miniatura|Firma El John Winston Ono Lennon, nassud ‘me John Winston Lennon (Liverpool, 9 de otober del 1940 – New York, 8 de dicember del 1980) l’è stad on cantautor, polistrumentista, artista e ativista britanich. Del 1960 al 1970 a l’è stad composidor e cantant del grup musical di Beatles, in di quai in cobia cont el Paul McCartney, l’ha anca compost la pupart di canzon. Cont el McCartney l’ha formad vuna di partnership musicai de sucess pussee importante de la storia de la musica del secol quell di vint. A l’è 'l cantautor pussee nominad in la storia di classifiche inglese seguid del McCartney. In del 2002, in d’on sondagg de la BBC sora i 100 personalità britaniche pussee importante de tucc i temp, el s’è classificad otav.
Terminada l'esperienza cont i Beatles, el John Lennon l’è anca stad musicista solista, autor de dissegn e test poetegh, de sorapu l'è stad anca on ativista politegh e on paladin del pacifismo. Quest el gh’ha portad di problem cont i autorità statunitense (FBI), che per longh temp, a consideràll on soversiv, i hann spionad tute i so atività e quei de la mier Yōko Ono, e diverse volte s'inn refudad de dàgh la green card.Jon Wiener, Dimmi la verità. Il Watergate del rock'n'roll. Il dossier dell'FBI su John Lennon, Selene, Milano, 2002, pagg. 7-12. L'è stad sassinad a colp de revolver, d'on so fan de lu, el Mark David Chapman, la sera del 8 dicember del 1980 a New York.
El Lennon l’è andad in spos do volte: el gh’ha havud el fioeul Julian del prim matrimoni con la Cynthia Powell, inveci del second matrimoni con l'artista giaponesa Yoko Ono l’è nassud el fioeul Sean. Tucc e du i fioeui a inn andad adree a la carrera artistica del pader. Dopo el matrimoni con la Yoko, el John l’ha mudad legalment el so nom in John Winston Ono Lennon.
John Lennon l’è al 5º post in la lista di 100 cantant pussee bon segond Rolling Stone. De sorapu 'l se troeuva al 55º post de la lista di 100 ghitarrista pussee bon segond Rolling Stone.
Biografia Età de bagai
El John Lennon l’è nassud al Maternity Hospital de Oxford Street, a Liverpool, in del dopomezdì del 9 de otober del 1940., in del cors d’on bombardament aeree todesch de la segonda guerra mondial.Second i ultime indagen, el par cha la notizzia del bombardament aereo la sia domà ona "favola de famija". Second i ricerche pontiliose fade del Rod Davis, ex member di Quarry Man, i sgiornali locai de quii temp là per quell dì là i raporten minga de incursion dell'aviazion todesca. El Davis l’ha concludud che ’l Lennon l’era nassud in d’on temp de bombardament, siben che ‘l 9 de otobre a sien minga stad registrad de atach aerei. In ., d’ona familia vegnuda sgiò di O'Leannain. de l'Irlanda ocidental. La mader Julia, nassuda ‘me Stanley, la gh’ha dad Winston 'me segond nom, a onor e gloria del prim minister Winston Churchill de quii temp là.. El pader, l'Alfred, che 'l s’è imbarcad come camarer el dì adree al matrimoni in su ona nav de luss direta ai Indie Ocidentai, de tanti in tant el tornava a cà in conged e in vuna de ‘ste ocasion chì, in del sgener del 1940, la Julia l’è restada impregnada e la s’è acorsgiuda de vesser ‘dree a specià on fioeul quand che ‘l marid l’era sgiamò partid per el mar.. In del 1942 i sgent del John a s’inn spartid e in del 1945 el pader, l’Alfred, l’ha decidud de portàss adree el fioeul in Noeuva Zelanda. El John el s’è refudad e l’ha decidud de restà con la mader. Intratanta la Julia l'ha metud al mond on’altra fioeula, la Victoria Elizabeth, nassuda in del sgiugn del 1945 de la relazzion cont un soldad galles, ma l’è stada costrinsgiuda a dàlla in adozzion cont el nom de Ingrid..
