Reazion del terren

La reazion del terren a l’è ona proprietà chimica che la vene esprèssa per mèzz del pH, d’ona sospension del campion de terrén in acqua, misuràa cont el potenziometer.

Natura chimica El pH a l’è on ìndes numerich correlàa con l'acidità, o ben con l'attività di ión idròni (H3O+) o, second ‘na concezión men giusta ma pussée comun, a l'è la concentrazion di ion idrògen (H+):

El terrén a l’è on sistèma àcid-bas che la soa acidità a l’è determinada del rappòrt quantititìv infra i ion idrògen e i ion ossidril ind la soluzion circolanta. Quèll rappòrt chì a l’è la quèll che 'l risulta d’ona dinamica che ghe laoren adrée i compòst chimich desliguàd in de l’acqua che la riva al terren, l'attività biologica di piant e di microrganismi e, infin, i fenòmen fisico-chimich de superfice che se svilùppen in su la superfice de separazion infra la frazion sòlida e la soluzion circolanta.

El pH, de bon, a l’è regolàa del complèss di collòid del terrén e di basi de scambi adsorbìd. El complèss de scambi del terrén, rappresentàa di mineràj creós e de l'humus el fa el lavorà de l’àcid débol, ai valór de pH che de sòlit se troeuven in di soeul. Con l’insegnà cont A on sit genérich del complèsso de scambi, l'equilibri de spartizion al’è rappresentàbil chichinscì:

Quèst equilibri chì l’interagìss con la biosfera del terrén e cont i equilibri àcid-bas de la soluzión circolanta: on aumént de l'attività di ión idrògen, caosàa per esempi del rilàss dai radìs o dè l’appòrt di saj che fànn idrolisi acida, el spòsta l'equilibri de spartizion del complèss de scambi vèrs sinistra, con l'adsorbiment di ion idrògen fàa di collòid. Vicevèrsa, ona diminuzion de l'attività idrogeniònica, caosada de l’appòrt de salj a idrolisi basica, el spòsta l'equilibri vèrs drizza, cont el rilàss di ion idrògen del complèss de scambi. La formazion di caregh elèttrich negatìv in su la superficie di collòid la sta al fondament de la capacità de scambi catiònich: i basi de scambi present in avanz ind la soluzion circolanta vegnaràn adsorbìd del complèss de scambi al pòst de l’idrògen.

Per via de quèsta dinamica complèssa, la misurada del pH del terrén la pò dà di risultàa estrèmmament divèrsi second la procedura adottada, per quèst i gh’hànn de vèss dopràd di procedùr standard de manera de vègh di dàa standardizza che pòden vèss interpretàa a la giusta manera.

Importanza de la reazion miniatura|Solubilità e assorbiment di element nutriént in funzion del pH del terrén La reazion del terrén la condiziona divèrsi aspètt de la fertilitàa, intra i quaj se cìten sti chì:

Ancabén con divèrsi eccezión, i elemént nutriént pòden vèss digerìi direttament in la soa forma solubil. In di alter paròll, la pupàrt di piant la surbìss i nutriént mineràj deslenguàa ind la soluzion circolanta. Tanti de quèj element chì hinn sogètt a di equilibri àcid-bas intra ‘na forma solubil e vuna minga solùbil, che 'l se spòsta de ‘na part o de l’altra in fonzión del pH; el ne ven foeura che el pH el fa interferenza in del’assorbiment di nutrìent.

El pH el fa interferenza con la capacità de scambi catiònich de già che ‘l condiziona la proprietà del terrén de trattegnì i catión per adsorbiment: se el pH el se sbassa la capacità de scambi la va giò per via de la neutralizzazion di caregh elèttronegativ fàda di ion H+. De conseguenza a valór de pH puttòst bass la dotazión di element nutriént la và giò tant per via del podè surbent del terren pussée bass.

El pH el fa interferenza cont el tass de saturazion in bas e, soprattùtt, con la ripartizion percentuàl di bas adsorbìd del complèss de scambi del terrén. A di valóri de pH molto bass la struttura del terren l’è senza stabiltàa per via de la mancanza del calcio in del complèss de scambi, inveci per pH tròpp alt (oltra 8,5-9) la tròppa presenza del sòdio la fa de manera de dispèrd i collòid e de conseguenza la distruzión de la struttura.

