Оваа статија е за ѕвезда. За други значења видете Сириус (појаснување)
Сириус — најсветлата ѕвезда на ноќното небо. Нејзиното име потекнува од грчкиот збор (латинско писмо: ), што значи „блескав“ или „запален“. Ѕвездата е означена како Canis Majoris, латинизирано во Alpha Canis Majoris и скратено CMa или Алфа CMa, кое во превод значи Алфа Големо Куче. Со визуелна привидна величина од -1,46, Сириус е речиси двојно посветол од Канопус, следната најсветла ѕвезда. Сириус е двојна ѕвезда која се состои од ѕвезда од главната низа од спектрален тип A0 или A1, наречена Сириус А, и слабо бело џуџе придружник од спектрален тип DA2, наречен Сириус B. Растојанието помеѓу двете варира помеѓу 8,2 и 31,5 астрономски единици бидејќи орбитираат на секои 50 години.
Сириус изгледа сјајна поради нејзината внатрешна сјајност и неговата близина до Сончевиот систем. На растојание од , системот Сириус е еден од најблиските соседи на Земјата. Сириус постепено се приближува до Сончевиот систем; се очекува да се зголеми благо во текот на следните 60.000 години за да достигне врвна светлинска величина од -1,68. Случајно, приближно во исто време, Сириус ќе дојде на ред како јужна полска ѕвезда, околу 66.270 година од нашата ера. Во таа година, Сириус ќе дојде до 1,6 степени од јужниот небесен пол. Ова се должи на аксијалната прецесија и правилното движење на самиот Сириус кој бавно се движи во правец на ЈЗ, па ќе биде видлив единствено од јужната полутопка. После тоа време, нејзината оддалеченост ќе почне да се зголемува и ќе стане побледа, но ќе продолжи да биде најсветлата ѕвезда на земјиното ноќно небо приближно во следните 210.000 години, во кој момент Вега, друга ѕвезда од типот А која е суштински посветла од Сириус, ќе стане најсветлата ