Италијанскиот композитор Клаудио Монтеверди (1567–1643), покрај големата црковна музика и мадригали, пишувал плодно за сцената. Неговите театарски дела биле напишани помеѓу 1604 и 1643 година и вклучувале опери, од кои три - „Орфеј“ (L'Orfeo) (1607), „Враќањето на Одисеј во татковината“ (Il ritorno d'Ulisse in patria) (1640) и „Крунисувањето на Попеја“ (L'incoronazione di Poppea) (1643) - преживеале со нивната музика и либрета непроменети. Во случајот со другите седум опери, музиката исчезнала речиси целосно, иако некои од либретата постојат. Загубата на овие дела, напишани за време на критичниот период од раната оперска историја, била забележана со жалење од коментаторите и музиколозите.

Операта, како музички и театарски жанр, почнала да се појавува во раниот дел од кариерата на Монтеверди, првично како форма на дворска забава. Со други композитори, тој одиграл водечка улога во нејзиниот развој во главната форма на јавниот музички театар. Неговата прва опера, Орфеј (L'Orfeo), напишана во 1607 година за дворот Мантуа, кој го вработил, постигнала голем успех. Во годините што следеле, во Мантуа и во неговото подоцнежно својство како маестро ди капела (директор на музика) во базиликата Свети Марко во Венеција, Монтеверди продолжил да пишува театарска музика во различни жанрови, вклучувајќи опери, танци и интермеди (кратки музички интермедии вметнати во драми). Бидејќи во времето на Монтеверди ретко се мислело дека од сценската музика има голема корист по нејзината првична изведба, голем дел од оваа музика исчезнувала набргу по нејзиното создавање.

Повеќето од достапните информации во врска со седумте изгубени опери се изведени од современите документи, вклучувајќи ги и многуте писма што ги напишал Монтеверди. Овие документи даваат непобитен доказ дека четири од овие дела - Аријадна (L'Arianna), Андромеда (Andromeda), Грабнувањето на Персефона (Proserpina rapita) и Бракот на Енеја и Лавинија (Le nozze d'Enea con Lavinia) - биле завршени и изведени во животот на Монтеверди, но од нивната музика, само познатиот плач од Аријадна и триото од Персефона се знае дека преживеале. Останатите три изгубени опери - „Свадбата на Тетида“ (Le nozze di Tetide), „Лажната луда Ликори“ (La finta pazza Licori) и „Напуштената Армида“ (Armida abbandonata) - биле оставени од Монтеверди пред да бидат завршени, и не се знае колку од нивната музика всушност била напишана.

Заднина Креативниот живот на Монтеверди опфатил повеќе од 50 години. Помеѓу 1590 и 1612 година служел како музичар во дворот Гонзага во Мантуа, а потоа 30 години (1613–43) како маестро ди капела во базиликата Свети Марко во Венеција. Во овој временски период операта се развивала, од нејзините почетоци како ограничена форма на дворска забава, за да стане дел од главниот тек на јавниот музички театар. Пред италијанскиот збор „опера“ - скратено од опера во музиката („музичко дело“) - да влезе во општа употреба околу 1634 година, музичките сценски дела обично се нарекувале музичка басна, музичка драма, или музичка трагедија. Монтеверди ги користел овие и слични описи за многу од неговите рани оперски проекти. лево|мини| Палацо дел Те, Мантуа, седиште на династијата Гонзага која владеела со градот од 1530 до 1627 година. Монтеверди бил нивниот дворски музичар од 1590 до 1612 година. Првото дело што сега генерално се смета за опера е Дафне од Јакопо Пери од 1597 година, тесно следено од Евридика (1600), за кое Пери и Џулио Качини напишале посебни музички поставки. Отавио Ринучини бил либретист и за Дафне и за Евридика. Во новиот жанр била раскажана целосна приказна преку ликовите, а покрај рефрените и ансамблите, вокалните делови вклучувале рецитатив, арија и ариозо. Ова бил развој на разни постари форми на музички театар што постоеле уште од најраните години на италијанската ренесанса; таквите форми вклучувале маскера („маска“), бало (танцова забава, често со испеани пасуси), а особено интермедио или интермецо, кратка драматична музичка епизода вметната како пролог или помеѓу чиновите. Друг формат во подоцнежниот ренесансен период бил торнео, или „турнир“, стилизиран драмски спектакл во кој главното пеење го изведувал наратор. Под-оперските форми на драмска музика продолжиле да напредуваат додека самата опера се развивала; нејасните граници што постоеле многу години помеѓу овие форми и „операта“ довело до дебата за тоа како да се категоризираат некои дела. На пример, прецизниот жанр на „Борбата на Танкреди и Клоринда“ (Il combattimento di Tancredi e Clorinda) (1624) на Монтеверди се покажал особено тешко да се дефинира.