In la primavera in del 1946 l’ameda Mimi l’ha tolt el John sota la protezzion soa de lee e del so marid George, che 'l gh’haveva minga dad de fioeui, con l'intent de dàgh pussee responsabilità a soa sorella, considerada de lee ingenova e imprudenta.. L’è stad inscì che ‘l John el s’è trasferid a Woolton, al 251 de Menlove Avenue.
El John pinin, donca, el gh’haveva ses ann quand che l’è stad slontanad de la mader la prima volta. In del 1946 la Julia e l’Alfred i hann fad divorzi. Alora la Julia l’ha trovad el John 'Bobby' Dykins e l’ha decidud de fà sanmartin insema a lù e ‘l John, che intratanta el stava pu cont i zii, in d’on apartament piscinin. El pader de la Julia l’ha mandad la Mimi a fa on’ispezzion sul post de l'apartament noeuv de la familia, e ona voeulta giudicad minga adat, el John l’è stad portad indree a "Mendips".. El 5 de marz del 1947 l’è nassuda la Julia Dykins, la sorellastra del John, e i so sgent a inn tornad a stà de cà a Penny Lane. El 26 de otober del 1949 l’è nassuda anca la segonda sorellastra del John, la Jacqueline, ciamada Jakie., e la familia l’ha fad sanmartin a Springwood.
A cà de l’ameda Mimi
El John l’ha scominciad a andà in de la Dovedale Primary School, indove ch'el maester e el presid s’inn acorsgiud, fina del principi, de la personalità ecentrica del sgiovin allev e del so vesser creativ.. Dopo havé finid la scoeula elementar, el s’è iscrivud a la Quarry Bank High School, indove che l’ha havud di resultad minga bon. L’ameda Mimi, dop de havé notad el talent a dissegnà del nevod, l'è stada bona de fàll studià, con fadiga, al Liverpool College of Art.
A quii temp là el Lennon a l'è arent a la musega e l'impara deperlu. Prima de tut l’ha imparad a sonà un'armonega a boca che on student in pension el gh’haveva dad 'me cadò in cà de l’ameda Mimi a “Mendips”. Poeu l’è vugnud a contat cont i produzzion musegai pussee cognossud di quii temp là: Rock Around the Clock del Bill Haley, Rock Island Line del Lonnie Donegan e l’Heartbreak Hotel de l’Elvis Presley. Inluminad de ‘sti toch de musega chì, el s’è fad regalà ona ghitarra modesta de la mader che la gh’ha insegnad anca i acord in sul bangio; e in del 1956 l’ha fad su la soa prima band, i Quarrymen.. A l’è storega la fras de l’ameda Mimi che, a vedé ‘l nevod semper ciapad con la soa ghitarra, la gh’ha did: «La ghitarra la va ben, John, ma de segur con quella lì te guadagnareet minga de viver» («The guitar's all very well, John, but you'll never make a living out of it»). On quai ann adree, rivad a la popolarità, el Lennon l’havariss fad intajà ‘sta fras chì su ona targa d'arsgent, e ghe l’havariss mandada a l’ameda..
In del sgiugn del 1953 el gh’è mort el barba George. Ma on olter moment ben pussee grev l’havariss ciapad el John Lennon: in del 1958 la mader Julia l’è morta tirada sota de on’otomobil guidada d’on polee cioch.. On quai ann adree el John l’havariss regordad la nocc de l’incident come quella pussee bruta de la soa vita: «I lost my mother twice. Once as a child of five and then again at seventeen. It made me very, very bitter inside. I had just begun to re-establish a relationship with her when she was killed» ("Hoo perdud la mè mader do voeulte. Ona voeulta de fiolin a cinch ann e poeu an’mò a derset. El m’ha fad vegnì adoss tanta tanta amarezza. Havevi apena tacad a ristabilì una relazzion con lee quand che l’è stada copada").
El biograf del Lennon, el Ian MacDonald, l’ha definid la Julia come "la musa pussee granda e importanta del so fioeul". In del cors d’on concert di Quarrymen, el John l’ha trovad el Paul McCartney e inscì l’è andad a formàss el nucli central di Beatles del temp che 'l gh'haveva de vegnì (a soa volta el McCartney l’era restad senza mader in del 1956 per on cancher al pecc). In cà de l’ameda Mimi, la "legendaria" residenza con soranom Mendips, al numer 251 de Menlove Avenue, el Lennon l’è stad fina al 1963. I prime canzon di Beatles i sarissen nassude in quella cà là. Despess, insema al McCartney, el Lennon el se sariss retirad in la quieta dimora – de segur vun di sit tipegh beatlesian – cont el fin de fàss vegnì l’ispirazzion per di canzon noeuve.
