El bustocch-legnanes l'è on insemma de dialett ocidentai del lombard parlaa a cavall in tra la Provincia de Milan e quella de Vares.Se diferenzien del rest di dialett ocidentai (milanes e varesott) per ona serie de caratteristegh fonetegh particolar, che fann parè la region quasi tant 'me on'isola lenguistega.
Difusion e variant El grupp el ciappa el sò nomm di dialett bustocch (localment: [by'stoku]) e legnanes, parlaa rispettivament in di comun de Bust Grand (VA) e Legnan (MI). El sò domini lenguistegh, marcaa de on rosc de isogloss bei precis, el tira denter anca alter comun: Provincia de Milan: Legnan, Villa Cortesa, Arconaa, San Giorgg, Canegraa, San Vitor, Casorezz ([kazu'etsu]), Buspiccol ([by'spikul]), Magnagh, Rescaldina, Dairagh ([dai̯'ɑ:gu]), Casten. Provincia de Vares: Bust Grand, Olgiaa, Fagnan, Cairaa, Gorla Magior, Gorla Minor, Castellanza, Marnaa. Anca dialett tant 'me quell de Cugionn, Parabiaa o de Cassan Magnagh poeuden conservà di tratt compagn de quell del bustocch. Respett al bustocch, el dialett de la città de Legnan l'è on zicch pussee vesin al modell milanes.Ona quai caratteristega compagna de quei del bustocch-legnanes je troeuvom anca in di dialett de Gajaa e Trecaa, in del borbanell e in del dialett de Turaa.
Caratteristegh Fonetega I caratteristegh pussee important del pont de vista fonetegh a hinn: Conservazzion di vocai atonegh finai (ma minga denanz a l, m, n, gn e j). A Legnan el fenomen l'è on poo pussee sfumaa. CORP: mil. ['kɔ:rp], bust. ['ko:rpu]. CRED: mil. [kre:t], bust. ['kre:di]. DRIZZ: mil. [dris], bust. ['dritsu]. GATT: mil. [gat], bust. ['gɑtu]. VESS: mil. [vɛs], bust. ['(v)ɛsi]. Lenizzion de la [r] intervocalega. MORÌ: mil. [mu'ri], bust. [mu'i]. TIRÀ:_ mil. [ti'ra], bust. [ti'ɑ]. Lenizzion de la [v] intervocalega e in princippi de parolla. VEDÈ: mil. [ve'dɛ], bust. [(v)i'de]. Palatalizazzion de A denanz a nasal. Quell lavorà chì l'era bell present in del Bustocch fina al Vottcent, anca se adess l'è on poo balcaa. TANT 'ME: mil. ['tame], bust. ['tɛme]. Passagg de [i] a [e] in posizzion nasal (minga a Legnan): VESIN: mil. [ve'zĩ:], bust. [vi'zeŋ]. Passagg de [o] a [u] in posizzion nasal (minga a Legnan): STAGION: mil. [sta'dʒũ:], bust. [sta'dʒoŋ]. Passagg de [y] a [ø] in posizzion nasal (minga a Legnan): VUN: mil. [vỹ:], bust. [vøŋ]. Passagg de [ɛ] a [a] tonega (a Dairagh e Buscaa): GUERRA: mil. ['gwɛra], busc. ['gwara]. Velarizazzion de A tonega (soratutt a Dairagh): GRAMM: mil. [gram], bust. [grɑm], dair. [grɔm].
