Gli auxilia palatina erano un tipo di unità militari dell'esercito romano durante la fase del Dominato dell'Impero romano.
Costituiti da Costantino I all'inizio del IV secolo, erano composti probabilmente da 500 uomini e facevano parte del comitatus, cioè dell'esercito campale romano. Dalla Notitia dignitatum, un documento del IV secolo, si conosce la distribuzione degli Auxilia palatina.
Per la parte orientale sono menzionati 43 auxilia palatina, dei quali 18 sotto il comando del primo magister militum praesentalis e 17 sotto il secondo (che però comanda anche un auxilium pseudocomitatensis), due alle dipendenze del magister militum per Orientem e sei del magister militum per Illyricum, mentre non ce ne sono tra le truppe del magister militum per Thracias.
Nella parte occidentale ci sono 65 auxilia palatina nella sezione della Notitia che riguarda le truppe al comando del Magister peditum praesentalis, ripartite nelle varie suddivisioni del comitatus occidentale. Le truppe sono riportate in due sezioni diverse: nella prima sono elencate tutte le unità di fanteria (al comando del magister peditum praesentalis) e di cavalleria (al comando del magister equitum praesentalis); nella seconda la distribuzione territoriale delle unità sotto il loro comando operativo. Le due sezioni presentano alcune discrepanze, dovute a errori di trascrizione o ad aggiornamenti mancati e questo comporta che alcune unità sono replicate o sono presenti con nomi diversi.
Elenco delle auxilia palatina
Parte orientale
Magister militum praesentalis I Di stanza a Tessalonica Batavi seniores Brachiati iuniores Salii Constantiani Mattiaci seniores Sagittarii seniores Gallicani Sagittarii iuniores Gallicani Tertii sagittarii Valentis Defensores Raetobarii Anglevarii Hiberi Visi Felices Honoriani iuniores Victores Primi Theodosiani Tertii Theodosiani Felices Theodosiani Isauri
Magister militum praesentalis II Di stanza a Nicomedia Regii Cornuti Tubantes Constantiniani Mattiaci iuniores Sagittarii seniores Orientales Sagittarii iuniores Orientales Sagittarii dominici Vindices Bucinobantes Falchovarii Thraces Tervingi Felices Theodosiani Felices Arcadiani iuniores Secundi Theodosiani Quarti Theodosiani
Magister militum per Orientem Ad Antiochia Felices Arcadiani seniores Felices Honoriani seniores
Magister militum per Illyricum A Sirmio Ascarii seniores Ascarii iuniores Petulantes iuniores Sagittarii lecti Invicti iuniores Atecotti
Parte occidentale
Magister peditum Cornuti seniores Brachiati seniores Petulantes seniores Celtae seniores Heruli seniores Batavi seniores Mattiaci seniores Mattiaci iuniores Ascarii seniores Ascarii iuniores Iovii seniores Cornuti iuniores Sagittarii Nervii Leones seniores Leones iuniores Exculcatores seniores Sagittarii Tungri Exculcatores iuniores Tubantes Salii Grati Felices seniores Felices iuniores Gratianenses seniores Invicti seniores Augustei Iovii iuniores Victores iuniores Batavi iuniores Bructeri Ampsivarii Gratianenses iuniores Valentianenses iuniores Raeti Sequani Sagittarii venatores Latini Sabini Brachiati iuniores Honoriani Atecotti seniores Honoriani Marcomanni seniores Honoriani Marcomanni iuniores Honoriani Atecotti iuniores Brisigavi seniores Brisigavi iuniores Honoriani Mauri seniores Honoriani Mauri iuniores Celtae iuniores Invicti iuniores Britanniciani Exculcatores iuniores Britanniciani Felices Valentinianenses Mattiaci iuniores Gallicani Salii Gallicani Sagittarii Nervii Gallicani Iovii iuniores Gallicani Seguntienses Galli victores Honoriani victores iuniores Honoriani ascarii seniores Felices iuniores Gallicani Atecotti iuniores Gallicani Tungri Honoriani Gallicani Mauri tonantes seniores Mauri tonantes iuniores
Magister peditum A Milano Cornuti seniores Brachiati seniores Petulantes seniores Celtae seniores Heruli seniores Batavi seniores Mattiaci seniores Iovii seniores Victores seniores Cornuti iuniores Leones iuniores Exculcatores seniores Grati Sabini Felices iuniores Honoriani Atecotti iuniores Brisigavi iuniores Honoriani Mauri iuniores Galli victores Gratianenses iuniores Magister equitum per Gallias A Parigi Mattiaci iuniores Leones seniores Brachiati iuniores Salii Gratianenses seniores Bructeri Ampsivarii Valentinianenses iuniores Batavi iuniores Britones Honoriani Atecotti seniores Sagittarii Nervii Gallicani Iovii iuniores Gallicani Mattiaci iuniores Gallicani Atecotti iuniores Gallicani Honoriani ascarii seniores
Bibliografia Arnold Hugh Martin Jones, Il tardo impero romano (284-602 d.C.)