Un möd de dì o fras idiumatega l'è una fras cun un significaa ch'el pö no vess truvaa 'ndanda adrera al significaa di parol singul che n'i fan part. Inveci, el significaa l'è figürativ e el se cunuss dumà atravers un üsansa cumün. In linguistica, i möd de dì j'hinn cunsideraa cume ecession al principi de cumpusiziunalità, e j'hinn in mes a un bel po' de discordia academica.
El John Saeed l'ha descrit i fras idiumatich cume "parol metüü insema che j'hinn pö diventaa fusilisaa".
Presempi, int l'espression lumbarda "lassagh i piüm", vün el pö no capì el ver significaa se el cunuss dumà el significà leteral di parol "lassagh" e "piüm". Quest el vör di che el ver significà (murì) l'è idiumatich. De suvent, i möd de dì i se pören no vultà diretament int i alter lenguv. Presempi, l'istessa espression in ingles l'è "to kick the bucket" (dà una pesciada al sidel).
Bergamasch Signùr di poerècc, chèl di sciòre l'è amò 'n del lècc. Stà 'mpé 'ntàt che te ènde. Truna, balòs! (per dì a ü de mocàla fò de fà 'l fürbo) Và a mòns l'àsen col tenài. Và a tacà sö de laà zó. Destùrcet fò/desciùlet fò. Ol mestér del Michelàs: maià, bif e 'ndà a spass. Ghe anse negóta a nissù, isé se i me dis "mèrda" ghe responde "màiela". La gh'è passada pò a Napoleù, la ghe passerà pò a lü. Òia de laurà sàltem adòss. A te gioedé - Te sét ü gioedé - Gioedé dé di macc. (perchè a Bèrghem ol gioedé i macc i pödia ègn fò del manicòmio e 'ndà a troà parécc e amìs). E ü dis ol bòia! (Quando se fenès ol prim laùr de öna lista) Sciòpa! Ghe n'è piö, viva 'l rè e chèi che gh'è sö! Dèm che m' và e m' tira dré la cà. Ü nigotì d'ór 'nturciàt in d'öna fòia de usmanì. (se dis a chi l' sà mia se ölel o a chi l' völ tròp) Impó per ü, a caàl de l'àsen!
Categoria:Lenguistega