Comparazzion fonetega Vegnen mettuu a confront i pernonzi de vari comun e paes de l'area: Milan, el center lenguistegh de la Lombardia ocidental el Cason, paes a ovest de Milan, in su la strada in vers l'Olt Milanes Legnan, Bienaa (frazzion de Magnagh), Buscaa e Dairagh, in provincia de Milan Busti, Solbiaa e Gorla Magior, in provincia de Vares Vares, capploeugh provincial Lombard Milan el Cason Legnan Bienaa Buscaa Dairagh Busti Grand Gorla Magior Solbiaa Vares bell [bɛl] [bɛl] [bɛl] [bɛl] [bal] [bal] [bɛl] [bɛl] [bɛl] [bɛl] ben [bẽ:] [bẽ:] [bẽ:] [bɛ̃:] ... [bẽ:] [beŋ] [beŋ] [beŋ] [bɛŋ] can [kã:] [kã:] [kã:] [kã:] [kaŋ] [kã:] [kaŋ] [kaŋ] [kaŋ] [kaŋ] coeur [kø:r] [kø:r] ... [kø:r] ... ... [køi̯] [kø:r] [kø:r] [kø:r] corp [kɔ:rp] [kɔ:rp] ... ['kɔ:rpu] ['ko:rpu] ['ko:rpu] ['ko:rpu] ['ko:rpu] ['ko:rpu] [ko:rp] donna ['dɔna] ['dɔna] ... ['dɔna] ... ['dɔna] ['dɔna] ['dona] ['dona] ['dona] fregg [frɛtʃ] [fretʃ] ['frɛdʒu] [fretʃ] ... ... ['frɛdʒu] ['fredʒu] ['fredʒu] [fretʃ] foeura ['fø:ra] ['fø:ra] ['fø:ra] ['fø:a] ['fø:a] ['fø:a] ['fø:a] ['fø:ra] ... ['fø:ra] manegh ['ma:nik] ['ma:nik] ... ['mɑ:nigu] ... ['mɔ:nigu] ['mɑ:nigu] ['ma:nigu] ['ma:nigu] ['ma:nik] manz [mã:ns] [mã:ns] ['ma:nzu] ['ma:ndzu] ... ... ['mandzu] ['mandzu] ['ma:ndzu] [ma:nts] massera [ma'se:ra] ... ... ... ... [ma'se:a] [ma'se:a] [ma'se:a] ... [ma'se:ra] medegozz [mede'gɔs] ... [mada'gɔsu] ... ... ... [mada'gotsu] ... ... [mede'gøts] melegasc [mere'gaʃ] ... [mara'gaʃ] ... ... [maa'gɔʃu] [mar'gɑʃu] ... ... [mara'gaʃ] melegon [mere'gũ:] [mari'gõ:] [mara'gum] [maa'gɔ̃:] [maa'guŋ] [maa'gõ:] [maa'goŋ] ... ... [mara'guŋ] mett [mɛt] [mɛt] ... ... ['meti] ['meti] ['mɛti] ['meti] ['meti] [met] moeula ['mø:la] ... ['mø:ra] ... ... ... ['mø:a] ... ... ['mø:ra] mond [mu:nt] [mu:nt] ['mu:ndu] ... ... ... ['mondu] ['mondu] ['mo:ndu] [mo:nt] moron [mu'rũ:] [mu'rõ:] [mu'rum] [mu'ɔ̃:] ... [mu'õ:] [mu'oŋ] [mu'oŋ] ... [mu'ruŋ] nissun [ni'sỹ:] [ni'sỹ:] ... [ni'sø̃:] [ni'søŋ] ... [ni'søŋ] [ni'søŋ] [ni'søŋ] [ni'syŋ] omm [ɔm] [ɔm] ... [om] [om] [om] [ɔm] [om] ... [om] pioeuv [pjø:f] [pjø:v] [pjø:] [pjø:] ... [pjø:] [pjøi̯] [pjø:] [pjø:] [pjø:] ross [rus] [rus] [rus] [rus] ... ... ['rusu] [rus] [rus] [ros] tecc [tɛtʃ] [tetʃ] ['tetʃ(u)] ['tetʃ(u)] ... ... ['tɛtʃu] ['tetʃu] ['tetʃu] [tetʃ] terra ['tɛra] ['tɛra] ['tɛra] ['tɛra] ['tara] ['tara] ['tɛra] ['tɛra] ['tɛra] ['tɛra] tocch [tɔk] ... ['toku] ... ... ['toku] ['toku] ['toku] ['toku] [tok] tropp [trɔp] ... ... ['tropu] ['tropu] ['tropu] ['tropu] ['tropu] ['tropu] [trop] vin [vĩ:] [vĩ:] [vĩ:] [vɛ̃:] [veŋ] [vẽ:] [veŋ] [veŋ] [veŋ] [viŋ] vott [vɔt] ... ... [vot] ... ... ['votu] ['votu] ['otu] [vot] zucca ['syka] ['syka] ['syka] ['tsyka] ['syka] ['tsyka] ['tsyka] ['tsyka] ['tsyka] ['tsyka]
Morfologia La grammatega bustocca e legnanesa la cambia minga tropp de quella del rest del lombard. Chì de sotta vegnarann marcaa apena quei lavorà che se slontanen del lombard ocidental "standard", e che fann vegnì on poo pussee particolar 'sto dialett.
