían os pobos indíxenas. Polo tanto, temos unha obriga moral, ética e política polo que [os brancos] causaron aos pobos indíxenas, especialmente no meu país"Brotero, Mathias. "Lula fala em obrigação moral, ética e política de fazer reparação aos povos indígenas". CNN Brasil, 17 de novembro de 2022 e, ao mesmo tempo, anunciou a súa decisión de crear o Ministerio: "O que quero é que os pobos indíxenas brasileiros participen na gobernanza do meu país. Por iso estou a crear o Ministerio dos Pobos Indíxenas".Satie, Anna. "Temos obrigação de fazer a reparação aos povos indígenas, diz Lula". UOL, 17 de novembro de 2022

As prioridades e a estrutura do Ministerio foron desenvolvidas polo Grupo Temático de Pobos Indíxenas, creado durante a transición gobernamental despois das eleccións presidenciais de 2022, sendo un dos seus obxectivos a derrogación das medidas estabelecidas polo Goberno de Bolsonaro en relación coa demarcación e o uso dos territorios indíxenas.Câmara, José. "Com ministério, indígenas entregam relatório com alertas e prioridades dos povos originários ao governo Lula". G1, 29 de dezembro de 2022 miniatura|Toma de posesión de Sônia Guajajara como Ministra dos Pobos Indíxenas, acompañada polo presidente Lula e Joênia Wapichana, nomeada presidenta da FUNAI. O Ministerio foi creado formalmente por decreto o 1 de xaneiro de 2023, o primeiro día de Lula no cargo, sendo o primeiro organismo de alto nivel na historia brasileira centrado especificamente en cuestións indíxenas. A política e líder indíxena Sônia Guajajara foi nomeada a súa primeira ministra."Decreto de 1º de janeiro de 2023". Diário Oficial da União, 1 de janeiro de 2023Correia, Victor. "Ministério dos Povos Indígenas é inédito e histórico, diz Sonia Guajajara". Correio Braziliense, 29 de dezembro de 2022

Sônia Guajajara reuniu un grupo de líderes indíxenas para colaborar no traballo, entre eles Joziléia Kaingang, candidata a doutora en antropoloxía e activista polos dereitos das mulleres indíxenas, para o posto de Xefa de Gabinete; Eloy Terena, avogado e antropólogo con doutoramento en Dereito e Antropoloxía, para a Secretaría Executiva;Câmara, José. "Eloy Terena é anunciado secretário-executivo do ministério dos Povos Indígenas e diz que pauta territorial será prioridade". G1, 4 de xaneiro de 2023 Kerexu Yxapyry, cacique, profesora, xestora ambiental e activista socioambiental, para a Secretaría de Dereitos Ambientais e Territoriais Indíxenas;Navegantes, Vitórya. "UFSC ajudou a formar indígenas que vão atuar no Ministério dos Povos Indígenas". Secretaria de Comunicação/UFSC, 23 de xaneiro de 2023 Ceiça Pitaguary, activista polos dereitos indíxenas, para a Secretaría de Xestión Ambiental e Territorial Indíxena,"Ceiça Pitaguary é nomeada Secretária de Gestão Ambiental e Territorial Indígena do Governo Lula". Suprema, 13 de janeiro de 2023 e Juma Xipaia, cacique, activista socioambiental e estudante de medicina, para a Secretaría de Articulación e Promoción dos Dereitos Indíxenas. Passos, Marcus. "Cacique do Pará que denunciou invasão de garimpeiros assume secretaria no Ministério dos Povos Indígenas". G1, 14 de janeiro de 2023 A Funai pasou a chamarse Fundación Nacional para os Pobos Indíxenas e foi transferida ao novo Ministerio, e a avogada indíxena Joênia Wapichana, deputada federal por Roraima entre febreiro de 2019 e xaneiro de 2023, foi convidada a presidila.Martins, Rodrigo. "Joênia Wapichana vai presidir a FUNAI". Observatório da Presença Indígena no Estado do Rio de Janeiro, 29 de decembro de 2022

Ministros Os ministros e ministras: NºFotoNomeComezoRemateMinistro1100pxSônia Guajajara1 de xaneiro de 202331 de marzo de 2026Luiz Inácio Lula da Silva2Eloy Terena31 de marzo de 2026 —Luiz Inácio Lula da SilvaCambraia, Duda. "Guajajara passa chefia do ministério dos Povos Indígenas a Eloy Terena". CNN Brasil, 31 de marzo de 2026

Notas

Categoría:Ministerios do Brasil