Concepción Rodríguez-Espina y García-Tagle, nada en Santander o 15 de abril de 1869 e finada en Madrid o 19 de maio de 1955, máis coñecida como Concha Espina, foi unha escritora española, autora de novelas —varias delas adaptadas ao cine— como La niña de Luzmela, La esfinge maragata e Altar mayor. Tamén cultivou a poesía, o teatro e o conto.
Traxectoria María de la Concepción Jesusa Basilisa Rodríguez-Espina y García-Tagle naceu o 15 de abril de 1869 en Santander. Filla de Víctor Rodríguez-Espina y Olivares e de Ascensión García-Tagle y de la Vega, foi a sétima de dez irmáns. Tiñan a casa familiar na rúa de Méndez Núñez de Santander, no barrio de Sotileza. Aos 13 anos a familia trasladouse a Mazcuerras, ao domicilio da avoa paterna, onde comezou a escribir. esquerda|miniatura|Concha Espina en 1920 coa súa filla Josefina de la Serna y Espina O 14 de maio de 1888 publicou por primeira vez en El Atlántico de Santander uns versos usando o anagrama Ana Coe Snichp. En 1891 faleceu a súa nai. O 12 de xaneiro de 1893 contraeu matrimonio na súa localidade natal con Ramón de la Serna y Cueto.Ramón de la Serna y Cueto (Cabezón de la Sal, Cantabria, 29 de setembro de 1870-íd., 31 de outubro de 1936) foi alcalde de Cabezón de la Sal dende o 21 de marzo de 1936 até o 14 de agosto do mesmo ano, algo máis de dous meses antes do seu pasamento. Cómpre destacar o parentesco político que a une á pintora cántabra María Blanchard, curmá do seu marido, con quen compartiu unha grande amizade. O matrimonio trasladouse a Valparaíso (Chile). En 1894 naceu o seu primeiro fillo, Ramón, e en 1896, Víctor, futuro xornalista. En Chile comezou a colaborar con xornais chilenos e arxentinos. En 1898 a familia regresou a España e en 1900 naceu en Mazcuerras o seu fillo José, falecido aos cinco anos. En 1903 naceu a súa única filla, Josefina (esposa do músico Regino Sainz de la Maza e nai da actriz Carmen de la Maza) e en 1907, o seu último fillo, Luis. O seu incipiente éxito como escritora incidiu no seu matrimonio, debido aos celos profesionais do seu marido. En Santillana del Mar coñeceu o novelista Ricardo León, con quen mantivo unha longa relación de amizade.
En 1909 logrou un posto de traballo para o seu marido en México. Ela instalouse en Madrid cos seus catro fillos, polo que o matrimonio ficou separado. Aínda que escribiu estudos (como o pioneiro Mujeres del Quijote, 1916), poesía e outros xéneros, alcanzou a notoriedade e o recoñecemento coa súa narrativa en contos e novelas.
Foi unha escritora ilustrada e unha figura destacada dos círculos literarios madrileños da época. Os mércores celebraba un salón literario na rúa Goya ao que asistían personaxes da alta burguesía e intelectuais como o crítico Luis Araujo-Costa, o doutor Carracido, os debuxantes Manuel Bujados e Fernando Fresno e escritores hispanoamericanos como o venezolano Andrés Eloy Branco, o costarriqueño Max Jiménez e diferentes poetas noveis. Tamén era asiduo Rafael Cansinos Assens, quen en 1924 publicou unha ampla obra crítica, Literaturas del Norte, dedicada á produción literaria da escritora. Espina tamén foi colaboradora de diversos xornais, como El Correo Español de Bos Aires e os españois La Libertad, La Nación e El Diario Montañés. Coetánea da xeración do 98, por idade non pertenceu á xeración do 27. miniatura|Concha Espina en 1929 Tamén foi membro do Lyceum Club Feminino, unha das asociacións femininas máis coñecidas da época. En 1920 viaxou ás minas de Riotinto para documentar a realidade dos traballadores das mesmas, que plasmou en El metal de los muertos. Politicamente apoiou a chegada da Segunda República (da que se distanciou tras a Revolución de 1934), fixo uso do dereito ao divorcio e defendeu a separación de Igrexa e Estado desde un forte catolicismo. Con todo, en 1936 afiliouse á Sección Femenina de Falange.