I articoi L'articol determinativ masculin a l'è, in tutta l'area ul (compagn del brianzoeu e del varesott). In certi cas el se pò scurtà aradittura in u.
L'articol determinativ feminin de norma a l'è a (cf. varesott [ra]). In del bustocch però l'articol u l'è doperaa per tucc duu i gener, se la parolla la scomincia per vocal (es. u om, u aqua).
El sostantiv I sostantiv che finissen in -o e -a, gh'hann el plural in -i. GATT: ['gɑtu], pl. ['gɑti]. GATTA: ['gɑta], pl. ['gɑti]. I sostantiv che finissen con alter vocai o in /m/, /n/, /gn/ e /j/ resten invariaa. AJ: [ai̯], pl. [ai̯]. BALLA: ['bɑla], pl. [bɑl]. CAZZUU: [ka'tsy], pl. [ka'tsy]. COEUR: [køi̯], pl. [køi̯]. CORAMM: [ku'ɑm], pl. [ku'ɑm]. LEGN: [lɛɲ], pl. [lɛɲ]. MAMMA: ['mɑma], pl. [mɑm]. MOSTER: ['mu:star], pl. ['mu:star]. PEDRIOEU: [pi'drjø], pl. [pi'drjø]. ROGNA: ['rɔɲa], pl. [rɔɲ]. I nomm che finissen in /l/ se comporten tant 'me in del milanes. In d'on quai cas a resten anmò di testimoni del vegg plural metafonetegh. CAVELL: [ka'ɛl], pl. [ka'ɛi̯]/[ka'i]. I nomm che finissen in /in/ e /on/ gh'hann di plurai particolar: CAGNIN: [ka'ɲeŋ], pl. [ka'ɲiti]. LUMAGON: [lyma'goŋ], pl. [lyma'gun:i].
El verb La diferenza pussee grossa che gh'è l'è la terminazzion -o per la prima persona singolar de l'indicativ present e imperfett. Per el rest, el verb bustocch el ghe va dree ai regol generai di coniugazzion del lombard ocidental.
Verb vess Indicativ present: me a som, ti a ti see, lu/lee a l'é, noeugn a semm, violtar a sii, loi a hinn Indicativ imperfett: men a seo, ti a ti séi, lu/lee a l'éa, noeugn a seam, violtar a sii, loi i ean Indicativ futur: men a saoo, ti a ti saee, lu al saà, lee a la saá, noeugn a saemm, violtar a saii, lùi i saàn Infinii present: vessi Particippi passaa: stèi
Verb avèggh Indicativ present: men a g'hoo, ti a ti g'hee, lu al g'ha, lee a la g'ha, noeugn a g'hem, violtar a g'hì, loi i g'han Indicativ imperfett: men a g'heo, ti a ti g'héi, lu al g'héa, lee a la g'héa, noeugn a g'héam, violtar i g'hì, loi i g'héan Indicativ futur: men a g'haaoo, ti a ti g'haaee, lu al g'haaà, lee a la g'haaà, noeugn a g'haaemm, violtar a g'haaì, loi i g'haaàn Infinii present: vègghi
Prima coniugazzion Indicativ present: men a mangio, ti a ti mángi, lu al mangia, lee a la mangia, noeugn a mangiam, violtar a mangii, loi i mángian Indicativ imperfet: men a mangéo, ti a ti mangéi, lu al mangéa, lee a la mangéa, noeugn a mangéam, violtar a mangìi, loi i mangéan Indicativ futur: men a mangiaoo, ti a ti mangiaé, lu al mangiaà, lee a la mangiaá, noeugn a mangiaèm, violtar a mangiaì, loi i mangiaán. Infinii present: mangià
Segonda coniugazzion Indicativ present: men a édo, ti a ti édi, lu al védi, lee a la édi, noeugn a édam, violtar a idì, loi i édan Indicativ imperfet: men a idéo, ti a ti idéi, lu al vidéa, lee a la idéa, noeugn a idéam, violtar a idì, loi i vidéan Indicativ futur: men a edaoo, ti a ti edaee, lu al vedaá, lee a la vedaà, noeugn a idaemm, violtar a idaì, loi i vidaàn. Infinii present: edé
