Con dialett cusian intendom quei variant de la lengua lombarda che vegnen parlaa in de la zona del Lagh d'Orta, in tra l'olta provincia de Noara e quella de Verbania. Compagn del noares, cont el qual i fann on continuum, i dialett cusian a g'hann di pont in comun e de transizzion cont el piemontes. Difusion e variant I dialett che ciappom in considerazzion hinn quei parlaa intorna al Lagh d'Orta (Orta, Omegna, Miasin, Pettenasch, Gnun, Pella, San Maurizzi, Gozan, Bolee, Pogn, Bolzan, Amen, Armagn, Cesara e Arola), cont on oeugg de resguard anca ai paes de la Valstrona (Germagn, Loreja, Mascioeula e i paes de Luzzogn e Forn) e i comun de Casal de la Cort Cerra e Gravellona. In tucc 'sti paes se parla pu o manch l'istess dialett, che a sud, invers a Gargall e Soris, el se vesina a l'olt noares, e a nord de Gravellona el deventa ormai verbanes. I dialett de Quarna de Sora e de Quarna de Sotta, inscambi, g'hann di caratteristegh tropp particolar per vess trattaa insemma ai olter variant lombard.

Caratteristegh Fonetega Mancanza de metafonesi de la Ŏ denanz a A, E: al còr, la mòla

Morfologia L'articol determinativ maschil a l'è al. La negazzion verbal l'è mia. El plural feminil l'è compagn de quell maschil. El plural di nomm in -on [oŋ] a l'è -ogn [uɲ]. La desinenza de la I persona plural l'è -oma. Per el rest, la coniogazzion di verb la se deslontana minga de quella "lombarda". Coniogazzion di verb (dialett de Gnun) Verb vess Indicativ present: nui i soman.

I coniogazzion Indicativ present: mì lav, tì 't lavi, lu a lava, nui i lavoma, vièlt lavév, lor a lavan. Condizzional present: nui i lavarèssam. Participi passaa: cantà, pl. cantè.

Lessegh

Bibliografia Bernardino Biondelli, Saggio sui dialetti gallo-italici, Milan, 1853. Antonio Rusconi, I parlari del Novarese e della Lomellina, Noara, 1878. Karl Jaberg, Jakob Jud, Sprach und Sachatlas Italiens und Südschweiz, Zofingen, 1928-1940. Giovan Battista Pellegrini, Carta dei dialetti d'Italia, 1977. Raul Capra, La pradéra perduta. Lessico cusiano di cava, FAI Novara, Italgrafica, 2010. Raul Capra, Ecolessico del Cusio, vol. 1 Ambiente e vita di lago, FAI Novara, Italgrafica, 2013.

Varda anca Lengua lombarda Dialett quarnell Dialett noares Dialett verbanes Lagh d'Orta Valstrona Lengua piemontesa Dialett valsesian Dialett borbanell Ligamm de foeura Un cünt sura una festa tipiga de Casal Blog cun puesii e test in del dialet de Casal Pruverbi in del dialet de Ches (fraziun de Lureja, in Valstrona) Sit de la Compagnia dij Pastor Diziunari del dialet de Quarna de Sot

C