Сулиоти — православна албанска племенска заедница, кои живееле во областа Сули во Епир од 16ти до почетокот на XIX век, кога учествувале во Грчката војна за независност и по неа започнале да се идентификуваат со грчката нација. Сулиотите потекнувале од албанските кланови кои се населиле во висорамнините на Теспротија во доцниот среден век и воспоставиле една автономна конфедерација, која успешно се спротивставила на осмалиската власт многу години. Во екот на најголемата моќ, во втората половина на XVIII век, се проценува дека Сулиотската конфедерација броела околу 4,500 жители. После револуцијата, тие се населиле во новоформираната независна Грција, каде се асимилирале во Грци. Сулиотите биле припадници на Цариградската патријаршија. Тие говореле на сулиотски дијалект на албански јазик и научиле грчки после нивното населување во Грција преку интеракција со грчкото население. Сулиотите биле познати по нивната воена моќност, нивниот отпор против Али Паша Јанински, а подоцна и по нивниот придонес во Грчката војна за независност од Османлиското Царство; познати сулиотски водачи од оваа војна се Марко Бочвар и Кицос Цавелас. NGL Hammond: Epirus: the Geography, the Ancient Remains, the History and Topography of Epirus and Adjacent Areas. Clarendon P., 1967, p. 24: "...they all fought equally well and none better than the Albanian-speaking Suliotes in Greek Epirus of whom Byron sang." Balázs Trencsényi, Michal Kopecek: Discourses of Collective Identity in Central and Southeast Europe (1770–1945): The Formation of National Movements. Central European University Press, 2006, , S. 173. “The Souliotes were Albanian by origin and Orthodox by faith”. Eric Hobsbawm: Nations and Nationalism Since 1780: Programme, Myth, Reality. 2. Edition. Cambridge University Press, 1992, , S. 65 Richard Clogg: Minorities in Greece: Aspects of a Plural Society. Hurst, Oxford 2002, S. 178. [Footnote] “The Souliotes were a warlike Albanian Christian community, which resisted Ali Pasha in Epirus in the years immediately preceding the outbreak the Greek War of Independence in 1821.” Miranda Vickers: The Albanians: A Modern History. I.B. Tauris, 1999, , S. 20. “The Suliots, then numbering around 12,000, were Christian Albanians inhabiting a small independent community somewhat akin to that of the Catholic Mirdite tribe to the north”. Nicholas Pappas: Greeks in Russian Military Service in the Late 18th and Early 19th Centuries. Institute for Balkan Studies. Monograph Series, No. 219, Thessaloniki 1991, . Fleming K. (2014), p.59 André Gerolymatos: The Balkan Wars: Conquest, Revolution, and Retribution from the Ottoman Era to the Twentieth Century and Beyond. Basic Books, 2002, , S. 141. “The Suliot dance of death is an integral image of the Greek revolution and it has been seared into the consciousness of Greek schoolchildren for generations. Many youngsters pay homage to the memory of these Orthodox Albanians each year by recreating the event in their elementary school pageants.” Henry Clifford Darby: Greece. Great Britain Naval Intelligence Division. University Press, 1944. “… who belong to the Cham branch of south Albanian Tosks (see volume I, pp. 363–5). In the mid-eighteenth century these people (the Souliotes) were a semi-autonomous community …” Arthur Foss (1978). Epirus. Faber. pp. 160–161. “The Souliots were a tribe or clan of Christian Albanians who settled among these spectacular but inhospitable mountains during the fourteenth or fifteenth century…. The Souliots, like other Albanians, were great dandies. They wore red skull caps, fleecy capotes thrown carelessly over their shoulders, embroidered jackets, scarlet buskins, slippers with pointed toes and white kilts.” Nina Athanassoglou-Kallmyer (1983), "Of Suliots, Arnauts, Albanians and Eugène Delacroix". The Burlington Magazine. p. 487. “The Albanians were a mountain population from the region of Epirus, in the north-west part of the Ottoman Empire. They were predominantly Muslim. The Suliots were a Christian Albanian tribe, which in the eighteenth century settled in a mountainous area close to the town of Jannina. They struggled to remain independent and fiercely resisted Ali Pasha, the tyrannic ruler of Epirus. They were defeated in 1822 and, banished from their homeland, took refuge in the Ionian Islands. It was there that Lord Byron recruited a number of them to form his private guard, prior to his arrival in Missolonghi in 1824. Arnauts was the name given by the Turks to the Albanians”.
