O fallo de mercado refírese ás circunstancias nas que a toma de decisións descentralizada por parte de axentes privados nun mercado libre conduce a unha asignación de recursos ineficiente, afastándose da optimalidade de Pareto, na que ninguén podería mellorar a súa situación sen empeorar a doutro. Esta ineficiencia xorde principalmente cando se incumpren os supostos básicos dos mercados competitivos —como a información perfecta, os dereitos de propiedade ben definidos e a ausencia de custos de transacción—, o que dá lugar a resultados como a sobreprodución ou a infraprodución de bens en relación cos niveis socialmente óptimos. O concepto, central na economía neoclásica desde comezos do século XX, sustenta os argumentos a favor de políticas correctoras, aínda que foi cuestionado por pasar por alto como os remedios gobernamentais adoitan introducir as súas propias distorsións.
Entre as principais manifestacións atópanse:
As externalidades, nas que a produción ou o consumo impón custos ou beneficios non compensados a terceiros non implicados, como a contaminación producida por fábricas que prexudica os residentes próximos sen que os prezos de mercado reflictan o custo social total; Os bens públicos, como a defensa nacional, que son non excluíbles e non rivais, o que orixina «problemas de polisón» (free-rider) que desincentivan a provisión privada; O poder de mercado derivado dos monopolios ou oligopolios, que restrinxen a produción para elevar os prezos por riba dos custos marxinais; e As asimetrías de información, nas que unha das partes dunha transacción posúe un coñecemento superior, como ocorre nos mercados de coches de segunda man, onde os vendedores ocultan defectos, o que provoca selección adversa ou risco moral.
Estas condicións xustifican teoricamente intervencións como impostos, subvencións, regulación ou provisión pública para internalizar os custos, aliñar os incentivos ou reforzar a competencia.
Con todo, as avaliacións empíricas do fallo de mercado adoitan salientar que as solucións propostas agravan os problemas a través dos fallos de Estado, no que os procesos políticos priorizan a busca de rendas, as ganancias a curto prazo ou os erros burocráticos por riba da eficiencia, xerando perdas netas de benestar maiores que as deficiencias orixinais do mercado. Por exemplo, a captura regulatoria ou as subvencións mal calculadas poden consolidar os monopolios en lugar de desmantelalos, mentres que a negociación de Coase baixo dereitos de propiedade claros resolveu moitas externalidades sen necesidade de intervención estatal, o que suxire que son os mercados incompletos ou as lagoas xurídicas —e non fallos inherentes ao mercado— os que adoitan estar na raíz do problema.
Os estudos microeconómicos en sectores como o transporte e o medio ambiente indican que as intervencións só teñen éxito cando as distorsións do mercado se identifican con precisión e os incentivos políticos se aliñan coa eficiencia a longo prazo, unha circunstancia pouco frecuente ante as presións da elección pública. Esta tensión pon de relevo que o fallo de mercado non é un diagnóstico incuestionable, senón un marco que esixe unha análise causal rigorosa antes de prescribir a intervención estatal, cunha evidencia que favorece, en moitos casos, solucións descentralizadas como os permisos negociables fronte aos mandatos de comando e control.
Notas
Categoría:Capitalismo Categoría:Termos e conceptos de economía