мини|Уставот што им бил поделен на граѓаните од страна на владата. Името на документот е дадено на белоруски, а потоа на руски. Уставот на Република Белорусија (; ) — највисок правен закон на Белорусија. Уставот е составен од преамбула и девет дела поделени во 146 членови.
Уставот бил увоен во 1994 година, три години откако земјата ја прогласила својата независност од Советскиот Сојуз, овој формален документ ја утврдува рамката на белоруската држава и влада и ги набројува правата и слободите на нејзините граѓани. Сепак, Обединетите нации и различни набљудувачи го оспоруваат тоа дека се почитува владеењето на правото или дека судството е независно во Белорусија, нагласувајќи ја консолидацијата на власта од страна на актуелниот претседател.
Уставот бил изготвен од Врховниот совет на Белорусија, поранешното законодавно тело на земјата и е под големо влијание на западните устави. Уставот бил изменет трипати под контроверзни околности од првичното усвојување, во 1996 година, во 2004 и во 2022 година. Двата референдуми кои биле оспорени од независни набљудувачи и лидери на владината опозиција ја зголемиле моќта на претседателството над владата и ги елиминирале ограничувањата на мандатот за претседателство.
Историја Белоруската Демократска Република го усвоила својот прв привремен устав неколку месеци по прогласувањето независност од Руското Царство, на 11 октомври 1918 година Во 1919 година, по окупацијата на земјата од страна на руските болшевици, Белорусија станала Советска Република (СССР) и бил усвоен нов устав.House of Representatives of the Republic of Belarus History of Constitutionalism in Belarus . Retrieved March 25, 2007. Белорусија продолжила да го користи овој устав додека - заедно со Русија, Украина и Закавказ - не потпишале договор за формирање на Советскиот Сојуз.British Broadcasting Corporation Timeline of the Soviet Union. Published March 2006. Retrieved June 5, 2007. Потоа, Белоруската Советска Социјалистичка Република (Белоруска ССР) го усвоила својот прв устав од советската ера во 1927 година, дополнувајќи го неодамна усвоениот советски устав. По повторното усвојување во 1937 година, Белоруската ССР го усвои својот последен устав од советската ера во 1978 година, главно за да ги одрази промените направени во советскиот устав од 1977 година.Kremlin.ru The Constitutional Process in Russia . Retrieved June 5, 2007.
Современ устав десно|мини| Насловна страница на Уставот на Белорусија од 1994 година со симболиката Пахонија. Кога Белорусија станала независна од Советскиот Сојуз во 1991 година, Врховниот совет на Белорусија ја донел Декларацијата за државен суверенитет на Белоруската Советска Социјалистичка Република, прогласувајќи ги актите на белоруската ССР за правен приоритет над оние на СССР (според член 7 од Декларацијата, но оваа одредба била вметната во Уставот од 1978 година дури во август 1991 година) и формално започнување на уставен процес во Република.според член 12 од Декларацијата, неговите одредби ќе бидат „имплементирани од страна на Врховниот совет на Белоруската ССР преку усвојување на новиот Устав (Основен закон) на Белоруската ССР, законите на белоруската ССР“, слична клаузула постоела и во други декларации, како што е руската (чл. 15: „Оваа декларација ќе биде основа за развој на новиот Устав на РСФСР, склучување на Договорот за Унијата и подобрување на националното законодавство“) и украинската („Декларацијата ќе биде основа за нова уставот и законите на Украина, како и да се утврдат ставовите на Републиката во однос на склучувањето меѓународни договори. Принципите на Декларацијата за суверенитет ќе се користат за потпишување на Договорот за Унијата") оние.