Првите историски записи за бунтовничка активност во Сули датираат од 1685. Во текот на XVIII век, Сулиотите ја прошириле својата територија на влијание. Кога Али Паша станал локален османлиски владетел во 1789 тој веднаш започнал напади на Сули. Сепак, бројноста на неговите трупи не била доволна. Опсадата на Сули била засилена од 1800 и во декември 1803 Сулиотите склучиле примирје и се согласиле да ја напуштат својата земја. Повеќето од нив заминале на Јонските Острови и со избувнувањето на Грчката војна за независност тие биле меѓу првите кои земале оружје против Османлиите. По успешната борба за независност, тие се населиле во делови на новоформираната грчка држава и се асимилирале во грчката нација, при што многумина добиле високи позиции во грчата влада, а Кицос Цавелас станал и премиер.
Географија Населби
Јадрото на Сули се состоело од четири села (), имено: Сули, Аварико, Киафа и Самонива.Biris, K. Αρβανίτες, οι Δωριείς του νεότερου Ελληνισμού: H ιστορία των Ελλήνων Αρβανιτών. ["Arvanites, the Dorians of modern Greece: History of the Greek Arvanites"]. Athens, 1960 (3rd ed. 1998: ). Со време конфедерацијата се проширила и броела уште седум села (). Тие станале надворешен одбранбен прстен во случај на напад. Двете групи на села со заендичко име биле нарекувани Сули. Во екот на нивната моќ, во 1800, Сулиотските водачи проценувале дека нивната заедница брои c. 20,000 жители. Васо Псимули проценил дека вкупното население во сулиотските села е c. 4,500 жители. Од нив околу 1,250 живееле во „ептахорите“, од кои 500 биле вооружени, и биле организирани во 18 кланови, додека другите 3,250, биле поделени во 31 клан, живееле во „тетрахорите“ и кај кои c. 1200 мажи биле вооружени.
Околните села, околу 50–66 на број, кои станале дел од конфедерацијата биле познати како Парасули.Vranousis, Sfyroeras, 1997, p. 254 Парасулиотите можеле да се придружат на Сулиотите во војувањето, но тие немале претставници во власта. Во случај да се покажат како добри војници тие добивале дозвола да се населат во сулиотските села и ги уживале сите права како и Сулиотите.
Историја Рана историја Албанските кланови од кои настанале Сулиотските кланови се населиле во Теспротија во XIV и XV век. Повеќето научници се согласуваат дека првите жители на Сули се населиле во средината на XVI век како групи на овчари. Првите жители дошле од Јужна Албанија и рамнините на Теспротија. Патеписците кои патувале во регионот во доцниот XVIII и раниот XIX век тврдат дека првичното јадро на кланови кои ги формирале Сулиотите постепено растело и се проширило во други населби.
Сулиотските кланови биле сточарски заедници. Демографскиот притисок, условите на животната средина и недостигот на пасишта постепено создале општествени услови, кои довеле многу Сулиотски кланови да се впуштат во грабежи на други Сулиотски кланови и на соседните низински села, како средство за борба против недостатокот на средства за егзистенција. Во XVIII век, повремените грабежи како средство за егзистенција станале институционализирана активност на Сулиотските кланови кои системски вршеле грабежи во низинските села. Цената на оружјето во XVII век се намалила што го олеснило нивното набавување, а природната одбранбена позиција на Сулуиотските кланови во планинските населби ја отежнувала непосредната интервенција на отоманските власти.
1685–1772 Првиот историски запис за антиосманлиската активност во Сули датира од времето на Османлиско-Венециската војна од 1684–89. Во 1685, Сулиотите заедно со жителите на Химара се побунила и ги собориле локалните османлиски власти. Ова востание било кратко поради реакцијата на локалните бегови, аги и паши.