Terza cuniügaziun Indicativ present: men a perdo, ti a ti perdi, lu al perdi, lé a la perdi, noeugn a perdam, violtar a perdii, loi i perdan Indicativ imperfet: men a perdéa, ti a ti perdéi, lu al perdéa, lé a la perdéa, noeugn a perdéam, violtar a perdìi, loi i perdéan Indicativ futur: men a perdaoo, ti a ti perdaee, lu al perdaá, lé a la perdaá, noeugn a perdaemm, violtar a perdaìi, loi i perdaán Infinii present: pèrdi
Quarta coniugazzion Prima class: Indicativ present: men a doeurmo, ti a ti doeurmi, lu al doeurmi, lé a la doeurmi, noeugn a doeurmam, violtar a dormii, loi i doeurman Indicativ imperfet: men a durmiéu, ti a ti dormiéi, lu al dormiéa, lé a la dormiéa, noeugn a dormiéam, violtar a dormii, loi i dormiéan Indicativ futur: men a dormaoo, ti a ti dormaee, lu al dormaà, lé a la dormaà, noeugn a dormaèmm, violtar a durmaì, loi i dormaàn Infinii present: dormì Segunda class: Indicativ present: men a finisso, ti a ti finissi, lu al finissi, lé a la finissi, noeugn a finissam, violtar a finissì, lùi i finissan Indicativ imperfett: men a finiéo, ti a ti finiéi, lu al finiéa, lé a la finiéa, noeugn a finiéam, violtar a finissì, lùi i finiéan Indicativ futur: men a finissaoo, ti a ti finissaee, lu al finissaá, lé a la finissaá, noeugn a finissaèm, violtar a finissaì, lùi i finissaán. Infinii present: finì
Lessegh El lessegh l'è compagn de quell de tucc i alter dialett de la Provincia de Milan e de quella de Vares, senza di idiotism particolar.
Esempi de lengua Del Setcent Ah, sgienti, che disgrazia l'è mai chesta! Morosà chi tente tempo con curè ch'hò l'avarevi sgià toeuj s'ess vu i danè e mò ch'ha trovo voeun cha ma jo impresta cha poss falla cercà fena demèn pientamm on pòr in mèn! L'oltrer famm bella ciera e in jeri baronamm da sta manera! Ma còss ho mai da fà! Se men sto chilò a Busti ho da crepà! Andà a Varzì o Casall, al voeur parè che sia in criminall! Sicchè, a vegninn a voeuna poss'andè a Roma en men cercà forteuna. Sì, sì, vu 'ndà a informammù da chi che vigni a Cà in che manera l'ho da pratigà e dienzen che tra tugg abbien vanzà on chai strasc d'on bordon e d'on collà parchè 'l sarav pu ben che vaga vistì da pilligren ch'a dilla, chi sta ben hin ch'j fa da lòcco e n'hen mia da vargògna a fa 'r pitòcco, se par sorti n'hin bon de casciass con di loggi a far frizzon. Chi m'amarav mai di ch'ess da vegni a sto stato che, par no ventà mato e morì da desgusti hess da bandonà Busti on paès inscì bon che, cont i sò danè conscian gròss i rognon parfena i forastè.
Traa de Mommena bustese del canonigh Biagio Bellotti (1714-1789).
Del Votcent page=297|160px|miniatura|Giovanni Papanti I parlari italiani in Certaldo p. 283.