Првата позната опера на Монтеверди е „Орфеј“ (1607). Компонирал, вкупно, 24 дела за сцената. Од нив, десет обично се класифицирани како опери, од кои музиката за седум е изгубена освен неколку фрагменти. Повеќето од она што е познато за исчезнатите дела доаѓа од преживеаните либрета и друга документација, вклучувајќи ја и обемната кореспонденција на Монтеверди. Тим Картер, водечки научник за Монтеверди, сугерира дека високата стапка на загуба е објаснета затоа што, во времето на Монтеверди, „сеќавањата биле кратки и големите музички дела често имале ограничена употреба надвор од нивните непосредни околности“.

За Мантуа Монтеверди напишал шест признати опери за дворот во Мантуа, од кои само „Орфеј“ преживеал со либрето и недопрена музика. Четири од петте изгубени мантуански дела биле напишани откако композиторот ја напуштил службата на Гонзагас во 1612 година и бил сместен во Венеција, но сепак ги задржал контактите со Мантуа. „Аријадна“ и „Андромеда“ биле завршени и изведени, а другите сите биле напуштени или нецелосни.

Аријадна (1607–1608) мини| Дионис и Аријадна, Тицијан Аријадна (L'Arianna) е составена како празнично дело за свадбата на наследникот на војводството, Франческо Гонзага, со Маргерита од Савој, во мај 1608 година. Монтеверди го добил налогот по успешната премиера „Орфеј“ на дворот, во февруари 1607 година. Либретото за Аријадна било на Ринучини, чии книжевни вештини претходно го импресионирале војводата Винченцо I од Мантуа по изведбата на Евридика. Композицијата на Аријадна станала тешка работа за Монтеверди, бидејќи била само едно од трите дела што војводата ги барал од него за свадбата. Аријадна во голема мера е компонирана во последните два месеци од 1607 година, напор што биографот на Монтеверди, Ханс Редлих, го опишувал како „натчовечки“. Речиси 20 години подоцна, во писмото до секретарот на судот во Мантуа, Алесандро Стриџо Помладиот, Монтеверди напишал дека за малку ќе се убиел додека ја пишувал Аријадна.

Ринучини користел бројни класични извори како основа за неговото либрето, особено делата на Овидиј - Хероидите и Метаморфозите - и песните од Катул. По прологот, главната акција започнува кога Венера му кажува на Купидон дека Аријадна и нејзиниот љубовник Тезеј, бегајќи од Крит по убивањето на Минотаурот, наскоро ќе пристигнат во Наксос. Тезеј, известува таа, потоа ќе ја напушти Аријадна, бидејќи верува дека таа е неприфатлива за жителите на Атина како нивна кралица. Венера планира да ја спои со богот Дионис, и бара Купидон да го договори тоа. Тезеј и Аријадна пристигнуваат; Тезеј се мачи поради неговата одлука да ја напушти, но неговиот советник го советува дека е мудар во својата решителност и заминува. Утрото Аријадна, наоѓајќи се себеси напуштена, залудно го бара Тезеј на брегот, каде што го пее и оплакува. Фанфара укажува на неизбежно пристигнување; Аријадна се надева дека ова е Тезеј што се враќа, но тоа е Дионис и неговата придружба. Јупитер зборува од небото, а среде празничните сцени Дионис ѝ ветува на Аријадна бесмртност со боговите за возврат за нејзината љубов.