Pasou o inicio da Guerra Civil na súa casa de Mazcuerras, onde esperou até a ocupación de Santander polo bando sublevado en 1937. Neses anos escribiu a obra Diario de una prisionera, na que reflectiu o seu apoio ao golpe e a súa oposición á política republicana. A ela seguírona obras na mesma liña, como Retaguardia e Luna roja. A partir de entón promoveu causas afíns á Sección Femenina e o réxime, e o seu fillo Víctor foi unha figura destacada do primeiro falanxismo. Nesta etapa colaborou habitualmente no diario ABC de Sevilla e escribiu novelas románticas e propagandísticas. En 1938 comezou a perder a vista e, malia ser operada, en 1940 ficou completamente cega. Con todo, non deixou de escribir. Varias das súas obras foron adaptadas ao teatro e ao cinema. Morreu aos 86 anos o 19 de maio de 1955 en Madrid. Os seus restos repousan no cemiterio da Almudena.
Galardóns e homenaxes miniatura|Placa na súa honra en Castrillo de los Polvazares (León) Entre moitos outros premios e honras, en 1914 e en 1924 recibiu premios da Real Academia Española por La esfinge maragata e Tierras del Aquilón, respectivamente. Ademais, ese último ano foi nomeada filla predilecta de Santander. En 1927 erixiuse un monumento deseñado por Victorio Macho e inaugurado por Afonso XIII, quen tamén a nomeou dama da Orde das Damas Nobres da Raíña María Luisa. Ese ano foille concedido o Premio Nacional de Literatura pola súa obra Altar mayor. Así mesmo, foi candidata en tres ocasións consecutivas ao Premio Nobel de Literatura (1926, 1927 e 1928). O primeiro ano perdeu por un só voto e o galardón recibiuno a italiana Grazia Deledda. miniatura|Fonte en honor a Concha Espina situada nos xardíns de Pereda de Santander En 1948 a vila de Mazcuerras adoptou oficialmente o nome de Luzmela, cando se celebrou alí na súa casa a cerimonia de imposición da banda e gran cruz da Orde de Afonso X o Sabio. O 8 de febreiro de 1950 recibiu a Medalla ao Mérito no Traballo.
Na localidade cántabra de Torrelavega inaugurouse en xaneiro de 2007 un teatro municipal que leva o seu nome. No mesmo soar atopábase anteriormente o Cine Concha Espina, pechado a finais da década de 1980. A cidade de Madrid homenaxeouna cunha avenida co seu nome. O Metro de Madrid dedicoulle unha estación na liña 9. Un avión de Iberia, do modelo A340/300, con matrícula EC-GGS, leva tamén o nome da escritora cántabra. En Valencia, no barrio de La Creu Coberta, un colexio concertado de educación primaria e secundaria leva o seu nome. Na localidade cántabra de Reinosa, xunto ao barrio de Las Eras e o parque de Las Fuentes, existiu un colexio de Educación Xeral Básica (xa pechado) co nome da escritora, inaugurado en 1931.
Obra La eterna visita, artigos xornalísticos. Al amor de las estrellas o Mujeres del Quijote, 1903. Novela. 1916 Once láminas con ilustracións de Albín. Mis flores, 1904. Poesía. El rabión, 1907. Contos. Trozos de vida: Colección de cuentos, 1907. Contos. La niña de Luzmela, 1909. Novela. Levada ao cinema.IMDb: La niña de Luzmela (1950) La ronda de los galanes, 1910. Cuentos. Ilustracións de A. Cerezo Vallejo. Despertar para morir, 1910. Novela. Cuberta de Máximo Ramos. Agua de nieve, 1911. Novela. Cuberta en cor de Bujados. La esfinge maragata, 1914. Novela. Premio Fastenrath da Real Academia Española. Levada ao cinema.IMDb: La esfinge maragata (1950) La rosa de los vientos, 1915. Novela. El jayón, 1916. Novela. Premio Espinosa y Cortina da Real Academia Española. Logo teatro. Drama en tres actos estreado no Teatro Eslava de Madrid o 9 de febreiro de 1918. Logo película: Guacho (Arxentina, 1954). Don Quijote en Barcelona, 1917. Conferencia 19 de decembro de 1916. Ruecas de marfil, 1917. Relatos. Simientes. Páginas iniciales, 1918. Cuberta en cor de Rivero Gil. Naves en el mar, 1918. Novela. Talín, 1918. Novela. Pastorelas, 1920. 