Formazzion di Beatles e period amburghes I Beatles
De Please Please Me a Rubber Soul (1963-1965)
I Beatles, dop de vessercstad bon de a otegnì on contrat discografich con la Parlophone, i hann fad vegnì foeura el so prim singol; Love Me Do, che l’ha minga otegnud el sucess vorsud. El John, in del 1963, l’ha scrivud cont el Paul McCartney, i prim du sucess di Beatles: Please Please Me, nassuda prima come ona lenta ballada a la Roy Orbison, ma poeu fada pussee svelta de manera che la fudess pussee comercial, piena de significad sensuai sotintendud (ma intendud benissem di sgiovin de quei temp là, che i n’hann decretad subit el sucess) e l'indimenticabil She Loves You, cont el ritornell yeah yeah yeah, sempliz e che se capiss subit, de sorapu dotad de gran capacità espressiva, che l’è diventad on ver tormenton intra i sgiovin ingles.
In di ann adree, el John el s’è dimostrad on artista bon a tut, a rivàgh a fàss stimà anca 'me ator, sia in di film di Beatles (A Hard Day's Night – Ona nocc d’ona sgiornada dura, Help! - Ajut!, Magical Mystery Tour – Tour magich del misteri), sia in di pellicole minga musicai (How I won the war – Come l’è che hoo viensgiud la guerra), e fina come scriciat – In His Own Write e A Spaniard in the Works – a vensger di premi leterari. L'aspet del John, però, che 'l gh’ha fad pussee impression al publich e ai critich a l’è stad senza dubi el so umorism sardonich e de contestazzion in di confront istituzzion. Famosa a proposit la resta ona soa fras rivolta al publich el 4 de november del 1963, in del cors del “Royal Variety Performance”, on soaré che ‘l se ten denanz a la Familia Real Inglesa rapresentada in quell’ocasion là da la Regina Mader e de la Prinzipessa Margaret: «For our last number, I'd like to ask for your help. For the people in the cheaper seats, clap your hands [...] and the rest of you, if you'll just rattle your jewellery» ("per la nostra ultima canzon ve ciami on ajut. I persone in di post economich i poden bater i man... i alter a poden s’gigotà i so bisgiô"). Intra el 1964 e ‘l 1966, i Beatles s’inn metud adree a portà a termin diversi album, e a dàgh l’inviada a diversi tour mondiai che je hann portad in tanti sit del mond, e che i hann fad spantegà la Beatlemania anca foeura de l'Inghilterra. In del 1965, i hann publicad Rubber Soul, indove el John l’ha scrivud Nowhere Man, Girl, In My Life, Run for Your Life e Norwegian Wood, canzon sossenn original per el period, tant per il test, 'me per l’istrumentazzion, desgià che la gh’haveva dent on sitar, sonad del George Harrison; defad i Beatles i ghe starann semper pussee adree ai speriment musicai, cont el promoeuver ona mota de stil musicai e col meter dent in la musica rock di element orientai e psichedelich, element che i rendarann la musica di Beatles semper pussee carateristica, fina a fàlla vegnì unega.
Da Revolver al viasg in India (1966-1968) In del 1966, i Beatles i hann portad a termin Revolver, on albom rivoluzzionari indove ‘l John l’ha scrivud di canzon compagn de I'm Only Sleeping, She Said She Said, And Your Bird Can Sing, e in particolar Tomorrow Never Knows, indove la vos del Lennon la ghe se meteva de sora a on numer strasordenari de efet eletronich fad su in studi di Beatles medem; el John l’ha scrivud el test de la canzon a ciapà ispirazzion del liber The Psychedelic Experience, del Timothy Leary, che a soa voeulta l’è stad ispirad del Liber tibetan di mort, per scriver el so liber; el John el gh’ha havud l’ocasion de lensger 'sti test chì e ‘l gh’ha tirad foeura el test de la canzon.