Набргу потоа, владата формирала Уставна комисија за да го олесни усвојувањето на постсоветскиот устав. Во ноември 1991 година, комисијата го испратила првиот од трите нацрти до Врховниот совет. По одобрение од Врховниот совет, првиот нацрт бил објавен во декември 1991 година со цел белоруското население да даде коментари и предлози. Професорите Гери М. Шо од Колеџот „Туро“, Њујорк и Расел Л. поминале време во Белорусија во 1993 година советувајќи за изготвување на уставот во име на Правната иницијатива на Средна и Источна Европа (CEELI), проект на Адвокатска комора. Комисијата го поднела третиот и последен нацрт до Врховниот совет, каде што бил потпишан на 15 март 1994 година од претседателот на Врховниот совет и шеф на државата, Мјечислав Хриб.
Весникот Звезда и официјално го објавил Уставот петнаесет дена подоцна.Belconstitution.narod.ru Constitution of 1994. Retrieved March 25, 2007. Врховниот совет донел втор закон заедно со Уставот, насловен како Закон за донесување, со што Уставот на ССР на Белорусија од 1978 година и Декларацијата за државен суверенитет на Белоруската Советска Социјалистичка Република се неважечки, со неколку исклучоци. Законот, усвоен за време на тринаесеттата седница на Врховниот совет, предвидува и преодни фази за носителите на функции и владините органи да се формираат во рок од две години.Republic of Belarus Enactment Law. Passed March 15, 1994. Retrieved July 10, 2007. Секоја година од 1994 година, 15 март во Белорусија се одбележува како Ден на Уставот, државен празник.Embassy of the Republic of Belarus to Mexico and the United States National Holidays. Retrieved March 25, 2007.
Уставот воведува поделба на власта. Според белорускиот закон, секоја канцеларија е посебна, но мора да работи заедно за да им служи на луѓето. Уставот, исто така, ја прави Белорусија претседателска демократија, значително намалувајќи ја улогата на премиерот.Library of Congress Country Studies Belarus - Prelude to Independence. Library of Congress. Retrieved March 21, 2007. Од петнаесетте поранешни советски републики, Белорусија била една од последните што создала и донела нов устав по распадот на СССР. Доцнењето се случило поради дебатите меѓу пратениците на Врховниот совет, кои исто така се обидувале да ја одбијат опозицијата и демократските сили кои сакале да го затворат Врховниот совет засекогаш.Virtual Guide to Belarus. Belarus Politics . Retrieved July 11, 2007. Борбата за моќ за одредување на односот помеѓу новата извршна власт и законодавната власт предизвикал големи дебати во 1992 и 1993 година. Поранешниот претседател на Врховниот Совет, Станислав Шушкевич, ги критикувал раните нацрти поради обемот на моќта доделена на претседателот. Опозицискиот Белоруски народен фронт ги критикувал конечните нацрти поради недостатокот на рамнотежа меѓу двете партии и поради тоа што му дозволил на Вјачаслау Кебич да се кандидира за претседателските избори во јуни истата година и покрај тоа што ја извршувал истата улога со ССР.
При изготвувањето на уставот на Белорусија, пратениците на Врховниот совет биле под влијание на уставите на различни земји, вклучувајќи ги Австрија, Белгија, Данска, Франција, Германија, Италија, Шведска и САД. Внатрешно, Уставот бил под влијание на периодот на советска доминација и желбата да се вратат традициите настрана од советската влада. Структурата на Уставот е слична на Руската Федерација: на пример, канцеларијата на претседателот има овластувања аналогни на оние што му се дадени на претседателот на Русија. Генерално, Уставот настојувал да ја зачува државноста на Белорусија од проруските движења за единство, да обезбеди силен шеф на државата кој би можел да ги излечи болестите што Белорусија би ги претрпела во постсоветската ера и да постави компромис меѓу политичките фракции во Белорусија.
Содржина Уставот е поделен на следниов начин.
