La lista di termini legali latini si riferisce a quei termini entrati soprattutto nel common law. Il diritto di origine anglosassone si distacca dalla tradizione del diritto giustinianeo e attraverso esso, del diritto romano, ma gli uomini di cultura parlavano spesso latino e pertanto molti termini latini divennero usuali anche nel diritto inglese e, attraverso esso, in quello statunitense.

Praticamente, quindi in tutto il mondo, sia pure qualche volta con accezioni differenti e spesso con pronunce all'inglese i termini seguenti sono usati in tutto il mondo giuridico.

A A fortiori A posteriori A priori A quo Ab extra Ab initio Ab intestato Actio libera in causa Actus reus Ad colligenda bona Ad hoc Ad hominem Ad idem Ad infinitum Ad litem Ad personam Ad probationem Ad substantiam Ad quod damnum Ad valorem Accipiens Aditio hereditatis Aemulatio Affectio societatis Affidavit Aliud pro alio Aliquid novi Alter ego A mensa et thoro Amicus curiae Animus auctoris Animus nocendi Animus socii Arguendo Auctor delicti Auctor intellectualis

B Bona fide Bona vacantia Banco iudicis Brevi manu

C Cadit quaestio Capital Captatio benevolentiae Casus belli Cause Caveat Caveat emptor Certiorari Ceteris paribus Cogitationis poenam nemo patitur Compos mentis Compos sui Condicio sine qua non Consensus facit legem Consuetudo pro lege servatur Contra Contra bonos mores Contra legem Contradictio in adiecto Contra proferentem Coram non iudice Corpus Corpus delicti Corpus detinendi Corpus iuris Corpus iuris civilis Corpus iuris secundum Cui bono Cuius est solum eius est usque ad coelum et ad inferos Cuius regio, eius religio Culpa in vigilando Curia advisari vult Custos morum

D De bonis asportatis Debellatio De bonis non administratis De cuius De die in diem De facto De futuro De integro De iure De lege ferenda De lege lata De minimis De minimis non curat lex De mortuis nil nisi bonum De novo De plano De probrum De qua De repetundis De vi Defalcation Delatio hereditatis Delegatio promittendi Delegatio solvendi Delegatus non potest delegare Deminutio iuris Dicta Dictum Dictum et promissum Dies a quo non computatur in termino Doli incapax Domicilium citandi et executandi Dominium plurium in solidum Dominium pro parte pro indiviso Dubia in meliora partem interpretari debent Duces tecum

E Ei incumbit probatio qui dicit Eiusdem generis Eo nomine Eptio non tollit locatum Erga omnes Ergo Erratum Error in iudicando Error in procedendo Esse Et al Et cetera Et seq Ex aequo et bono Ex ante Ex cathedra Ex concessis Ex delicto Ex facie Ex gratia Ex matre Ex nunc Ex officio Ex parte Ex post Ex post facto Ex proprio motu Ex rel Ex propriis sensibus Ex turpi causa non oritur actio Exempli gratia Expressio unis est exclusio alterius Ex tunc Ex uxore

F Facio ut des Facio ut facias Falsus procurator Felo de se Ferae naturae Fiat iustitia ruat caelum Fieri facias Flagrante delicto Forum conveniens Forum non conveniens Functus officio

G Gravamen Guardian ad litem

H Habeas corpus Habemus Papam

I Idem debitum Ignorantia iuris non excusat Illo tempore Imprimatur In absentia In bonam partem In camera In curia In esse In extenso In extremis In flagrante delicto In forma pauperis In futoro In haec verba In lieu In limine In loco parentis In omnibus In pari delicto In pari materia In personam In pleno In prope persona In propria persona In re In re ipsa In rem In situ In solidum In terrorem In terrorem clause In toto Inadimpleti contractus Inaudita altera parte Indicia Infra Innuendo Inter alia Inter arma enim silent leges Inter rusticos Inter se Inter vivos Interversio tituli Intra Intra fauces terra Intra legem Intra moenia Intra vires Intuitus personae Ipse dixit Ipsissima verba Ipso facto Iura novit curia Iurat Iuris et de iure Ius Ius ad aedificandum Ius ad bellum Ius civile Ius cogens Ius commune Ius exclusivae Ius gentium Ius in bello Ius inter gentes Ius naturale Ius persequendi Ius postulandi Ius praeferendi Ius primae noctis Ius publicum europaeum Ius sanguinis Ius soli