42 Contos ilustrados por Varela de Seijas. El metal de los muertos, 1920. Novela. Dulce nombre, 1921. Novela. Levada ao cinema.IMDb: Dulce nombre (1952) Cuentos, 1922. Contos. Cumbres al sol, 1922. Novela. El cáliz rojo, 1923. Novela. Cuberta de Bujados. Tierras del Aquilón (Viajes), 1924. Relatos. Premio Castillo de Chirel da Real Academia Española. Arboladuras, 1925. Novela. Cura de amor, 1925. Novela. El secreto de un disfraz, 1925. Novela. Altar mayor, 1926. Novela. Premio Nacional de Literatura 1927. Levada ao cinema. Aurora de España, 1927. Novela. Ilustracións de Baldrich. Llama de cera, 1927. Novela. Las niñas desaparecidas, 1927. Novela. El goce de robar, 1928. Novela. Ilustracións de Penagos. Huerto de Rosas, 1929. Novela. Ilustracións de Ontañón. La virgen prudente, 1929. Novela. Cuberta en cor de Augusto. Marcha nupcial, 1929. Novela. Ilustracións de Vázquez Calleja. El príncipe del cantar, 1930. Novelas e contos. Copa de horizontes, 1930. Novela. Gravados e láminas en cor fóra do texto de Ontañón. Siete rayos de sol: (cuentos tradicionales), 1930. Contos. Cuberta de Puyol. El hermano Caín, 1931. Novela. Ilustracións de Alvear. Singladuras. Viaje americano (Cuba, Nueva York, Nueva Inglaterra), 1932. Libro de viaxes. Cuberta de Mauricio Amster. Entre la noche y el mar, 1933. Poesía. Candelabro, 1933. Novelas. La flor de ayer, 1934. Novela. The Woman and the Sea, 1934. Novela. Vidas rotas, 1935. Novela. Levada ao cinema.IMDb: Vidas rotas (1935) Nadie quiere a nadie, 1936. Novela. Ilustracións de Bocquet. Retaguardia. (Imágenes de vivos y muertos), 1937. Novela. Casilda de Toledo. Vida de santa Casilda, 1938. Biografía. El desierto rubio, 1938. Novela. Esclavitud y libertad, Diario de una prisionera, 1938. Novela. La carpeta gris, 1938. Novela. Las alas invencibles. Novela de amores, de aviación y de libertad, 1938. Novela. Reconquista, 1938. Novela. Cazadoras de sueños, 1939. Novelas. Luna roja: Novelas de la revolución, 1939. Novela. El hombre y el mastín, 1940. Novela. Princesas del martirio, 1940. Novela. Ilustracións de Rosario Velasco. La tiniebla encendida, 1940. Teatro. El fraile menor: (cuentos). , 1942. Contos. Moneda blanca. La otra, 1942. Teatro. La segunda mies: versos, 1943. Poesía. Obras completas de Concha Espina, 1944. Prólogo de Víctor de la Serna. Victoria en América, 1944. Novela. El más fuerte, 1945. Novela. Alma silvestre, 1946. Novela. Un valle en el mar, 1949. II Premio Miguel de Cervantes Saavedra de Xornalismo concedido polo Ministerio de Información e Turismo. De Antonio Machado a su grande y secreto amor, 1950. Cartas. ilustracións e facsímiles. Descubre a Guiomar sen desvelar a súa identidade. Una novela de amor, 1953. Novela. Aurora de España, 1955. Novela. Reedición ampliada.
Notas
Véxase tamén
Bibliografía Literaturas del norte (La obra de Concha Espina), 1924. Rafael Cansinos Assens. Concha Espina. De su vida. De su obra literaria a través de la crítica universal, 1928. Autobiografía. Espina, Concha. Mujeres del Quijote. Notes and vocabulary, 1931. Wilhelmina Marie Becker. With a critical introduction by Federico de Onís. Vida de mi madre, Concha Espina, 1957. Josefina de la Maza. Primer centenario de Concha Espina (1869-1969), 1970. Deputación Provincial de Santander. Concha Espina. Edición antológica, 1970. Gerardo Diego. Concha Espina, Madrid, E.P.E.S.A. [Ediciones y Publicaciones Españolas, S.A.], [D.L.1974]; por Alicia Canales; prólogo de José Gerardo Manrique de Lara; epílogo de Víctor de la Serna. Vida y obra de Concha Espina, 1976. Gerard Lavergne. Concha Espina y la Guerra de España. 1984. Fundación Balmes. Poetisas españolas. Antología general, tomo II: De 1901 a 1939. Luzmaría Jiménez Faro. Torremozas. Madrid, 1996, páxs. 47-57. Visión y ceguera de Concha Espina: su obra comprometida, 1998. Elizabeth Rojas Auda. Concha Espina y la Guerra Civil, artigo publicado en 2005 por Luis Sánchez Movellán en El Diario Montañés. Iker González-Allende. "Las novias de Concha Espina: Amor durante la Guerra Civil Española." Revista de Estudios Hispánicos 45.3 (2011): páxs. 527-549. Concha Espina. Poesía reunida. Madrid, Torremozas, 2019. ISBN: 978-84-7839-779-2
Categoría:Nados en 1869 Categoría:Nados en Santander