Biografia Nacque a Baeza, in Andalusia, verso il 1540. Entrò nell'ordine di domenicani e si dedicò all'insegnamento raggiungendo una grande reputazione. Fu inviato a Roma nel 1575 e fu nominato Patriarca titolare di Alessandria e penitenziere.
A Roma affittò una casa con giardino sulla collina del Pincio, vicino ai giardini Medici. Lì sistemò e ampliò la sua biblioteca, descritta dal teologo Vincenzo Bonardo (ca.1530-1601). Anche il bibliofilo Angelo Rocca (1545-1620), vescovo fondatore della Biblioteca Angelica di Roma, la visitò e la descrisse con grandi elogi. Allo stesso tempo, coltivò un collezionismo scientifico o "curioso", raccogliendo oggetti esotici res in natura come conchiglie, ossa, gusci e "maxime animalia exsiccata". Un altro suo evidente interesse era per le pratiche chimiche, soprattutto applicate alla terapia. Sappiamo che scrisse alcuni Remedia secretiora medica, familiaria et paratu facilia maxima ex parte experimentis comprobata e un testo De medicamentis latino-hispanico-gallico-italico sermone. Scritti anche alcuni libri De Metallis et mineralibus lib. V: De terris medicatis, de lapidibus et marmoribus, de historia metallorum, de gemmis et lapidibus pretiosis, con una classificazione ispirata al Pandectarum di Conrad Gessner (1516-1565). Chacón aveva un laboratorio finanziato da vari ecclesiastici e cardinali, originariamente allestito grazie alla mediazione del cardinale Granvelle. La sua casa era frequentata da distillatori, terapeuti e chimici che circondavano la corte papale e le famiglie Farnese, Este e Medici, nonché da personaggi provenienti dai territori di influenza spagnola in Baviera, Austria, Paesi Bassi, Milano e Napoli. Alcune delle persone menzionate nella documentazione conservata sono il medico Nicolas Guibert, Pere Llopico de Xixon, Adolf Occo, Vincenzo Forte, Sebastiano Manzone, Domenico Pizzimenti, Leonhard Thurneysser e Michele Mercati. Chacón compilò anche un elenco di Auctores artis sive scientiae Alchimiae.
Compose molti lavori, in alcuni dei quali tuttavia sono date per vere tradizioni prive di attendibilità storica (per es., l'Historia ceu verissima a calumnijs multorum vindicata è intesa a confermare la storia della liberazione dell'anima di Traiano dall'inferno grazie alle preghiere di papa Gregorio I; in De signis sanctissimae crucis afferma che Sofronio Eusebio Girolamo rivestì la dignità di cardinale e che effettivamente una croce sarebbe apparsa a Costantino I e ai suoi soldati prima dello scontro con le truppe di Massenzio, ecc.).
Il suo principale lavoro è intitolato "Vita et res gestae Romanorum pontificum et cardinalium" che non fece in tempo tuttavia a terminare prima della morte; l'opera pertanto fu completata da un suo nipote e pubblicata nel 1601 in due volumi in folioVitae et gesta summorum pontificum a Christo Domino vsque ad Clementem VIII necnon S.R.E. cardinalium cum eurumdem insignibus. M. Alfonsi Ciaconii Biacensis Ordinis Praedicatorum, Romae : expensis Sebastiani de Franciscis Senensis : apud Stephanum Paulinum, 1601.. A causa dei numerosi errori, ne fu affidata una revisione a Girolamo Aleandro il giovane, Francisco Cabrera Morales e Andrea Vittorelli, ai quali si unì successivamente Ferdinando Ughelli; l'edizione emendata apparve nel 1630Vitae et res gestae pontificum Romanorum et s.r.e cardinalium ab initio nascentis Ecclesiae, vsque ad Vrbanum 8. pont. max. auctoribus m. Alphonso Ciaconio, Francisco Cabrera Morali, & Andrea Victorello. Alia plura Victorellus, et Ferdinandus Vghellus ex mss. praesertim monumentis addiderunt. Hieronymus Aleander I.C. & alij Ciaconianum opus recensuerunt, Romae : typis Vaticanis, 1630.