El pH el fa interferenza cont el podè tampón e cont i intervént de correzión: la proprietà de contrastà variazion brùsti del pH, sia a andà su sia a andà giò, la dipend de la capacità de scambi e del tass de saturazion in bas. I terrén con on pH on cicinin sòta la neutralità gh’hànn generalment i condizion migliór, basta che gh’abìen assée de collòid, de contrastà sia l'acid, sia el basich. I terrén con on pH anormal gh’hànn on podè tampon pussée alt, ma domà ind la direzion adrée a la quàl a se vorarìss correg: per esempi, per on pH bass, el terrén l’è vulnerabil ai fattór (negatìv) de acidità, inscambi el contrasta quèj de basicità.

El pH l’influenza l'attività biologica de quaj grupp funzionàl di microorganismi che ciapen part direttament in di grupp funzional di cicli biogeochimich de quajvun infra i element (in particolar l’azòto e solfer).

Classificazion di terrén La classificazion di terrén in funzion del pH la ghe va adrée a di schèma che pòden vèss leggerment divèrsi quant ai confìn di class e per el nòmm, ma l’è omogenua ind la sostanza. Di classificazion hinn raportàd ind la tabella 1. Tab. 1 - 'Na quaj classificazion di terren in funzion del pH raportada in letteraturaSorgent: Giardini (1986)Giardini, Agronomia generale, p. 178El nòmmGamma del pHFortement àcidmen de 5,5Acid5,5 - 6,0Sub-acid6,0 - 6,8Nèuter6,8 - 7,3Sub-bàsich7,3 - 8,0Bàsich8,0 - 8,5Alcalinoltre 8,5Sorgent: US Department of Agriculture (1993)El nòmmGamma del pHUltra àcidmeno di 3,5Estrèmmament àcidi3,5 - 4,4Molto fortement àcid4,5 - 5,0Fortement àcid5,1 - 5,5Moderatament àcid5,6 - 6,0Debolment àcid6,1 - 6,5Nèuter6,6 - 7,3Debolment alcalìtt7,4 - 7,8Moderatament alcalìtt7,9 - 8,4Fortement alcalìtt8,5 - 9,0Molto fortement alcalìttoltre 9,0Sorgent: Gessa & Testini (1989)El nòmmGamma del pHPeràcidmeno di 5,3Acidi5,4 - 5,9Subàcid6,0 - 6,7Nèuter6,8 - 7,2Subalcalìtt7,3 - 8,1Alcalìtt8,2 - 8,8Peralcalìttoltre 8,8 ‘Me a se pò osservà, l'acidità l’è marcada sòta pH 6, l'alcalinità sora pH 8. Infra chi valór chì i terrén hinn consideràa, in sostanza, nèuter cont ona tendenza possìbil vèrs l’acidità o l’alcalinità. El nòmm di clàss adottàd del Giardini el distingh intra dò categurij de alcalinità: per quèlla moderada (pH < 8,5) a se dopera l'aggettiv basich, inveci per quèlla elevada (pH > 8,5) a se dopera usa l'aggettiv alcalin. Ancaben, in chimica, i du tèrmen voeuren dì l'istèssa ròbba, i du aggettiv in quèll caso chì voeuren dì dò ròbb divèrsi e a se ne parlarà andand innanz.

Terren nèuter I terrén nèuter hinn quèj che gh’hànn on pH prèss a 7. Anca quèj che gh’hànn ‘na reazion leggerment àcida o leggerment bàsica hinn arent ai terrén nèuter.

I terrén neuter hinn quèj pussée adàtt per l'esercizzi de l'agricoltura de già che la pupàrt di speci agrari la se adatta in manera òttima a di valór del pH comprés infra 6,5 e 7,5. In quèj terrén chì, defàtt, a gh’è i condizion migliór per la nutriziùn mineràl. Domà quaj microelement el troeuva i condizión migliór in ambient àcid (fèr) o bàsich (molibdéno); ramm, zinch, manganés, bòro e i macroelement gh’hànn inveci generalment on assorbiment òttim in di terrén nèuter, e a segonda di casi, leggerment àcid.

In di terrén dotàa d’ona bòna capacità de scambi catiònich, el tass de saturazión in basi a l’è moderatament alt, per quèst quand che la reazión nèutra a gh'è 'na bòna dotazión de bas de scambi e ‘na spartizión bilanciada infra i ión monovalént (potassi) e bivalént (calcio e magnesio); a quèj valor de pH chì el se redùss anca l’antagonismo del calcio in di confrónt del potassi.

