300px|right|thumb| La Ladìnia
300px|right|thumb| La bandèra de la Ladinia
La Ladinia l’è chèl insèma de alàde di Dolomiti che i se strèns ‘ntùren al Mut Sèla e ‘ndó che s’pàrla la lèngua ladìna, che l’è öna lèngua romànza de sostràt retìch.
I fà part de la Ladinia la Al Gardéna (Gherdëina), la Al de Fàsa (Fascia), la Al Badéa, ol Marebàn, ol Livinalónch o Fodom, Cortìna e ‘l sò teritòre, l’Ampesà (Anpezo). La Ladìnia l’è stàcia spartìda ‘n dò regiù de la Repüblica Italiàna, ol Trentì Süd Tiról e ‘l Vèneto, e ‘n trè pruìnse, la pruìnsa de Bolsà, la pruìnsa de Trènt e la pruìnsa de Belü.
In Ladìnia i ghe stà de cà piö o méno 35.000 persùne che i è quàze töte bùne de parlà la lèngua ladìna.
I cümü de la Ladinia Cümü En ladì En todèsch Pruvincia Superfìce Popolasiù (1) Cortina d'Ampezzo Anpezo Hayden Belluno 254,51 km²6.150 Ortisei Urtijëi Sankt Ulrich Bolzano 24 km²4.569 Badia Badia Abtei Bolzano 82 km²3.237 Marebbe Mareo Enneberg Bolzano 161 km²2.684 Moena Moena - Trènt 82 km²2.628 Selva di Val Gardena Sëlva Wolkenstein in Gröden Bolzano 53 km²2.589 Pozza di Fassa Poza - Trènt 73 km²1.983 Canazei Cianacei - Trènt 67 km²1.844 Santa Cristina Valgardena S. Crestina-Gherdëina St.Christina in Gröden Bolzano 31 km²1.840 San Martino in Badia San Martin de Tor Sankt Martin in Thurn Bolzano 76 km²1.727 Livinallongo del Col di Lana Fodom Buchenstein Belluno 99 km²1.436 Corvara in Badia Corvara Corvara, 'na ólta Kurfar Bolzano 42 km²1.266 La Valle La Val Wengen Bolzano 39 km²1.251 Vigo di Fassa Vich - Trènt 26 km²1.142 Campitello di Fassa Ciampedel - Trènt 25 km²732 Soraga Sorèga - Trènt 19 km²677 Mazzin Mazin - Trènt 23 km²440 Colle Santa Lucia Col Verseil Belluno 15 km²418 TOTAL - - - 1.191 km²36.613
Economéa L’economéa de la Ladìnia l’è bazàda quàze del töt söl türìsm, estìf, ma sùra de töt invernàl, dezà che i alàde ladìne i è tra i pòscc de ‘ndà a scià piö bèi al mónt, cóme paesàgio e cóme chilòmeter de pìste e qualità di ‘mpiàncc, de fati i fà part del Dolomiti Superski.
Union Generela di Ladìns dla Dolomites La lèngua e la cültüra ladina i è stödiàde e tütelàde da la Union Generela di Ladins dla Dolomites che l’è stàcia fundàda ‘n del 1950. Ol giurnàl üficiàl de la Union Generela l’è ‘l setimanàl ciamàt La Usc di Ladins.
La Bandéra de la Ladìnia La bandéra de la Ladìnia, nasìda in del 1922, l’à gh’à trè bànde metìde ‘n orizontàl de culùr blö, biànch e ért che i regórda ‘l cél, la nif di mucc e l’ vért di pràcc.
Arda ach
Urtizèi, Museum Gherdëina, Al Gardéna, Cianacèi, Lengua ladina, Ladin standard, Heinrich Schmid.
Referense
Belardi Walter, 2005, Breve storia della lingua e della letteratura ladina, Istitut ladin "Micurà de Rü" - San Martin de Tor.
Categoria:Ladinia