L'opera fu inoltre continuata da altri ecclesiastici e offerta a Clemente IX in una edizione in quattro volumi in folio pubblicata da Agostino Oldoini nel 1677Vitae, et res gestae pontificum Romanorum et S.R.E. cardinalium ab initio nascentis Ecclesiae vsque ad Clementem IX P.O.M. Alphonsi Ciaconii Ordinis Praedicatorum & aliorum opera descriptae: cum vberrimis notis. Ab Augustino Oldoino Societatis Iesu recognitae, & ad quatuor tomos ingenti vbique rerum accessione productae. Additis pontificum recentiorum imaginibus, & cardinalium insignibus, plurimisque aeneis figuris, cum indicibus locupletissimis. Tomus primus-quartus, Romae : cura, et sumptib. Philippi, et Ant. de Rubeis, 1677. Chacón lasciò inoltre in manoscritto una "Biblioteca Universale degli Autori" che fu rinvenuta da François-Denis Camusat il quale la pubblicò a Parigi nel 1732 integrata con numerose noteBibliotheca libros et scriptores ferme cunctos ab initio mundi ad annum 1583 ordine alphabetico complectens. Auctore & collectore F. Alfonso Ciaconio, primum in lucem prolata Parisiis 1729 studio & cum observationibus Francisci Dionysii Camusati vesuntini accesserunt nunc, opera Joannis Erhardi Kappii, eloquentiae in Academia Lipsiensi professoris, Amstelodami et Lipsiae : apud Joannem Casp. Arksteeum & Henricum Merkum, 1744; è un lavoro bibliografico abbastanza utile, ma assolutamente inadeguato alle promesse del titolo, anche perché si arresta alla lettera "E".
Possedeva una nutrita collezione di autoritratti di personalità del suo tempo. Tra questi, Autoritratto nello studio di Lavinia Fontana.
Opere Historia vtriusque belli Dacici a Traiano Caesare gesti, ex simulachris quae in columna eiusdem Romae visuntur collecta. Auctore f. Alfonso Ciacono Hispano, Cui accessit Historia ceu verissima a calumnijs multorum vindicata, eodem auctore, Romae : apud Franciscum Zanettum & Bartholomaeum Tosium socio, 1576 Historia ceu verissima a calumnijs multorum vindicata, quae refert M. Vlpii Traiani Augusti animam precibus diui Gregorii pontificis Romani a Tartareis cruciatibus ereptam. Quod D. Hieronymus Stridonensis S.R.E. presbyter fuerit cardinalis tractatus duo. Auctore F. Alfonso Ciacono hispano doctore theologo, instituti Praedicatorum, & rom. pontificis poenitentiario, Venetiis : apud Dominicum Nicolinum, 1583 De signis sanctissimae crucis, quae diuersis olim orbis regionibus, & nuper hoc anno 1591. in Gallia & Anglia diuinitus ostenta sunt, & eorum explicatione, tractatus, F. Alfonso Ciacone Biacensi auctore, Romae : apud Ascanium, & Hieronymum Donangelos, 1591 De martyrio ducentorum monachorum S. Petri a Cardegna ordinis S. Benedicti Hispaniarum Burgensis dioecesis commentarius F. Alfonsi Ciaconis Biacensis, Romae : typis Bartholomaei Bonfadini, 1594 Istoria del M.R.P. Fr. Alfonso Giaccone, nella quale si tratta esser vera la liberazion dell'anima di Traiano imperatore dalle pene dell'inferno, per le preghiere di S. Gregorio papa. Fatta volgare dal M.R.P. maestro don Francesco Pifferi, monaco camald, In Siena : nella stamperia del Bonetto, 1595 De ieiuniis et varia eorum apud antiquos obseruantia. Auctore f. Alfonso Ciacone Biacense ord. praed. doct. theologo, et paenitentiario apost. ad illustriss. et reuerendiss. D.D. Cynthium Aldobrandinum S.R.E. card. ampliss. et s.d.n. Clementis 8. nepotem, Romae : apud Stephanum Paulinum, 1599 Raccolta di varie deuotioni diuisa in quattro parti. Data in luce per Alfonso Ciaccone di Baeza, l'anno del giubileo 1600. Parte prima, In Roma : appresso Stefano Paolini, 1600
Note