Егзил (1803–1820) По падор на Сули, клановите избрале различни патишта на голем дел од нив се населиле на Јонските Острови и во јужна Грција. Крсте Бочвар кој го наследил својот татко како арматолос на Цумерка станал цел на напади. Бочвар го собрал својот клан од 1,200 Сулиоти кои се повлекле во планината Аграфа. Во јануари 1804, тие биле нападнати од армијата на Али Паша предводена од Бекир Бег со поддршка на локалните арматолоси Зикос Михос, Цимас Алексис и Пулис. Сулиотите биле под опсада 3 месеци на подрачјето на манастирот Успение на Богородица. Во последната битка, на 7 април, повеќето Сулиоти биле убиени а од тие што преживеале многу биле заробени. Околу 80 успеале да избегаат. Али Паша во тоа време издал ферман за да се гони кланот на Бочвар. Крсте Бочвар со неговото семејство и неколкумина други успеале да избегаат во Парга, а подоцна на Јонските Острови. Тој се вратил во Јанинскиот пашалак во 1813 кога Али Паша му понудил повторно да стане арматолос на Цумерка, но нобрзо потоа бил убиен од Гогос Баколас.
Многу Сулиоти стапиле во служба кај Русите на Крф, каде голем дел се вклучиле во „Грчката легија“. Тоа бил полк организиран од Русите и составен од бегалци од копнениот дел; вклучувал не само Сулиоти, туку и Химариоти, Маниоти, и други грчки клефти и арматолоси. Формирањето на оваа единица го презел рускиот полковник со грчко потекло Емануил Пападопулос.
Учество во Грчката војна за независност
Враќањето во Сули (1820-1822) Во јули 1820 султанот издал хатишериф против Али Паша Јанински, прогласувајќи го за одметник и повикувајќи ги христијаните и муслиманите прогонети од Али Паша да се придружат на султановите трупи ветувајќи им враќање на нивните имоти и села. Како што во летото 1820 и султанот и Али Паша побарале воена помош од Сулиотите, Јоанис Каподистријас, грк кој бил министер за надворешни работи на Русија, кој го посетил Крф во 1819 и кој бил загрижен за тешката ситуација на Сулиотите, комуницирал со Сулиотските водачи преку неговите двајца браќа на Крф и ги охрабрувал да ја искористат можноста за да се вратат дома. Сулиотите од Крф набрзо побарале да се придружат на султановата војска, предводена од Исмаил паша. Бидејќи Исмаил паша стравувал од враќањето на Сулиотите, четири месеци подоцна, во ноември 1820, тие одлучиле да сменат страна и да му помогнат на стариот непријател, Али паша, да ја одбие опсадата на Јанина од страна на султанот во замена за нивно враќање во Сули.
Сулиотите биле меѓу првите, заедно со други прогонети грци на Јонските острови, и охрабрени од Каподистријас, кои се побуниле против султанот на . Тие осигурале веќе на 4 декември, краткотраен сојуз со Али Паша, но првично нивната борба имала само локален карактер. Разбирањето помеѓу Сулиотите и Албанците муслимани со Али Паша било во согласност со плановите на Александрос Ипсилантис, водачот на Филики Етерија, за подготовка на Грчката револуција. Regarding the question of the Souliots being aware of the Filiki Etaireia, writes that "They [=the Souliotes] undoubtedly knew of the Hetaireia (as did everybody else at the time)", while writes that "the Souliot chieftains knew nothing about the Etaireia". Во овој сојуз Сулиотите учествувале со 3,000 војници. Али Паша ја добил нивната поддршка главно поради што понудил да дозволи нивно враќање во нивната земја и делумно поради нивното заедничко албанско потекло. На 12 декември, Сулиотите го ослободиле регионот на Сули, како од Лаби (албанци муслимани), кои претходно биле населени од Али Паша, и од Чами (албанци муслимани) кои се бореле на османлиска страна. Тие ја освоиле и тврдината Киафа.