L Lacunae Leges humanae nascuntur, vivunt, moriuntur Legitime Lex communis Lex lata Lex posterior derogat priori Lex retro non agit Lex scripta Lex specialis derogat legi generali Lex superior derogat legi inferiori Liberum veto Lingua franca Lis pendens Locus Locus delicti Locus in quo Locus poenitentiae

M Magna Carta Magnum opus Male fide Malum in se Malum prohibitum Mandamus Mare clausum Mare liberum Mens rea Modus operandi Mos pro lege Motion in limine Mutatis mutandis L.S. "locus sigilli

N Ne exeat Ne bis in idem Nemo dat quod non habet Nemo debet esse iudex in propria Nemo iudex in causa sua Nemo plus iuris ad alium transferre potest quam ipse habet Nemo sibi titulum adscribit Nexus Nihil dicit Nil Nisi Nisi prius Nolle prosequi Nolo contendere Non bis in idem Non compos mentis Non constat Non est factum Non faciat malum, ut inde veniat bonum Non liquet Non obstante verdicto Non profit non sequitur Nota bene Nulla bona Nulla poena sine lege Nullum crimen, nulla poena sine praevia lege poenali Nunc pro tunc Nemini res sua servit

O Obiter dictum onus probandi ope legis Opinio iuris sive necessitatis

P Pacta sunt servanda Pactum de contrahendo Pactum de quota litis Pactum in favorem tertii Pactum reservati dominii Pactum successorium Par delictum Parens patriae Pater familias Pendente lite Per Per capita Per compulsum per contra Per curiam Per diem Per facta concludentia Per minas Per pro Per quod Per relationem Per se Per stirpes Persona non grata Posse comitatus Post mortem Post mortem auctoris Praetor peregrinus Pretium doloris Prima facie Primogeniture Prius quam exaudias ne iudices Probatio vincit praesumptionem Pro bono Pro bono publico Pro forma Pro hac vice Pro per Pro rata temporis Pro se Pro tanto Pro tem Pro tempore Pro veritate Propria persona

Q Quaeritur Quaere Quantum Quantum meruit Quasi Quid pro quo Qui pro quo Quo ante Quoad hoc

R Ratio decidendi Ratio scripta Rebus sic stantibus Res iudicata Res gestae Res ipsa loquitur Res nullius Res publica Res publica christiana Respondeat superior Restitutio in integrum Reiectis contrariis

S Salus populi est suprema lex Scandalum magnatum Scandalum magnum Scienter Scintilla Scire facias Scire feci Se defendendo Sedes matriae Semble Seriatim Sine die Sine qua non Situs Stare decisis Stricto sensu Sua sponte Sub iudice Sub modo Sub nomine Sub silentio Sub poena Subpoena ad testificandum Subpoena duces tecum Suggestio falsi Sui generis Sui iuris Summum ius, summa iniuria Suo moto Supersedeas Suppressio veri Supra Servitus in faciendo consistere nequit

T Terra nullius Trinoda necessitas

U Uberrima fides Ubi maior minor cessat Ultra dimidium Ultra posse nemo obligatur Ultra vires Universitas facti Universitas personarum Universitas rerum Uno contextu Uno flatu Usucapio Usufructus Uti possidetis

V Vacatio legis Vel non Venire contra factum proprium Veto Vice versa Vide Videlicet Vigilantibus non dormientibus aequitas subvenit Vis maior Vitium in contrahendo Vocatio iudicis Volenti non fit iniuria Verba volant scripta manent

Bibliografia Umberto Albanese, Massime, enunciazioni e formule giuridiche latine, Milano, Hoepli, 1997. Italo Bellina, Salvis juribus. Il latino degli avvocati, 2ª ed., Torino, UTET, 1998. Paride Bertozzi, Dizionario dei brocardi e dei latinismi giuridici, 6ª ed., Milano, IPSOA Editore, 2009. Luigi De-Mauri, Regulae juris, 6ª ed., Torino, Bocca, 1912 (ristampa Milano, Hoepli, 1984). Federico Del Giudice, Il latino in tribunale. Brocardi e termini latini in uso nella prassi forense, 2ª ed., Napoli, Esselibri Simone, 2005. Antonio Guarino, Dizionario giuridico romano. Dizionario storico del diritto italiano ed europeo, 4ª ed., Napoli, Esselibri Simone, 2006. Edoardo Mori, Dizionario dei termini giuridici e dei brocardi latini, 7ª ed., Piacenza, Casa editrice La tribuna, 2011.

Voci correlate Brocardo

Categoria:Common law Latino Categoria:Diritto romano