Bibliografia Alejandro Recio Veganzones, La "Historica descriptio Urbis Romae", obra manuscrita de Fr. Alonso Chacón O. P. (1530-1566), in Anthológica Annua, XVI (1968), pp. 44-102; Alejandro Recio Veganzones, Los primeros diseños de sarcofagos cristianos de Roma y el nuevo "Repertorium" de los mismos, in Antonianum, XLIV (1969), pp. 485-511; Alejandro Recio Veganzones, Alfonso Chacón, primer estudioso del mosaico cristiano de Roma y algunos diseños chaconianos poco conocidos, in Rivista di archeologia cristiana, LI (1974), pp. 295-329. Gonzalo Argote de Molina, La nobleza del Andaluzia, Sevilla 1588, cc. 32v-33r, 254r, 273v, 276rv, 278rv; Jacques-Auguste de Thou, Historiarum sui temporis..., V, Parisiis 1604, p. 866; Girolamo Ghilini, Teatro d'huomini letterati, II, Venezia 1647, p. 12; Antoine Teissier, Les eloges des hommes savans, II, Utrecht 1672, pp. 359-361; Nicolás Antonio, Bibliotheca Hispana sive Hispanorum, II, Romae 1672, pp. 13 s.; Louis Ellies Dupin, Bibliothèque des auteurs ecclésiastiques, XIV, Paris 1703, pp. 568-570; Jacques Quétif, Jacques Échard, Scriptores Ordinis praedicatorum, II, Lutetiae Parisiorum 1721, pp. 344-346; Jean Mabillon, Museum Italicum, I, Lutetiae Parisiorum 1724, p. 94; Edmond Martène, Ursin Durand, Veterum scriptorum historicorum, dogmatorum, moralium amplissima collectio, III, Parisiis 1724, coll. 1311-1329; Bullarium Ordinis Praedicatorum, VI, Romae 1733, pp. 199-202; Jean-Pierre Niceron, Mémoires pour servir à l'histoire des hommes illustres, XXXIV, Paris 1736, pp. 171-180; Antoine Touron, Histoire des hommes illustres de l'ordre de Saint Dominique, IV, Paris 1747-49, pp. 745-749; Francesco Sacchini, De poenitentiariis minoribus apostolicis Basilicae Vaticanae, Romae 1873, p. 8; Diego Ignacio de Gongora, Historia del Colegio Mayor de Sto. Tomás de Sevilla, II, Sevilla 1890, pp. 107-109; Andreas Frühwirth, Acta capitulorum generalium Ordinis praedicatorum, Romae 1907, V, p. 107; VI, p. 55; Giovanni Mercati, La data della morte del P. Ciaconio, in Studi romani, II (1914), pp. 354-356; Luciano Serrano, Archivo de la embajada de España cerca de la Santa Sede, I, Roma 1915, p. 122; A. Videma, Un inmortal baezano, Alfonso Chacón, in Don Lope de Sosa, IV (1918), 16, pp. 21-25; Eduard Toda i Güell, Bibliografia Espanyola d'Italia, I, Escornalbou 1927, pp. 392-394; Alberto Zucchi, Roma domenicana, note historiche, IV, Firenze 1938, pp. 66 s., 103, 130, 195-199. Giusto Lipsio, Epistolae, III, Antverpiae 1601, pp. 5 s.; Domenico Magri, Latini Latinii Viterbiensis epistolae, II, Viterbii 1667, pp. 194 s.; Jean L'Heureux Macarius, Hagioglypta sive picturae et sculpturae sacrae antiquiores, a cura di Raffaele Garrucci, Parisiis 1856, p. 1-4; Antonio Bosio, Roma sotterranea, Roma 1632, pp. 512 s.; Giovanni Giustino Ciampini, Vetera monumenta, in quibus praecipue musiva opera... illustrantur, Romae 1691, I, p. 271; II, pp. 118, 140; Raffaele Fabretti, Iscriptionum antiq. quae in aedibus paternisasservantur explicatio et addit., Romae 1702, pp. 162 s.; Giovanni Battista de Rossi, La Roma sotterranea cristiana..., I, Roma 1857, pp. 14-26; Giovanni Battista de Rossi, L'autografo del Ciacconio, in Bullettino di archeologia cristiana, II (1864), p. 88; Louis Duchesne, Le "Liber Pontificalis"..., Paris 1955-1957, I, p. 126 n. 4; II, pp. 451-457, 466, 478 n. 1; Pellegrino Tonini, La Roma sotterranea cristiana descritta e illustr. dal comm. G. B. De Rossi, in Archivio storico italiano, s. 4, II (1879), pp. 35-62, 216-250; Joseph Wilpert, Die Katakombengemälde undihre alten Copien, Freiburg 1891, pp. 4-45, tavv. I-XX; Antonio Valeri, Cenni biografici di Antonio Bosio con documenti inediti, Roma 1900, pp. 21-30; Rodolfo Amedeo Lanciani, Storia degli scavi di Roma e notizie intorno alle collezioni romane di antichità, IV, Roma 1912, pp. 85 s., 197, 206, 211; Christian Hülsen, Le chiese di Roma nel Medioevo. Cataloghi ed appunti, Firenze 1927, pp. 106-114, 527-543; Enrico Josi, Le pitture rinvenute nel cimitero de Giordani, in Rivista di archeologia cristiana, V (1928), pp. 167-227; Ludwig von Pastor, Storia dei papi, Roma 1925-29, IX, p. 194; XI, pp. 645, 685, 701; Pio Paschini, Letterati ed Indice nella Controriforma, in Archivio della Regia Deputazione di storia patria, LXI (1936), pp. 37-62; Carlo Cecchelli, Il cenacolo filippino e l'archeologia cristiana, in Quaderni di studi romani, 1938, pp. 1-26; Elías Tormo y Monzó, El padre Alfonso Chacón el indiscutible iniciador de la arquelogia de la arte cristiana, in Boletín de la Real Academia de la Historia, CXI (1942), pp. 151-199; Giuseppe Ferretto, Note storico-bibliografiche di archeologia cristiana, Città del Vaticano 1942, pp. 104-119;