La legio limitanea era una legione romana del tardo Impero romano. Si trattava di unità legionarie di limitanei e/o di riparienses facente parte di quelle unità poste a difesa "lungo le frontiere".
Storia
La vastità dell'Impero romano costrinse Costantino I dopo il 324, al termine della guerra civile a dover creare un esercito mobile, che fosse sia alle dirette dipendenze dell'Imperatore (praesentalis), sia posto sotto il comando dei propri figli (Crispo, Costante, Costanzo e Costantino).Giuseppe Cascarino, Carlo Sansilvestri, L'esercito romano, Armamento e organizzazione, vol. III, pp. 51-53.
La necessità di prelevare lungo le frontiere una serie di vexillationes dalle legioni romane poste lungo i confini imperiali, determinò: una riduzione degli effettivi delle "antiche" legioni alto imperiali, ora denominate limitaneae, da 5.000 armati fino ad unità di soli 800/1.200,Zosimo, Storia nuova, V, 45.1. pur continuando a costituire il nerbo dell'esercito romano, formate da fanteria pesante; il "non ritorno" presso la base di tutte quelle legioni, prestate agli eserciti mobili comitatensi (che fossero praesentialis o meno).
Lista all'epoca della Notitia dignitatum
Qui di seguito sono elencate le 45 legiones limitaneae al tempo della Notitia dignitatum, di cui 33 erano posizionate nella parte orientale e 12 nella parte occidentale.
N. unità legionarialimitanea comando militare(epoca della Notitia dignitatum) Menzionata nellaNotitia dignitatum? annotazioni 1 Legio II Flavia Constantia ThebaeorumNot.Dign., in partibus Orientibus, XXXI. Magister militum praesentalis I SI 2 Legio II Traiana Magister militum praesentalis I SI 3 Legio I Valentiniana Magister militum praesentalis I SI formata dopo il 364 da Valentiniano I 4 Legio I Maximiana Magister militum praesentalis I SI 5 Legio III Diocletiana Magister militum praesentalis I SI 6 Legio II Valentiniana Magister militum praesentalis I SI formata dopo il 364 da Valentiniano I 7 Legio V MacadonicaNot.Dign., in partibus Orientibus, XXVIII. Magister militum praesentalis I SI 8 Legio XIII Gemina Magister militum praesentalis I SI 9 Legio III Diocletiana Magister militum praesentalis I SI 10 Legio II Traiana Magister militum praesentalis I SI 11 Legio II IsauraNot.Dign., in partibus Orientibus, XXIX. Magister militum praesentalis II SI 12 legio III Isaura Magister militum praesentalis II SI 13 Legio XV ApollinarisNot.Dign., in partibus Orientibus, XXXVIII. Magister militum praesentalis II SI 14 legio XII Fulminata Magister militum praesentalis II SI 15 legio I Pontica Magister militum praesentalis II SI 16 legio I IllyricorumNot.Dign., in partibus Orientibus, XXXII. Magister militum per Orientem SI 17 legio III Gallica Magister militum per Orientem SI 18 legio IV ScythicaNot.Dign., in partibus Orientibus, XXXIII. Magister militum per Orientem SI 19 legio XVI Flavia Firma Magister militum per Orientem SI 20 legio X FretensisNot.Dign., in partibus Orientibus, XXXIV. Magister militum per Orientem SI 21 legio IV ParthicaNot.Dign., in partibus Orientibus, XXXV. Magister militum per Orientem SI 22 legio I Parthica NisibenaNot.Dign., in partibus Orientibus, XXXVI. Magister militum per Orientem SI 23 legio II Parthica Magister militum per Orientem SI 24 legio III CyrenaicaNot.Dign., in partibus Orientibus, XXXVII. Magister militum per Orientem SI 25 legio IV Martia Magister militum per Orientem SI 26 legio I ItalicaNot.Dign., in partibus Orientibus, XL. Magister militum per Thracias SI 27 legio XI Caludia Magister militum per Thracias SI 28 legio II HerculiaNot.Dign., in partibus Orientibus, XXXIX. Magister militum per Thracias SI 29 legio I Iovia Magister militum per Thracias SI 30 legio IV FlaviaNot.Dign., in partibus Orientibus, XLI. Magister militum per Illyricum SI 31 legio VII Claudia Magister militum per Illyricum SI 32 legio V MacedonicaNot.Dign., in partibus Orientibus, XLII. Magister militum per Illyricum SI 33 legio XIII Gemina Magister militum per Illyricum SI T O T A L E P A R T E O R I E N T A L E 3 3
N. unità legionarialimitanea comando militare(epoca della Notitia dignitatum) Menzionata nellaNotitia dignitatum? altra data in cuiviene menzionata 34 legio III ItalicaNot.Dign., in partibus Occidentis, XXXV. Numerus intra Italiam SI 35 legio VI VictrixNot.Dign., in partibus Occidentis, XL. Numerus intra Britannias SI 36 legio II AugustaNot.Dign., in partibus Occidentis, XXVIII. Numerus intra Britannias SI 37 legio II ItalicaNot.Dign., in partibus Occidentis, XXXIV. Numerus intra Illyricum SI 38 legio I Noricorum Numerus intra Illyricum SI 39 legio X Gemina Numerus intra Illyricum SI 40 legio XIV Gemina Numerus intra Illyricum SI 41 legio V IoviaNot.Dign., in partibus Occidentis, XXXII. Numerus intra Illyricum SI 42 Legio VI Herculia Numerus intra Illyricum SI 43 legio I AdiutrixNot.Dign., in partibus Occidentis, XXXIII. Numerus intra Illyricum SI 44 legio II Adiutrix Numerus intra Illyricum SI 45 legio VII GeminaNot.Dign., Occ., XLII. Numerus intra Hispanias SI T O T A L E P A R T E O C C I D E N T A L E 1 2
Note
Bibliografia Notitia dignitatum. R.S.O. Tomlin, "L'esercito del tardo impero", Il mondo di Roma imperiale. La formazione, Editori Laterza, 1989, p. 128.
Categoria:Unità militari romane