El podè tampón a l‘è elevàa (basta che la capacità de scambi la sia assée alta) perché in del complèss de scambi a gh’è dent sia i ión idrògen de rilassà in caso de tendenza al diventà alcalìn, sia i bas de scambi de rilassà in del caso de tendenza al diventà àcid. Quèsta proprietà chì, tuttamanch, l'è òttima in di terrén cont ona reazion leggerment àcida, in corrispondenza de on grad de saturazión basica del 50%.

Terren acid I terrén àcid hinn considerà di terren a reazion anormàl perché el sò pH el và giò a di valór tal de compromètt la nutrizión mineràl di piant. Generalment ona leggera acidità l’è tollerada, fin al lìimit del pH 6; sòta quèst pH chì l’anormalità la diventa pussée fòrta, ma, a se ved tant sòta pH 5-5,5, ch’ a hinn di valór sòta i quàj la pupàrt di speci agrari la gh’hà di difficoltà , o anca adrittura di impediment a vèss coltivàa.

La reazion àcida del terrén a l’è caosada de ‘na macanza de bas che la detèrmina on eccèss de ión H+ ind la soluzión circolanta e in del complèss de scambi. I resón de quèlla carenza chì hinn tanti e cambien segond i condizion de l’ambient:

Origin di ròcc: l'acidità a l’è caosada de on tenór elevàa de silice di ròcc fànn su el soeul. Per esempi hinn tipicament àcid i soeul originàa di ròcc ‘me el granii e el pòrfid.

Origin climatica: l'acidità a l’è caosada del slavaggiament di bas in di clima pioveràsg;

Origin organica: l'acidità a l’è caosada de l'accumulazion di àcid hùmich per via di temperdur moderatament bass e de clima pioverasg.

A gh’è ancasì de dì che el terrén l’è soggètt a vegnì manemàn acid per di procèss biològich di piant, che sorbissen pusssée i bas e manden foeura ind la soluzion circolanta i ión idrògen.

L'aument de l'acidità el gh’hà i sò effètt in su tre aspètt fondamentàj de la fertilità.

El primm el consist in de la dotazion minóra di element nutritìv. I ión idrògen e l'allumini gh’hann n’affinità maggióra in di confront del complèss de scambi rispètt ai catión di metàj alcalìtt e di quèj alcalìn-terrós. Con la sbassada del pH, l'aument de l'attività di ión idrògen l’esercìss ‘n’antagonismo ind l'adsorbiment a svantàgg di bas de scambi vèr e pròppi (calcio, magnesio, potassi, sòdio) e la pròvoca on rilàss de quèj sostanz chì ind la soluzión circolanta, de manera che sìen pussèe espòst a l’azion del slavaggiamént. I terrén àcid gh’hann per quèst on bass livèll de saturazion basica per via de la carenza de bas de scambi adsorbìd in su la superfice di collòid.

El segond aspètt, inveci el consìst in del formàss d'on ambiént favorevol per l’assorbiment di radìs. Sòta el pH 5,5 l’assorbiment de l’azòto, del potassi del solfo e del fòsforo el ven ostacolàa. El fòsforo, in particolar el diventa minga solubil de già che i resìduv de l’acid fosfòrich se mètten insèma cont i idròssid de fèr e alumini (che gh’hànn i proprietà di collòid de carega elettropositiva) precìpiten in forma de fosfaa de fèr e de alumini. Inveci l’assorbiment del fèr, e, se la reazion l’è minga tròpp àcida , anca quèll del ramm, del zinch, del manganes e del bòro.

El tèrz aspètt a l’è de natura fisica, ma el compòrta minga di conseguenz che infolcìssen i problema de fertilità di terrén àcid. El bass tàss de saturazion basica el fa de manera che quèj terrén chi gh’abìen assosènn pòch de calcio, che la soa presenza la gh’è soratùtt con la reazion basica o nèutra. La presenza del calcio in sul complèss de scambi la gh’ha on effètt de stabilizzà la floculazión di collòid e, donca de migliorà la struttura del terren. La struttura di terrén àcid a l’è inveci minga stàbil per via de la percentuàl de idrògen e de alumini pussée alta; in del cors del temp la pròvoca l’alterazión di mineràj primari con pèrdita de silice e la formazion de mineraj segondari che gh’hann ona capacità de scambi pussèe bassa, pussée adatta ai condizion de scaristà di bas. El risultàa a l’è l’andà semper al men di bas, tipich di soeul ch’a hinn soggètt a on fòrt slavaggiamént.

A bon cunt i svantàgg d’ona reazión àcida se tradusen in ona fertilità chimica pussée bassa per via de la minór dotazion di nutriént e de la sò capacità de moeuvess inferiora.

Terren alcalitt