Ринучини го продолжи либретото за време на пробите, по поплаките од војвотката дека делото е „премногу суво“; Како резултат на тоа, биле додадени раната сцена помеѓу Венера и Купидон, и благословот на Јупитер од небото. Подготовките за изведбата на операта биле прекинати кога, во март 1608 година, водечката сопранистка Катерина Мартинели починала од сипаници. Морало брзо да се најде замена, а насловната улога ѝ припаднала на Вирџинија Андреиди, позната глумица-пејачка која го користела уметничкото име „Ла Флоринда“. Таа, наводно, го научила делот за само шест дена. Во својата анализа на театарските дела на Монтеверди, Картер сугерира дека жалењето можеби е додадено на делото за да се искористи најдоброто од актерските и вокалните способности на Андреиди. Премиерата, на 28 мај 1608 година, била поставена во специјално подигнат привремен театар, кој според тогашните извештаи може да собере неколку илјади публика, а биле потребни 300 мажи за да ракуваат со сценската машинерија. Федерико Фолино, кој го подготвил официјалниот извештај на судот во Мантуа по тој повод, ја пофалил убавината на работата, величественоста на костимите и машините, и сладоста на музиката. Колегата на Монтеверди, Марко да Гаљано, бил подеднакво пофален, бидејќи операта „видливо ја расплакала целата публика“. Можно е дека Аријадна била изведена во Фиренца во 1614 година, а изведбата во Мантуа во мај 1620 година за да го прослави роденденот на војвотката Катерина била откажана од непознати причини. Инаку, нема записи за изведбата на операта пред нејзиното заживување во 1640 година во Театро Сан Мојсе, Венеција. Во својата студија за операта од доцната ренесанса, Гери Томлинсон претпоставува дека ентузијастичкиот прием на делото во Венеција бил значаен фактор во одлуката на Монтеверди да продолжи со оперската композиција во последните години.

Од музиката преживеало само оплакувањето. Било објавено независно од операта во различни форми. Адаптација за пет гласови била вклучена во Шестата книга на Мадригалите на Монтеверди во 1614 година, а две верзии на оригиналното соло биле објавени во 1623 година. Други композитори го имитирале форматот на плачот; Редлих тврди дека иницирал музички поджанр кој траел до крајот на 17 век и понатаму. Либретото е зачувано; верзии биле објавени во Мантуа во 1608 година, а во Венеција во 1622 и 1639 година.

Свадбата на Тетида (1616–1617) мини|Војводата Фердинандо Гонзага, за чии свадбени прослави во 1617 година била нарачана „Свадбата на Тетида“ По смртта на војводата Винченцо во февруари 1612 година, Монтеверди се нашол во немилост на дворот во Мантуан. Наследникот на Винченцо Франческо не го почитувал Монтеверди и го разрешил од функцијата. По ненадејната смрт на Франческо во декември 1612 година, војводството преминало на неговиот брат Фердинандо, но Монтеверди не бил повикан на дворот и бил назначен за маестро ди капела во август 1613 година во Свети Марко, Венеција. Сепак, тој останал во контакт со високо поставени дворјани на Гонзага, преку кои можел да обезбеди повремени нарачки за компонирање на театарски дела за дворот Гонзага. Во 1616 година, Монтеверди бил замолен да напише музика за либретото на Скипионе Ањели „Свадбата на Тетида“ (Le nozze di Tetide), како дел од прославите за претстојниот брак на војводата Фердинандо со Катерина де Медичи. Оваа приказна е заснована врз венчавката на митскиот грчки херој Пелеј со морската божица Тетида.