Преамбула
Во преамбулата на Уставот, Белорусија ја презема одговорноста за својата судбина како членка на меѓународната заедница. За извршување на оваа одговорност, владата се обврзува да покаже „придржување кон вредностите заеднички за целото човештво, засновајќи се на нашето неотуѓиво право на самоопределување“, кое е „поддржано од вековната историја на развојот на белоруската државност“. Белорусија, исто така, ветила дека ќе ги почитува правата и слободите на своите граѓани и ќе одржува стабилна влада што ќе ја води народот и ќе се заснова на владеењето на правотоPreamble of the Constitution . Published 1994, amended in 1996.
Прв дел: Принципи на уставниот систем Првиот дел е составен од членовите од 1 до 20. Тие пропишуваат суверена, повеќепартиска претставничка демократија, управувана од народот на Белорусија, која формира своја надворешна политика. Првиот дел, исто така, утврдува дека државата ги штити правата и слободите на своите граѓани, но содржи одредба дека граѓанинот на Белорусија „сноси одговорност кон државата непоколебливо да ги извршува должностите што му се наметнати со Уставот“.
Самата влада има систем на проверки и рамнотежи за секоја гранка на власта, но сите гранки треба да бидат независни од влијанието на другите гранки. Владата е овластена да донесува закони кои се во согласност со одредбите на Уставот, до кои се очекува да се придржува. Ако законите не се во согласност со Уставот, тогаш тие можат да бидат прогласени за неважечки. Самите закони се предмет на меѓународното право и Белорусија е подготвена да ја „признае надмоќта на универзално признатите принципи на меѓународното право и да обезбеди дека нејзините закони се усогласени со таквите принципи“.
Територијата на Белорусија е поделена на дискретни региони, наречени области. Областите понатаму се поделени на области кои пак се поделени на градови. Уставот, исто така, дозволува да се создадат посебни региони, кои треба да бидат контролирани со законодавство. На граѓаните на Белорусија, исто така, им се ветува заштита и спонзорство, без разлика дали се во границите на Белорусија или во странска земја. Со некои исклучоци, на оние кои немаат државјанство и на странците, според Уставот, им се доделуваат исти статуси и права како и граѓаните на Белорусија. Белорусија, исто така, има моќ да даде азил на оние кои биле предмет на прогон поради нивното етничко потекло, политичка идеологија или верска припадност.
Уставот, исто така, ги утврдува белорускиот и рускиот како официјални јазици на земјата, ветува неутралност и ненуклеарно ширење, усвојува национални симболи и го воспоставува Минск како главен град (Минск претходно бил главен град на Белоруската Советска Социјалистичка Република).
Втор дел: Поединецот, општеството и државата
Вториот дел ги опишува правата што владата им ги доделува на граѓаните. Според документот, обезбедувањето и заштитата на овие основни права, кои го вклучуваат „правото на достоинствен животен стандард, вклучувајќи соодветна храна, облека, домување и слично, континуирано подобрување на неопходните услови за живот“, е врвен приоритет на владата. Овие права им се доделени на сите граѓани на Белорусија и секој Белорус треба да се третира подеднакво според белорускиот закон. Сепак, овие права може да се отстранат поради национална безбедност или ако Белорусија е во вонредна состојба. Никој не смее да „ужива во предности и привилегии што се спротивни на законот“. Вонредна состојба, која може да ја прогласи претседателот на Белорусија според член 84, треба да ја одобри Советот на Републиката во рок од три дена од нејзиното објавување, според член 98.
Уставот предвидува дека животот е право и дека владата ќе ги штити животите на своите граѓани од други граѓани кои сакаат да им наштетат на нив или на нивниот имот. Уставот, исто така, дозволува смртна казна да се извршува за тешки кривични дела, но само во согласност со националното право. Доколку граѓаните бидат уапсени, тие добиваат соодветна законска постапка и не мора да сведочат против себе или против членовите на своето семејство. Граѓаните исто така добиваат право на глас, домување, надоместок за нивниот дел од работата и имаат можност да се движат каде сакаат во Белорусија и имаат право да протестираат против владата.
Трет дел: Изборен систем. Референдум