Илирското движење (; ) било пан-јужнословенско културно и политичко движење со корени во раниот современ период, започнато од група млади хрватски интелектуалци за време на првата половина на 19ти век, околу 1835–1863 (постои одредено несогласување во официјалните датуми од 1835 до 1870).Despalatovic, Elinor Murray. Ljudevit Gaj and the Illyrian Movement. New York: East European Quarterly, 1975. Ова движење имало за цел создавање на хрватски национален естаблишмент во Австроунгарија преку јазично и етничко единство, и преку него да ги постави темелите за културно и лингвистичко обединување на сите Јужни Словени под терминот Илири.
Аспектите на движењето кои се однесуваат на развојот на хрватската култура во хрватската историографија се сметаат за дел од Хрватската народна преродба ().
Клучни настани Корените на Илирското движење се врзуваат уште со почетокот на 19 век, кога загребскиот бискуп Максимилијан Врховец во 1813 година повикал за собирање на народни богатства и традиции, а името „Илирско“ било инспирирано од античките Илири и од краткотрајните Наполеонови Илирски провинции на Јадранското крајбрежје од 1809 до 1813 година.
Движењето вистински започнало во почетокот на 1830-тите години во Загреб, кога група млади хрватски интелектуалци, предводени од Људевит Гај, се собрале околу идејата за национално будење и обединување на Јужните Словени. Во 1832 година грофот Јанко Драшковиќ ја објавил својата „Дисертација“, која станала своевидна програма на движењето, повикувајќи на употреба на народниот јазик, поголема автономија и просвета на народот. Гај, како главна фигура, во 1835 година почнал да издава весници и списанија на реформиран хрватски јазик, воведувајќи нова латиница и промовирајќи заеднички литературен јазик базиран на штокавскиот дијалект. лево|мини|241x241пкс|Смртта на Смаил-ага Ченгиќ (1846) од Иван Мажураниќ Во следните години движењето набрало сила преку литературни дела, поезија и културни активности. Клучни соработници на Гај биле Иван Мажураниќ, Петар Прерадовиќ, Димитрија Деметер, Станко Враз и други, кои создавале дела со кои ја буделе националната свест. Во 1841 година била основана Илирската национална партија, а движењето се обидело да се прошири и надвор од Хрватска, привлекувајќи интерес кај Словенците и делумно кај Србите.
Врвот на активноста се случил во текот на револуционерната 1848 година, кога Илирците активно барале реформи, автономија и отпор кон маѓарската доминација во рамките на Европската пролет на народите. Меѓутоа, по неуспехот на револуцијата, движењето ослабнало поради внатрешни поделби, притисоци од Виена и Будимпешта, како и поради тоа што другите Јужни Словени веќе започнувале да се развиваат свои посебни национални идентитети.
Илирското движење постепено се трансформирало во пошироки југословенски идеи во втората половина на векот, но неговото влијание останало трајно во стандардизацијата на хрватскиот јазик, развојот на литературата и поставувањето темели на модерниот хрватски национален идентитет. Движењето траело во најсилна форма од околу 1835 до 1848/1849 година, иако некои активности продолжиле и подоцна.
Наводи
Категорија:Панславизам Категорија:Југословенство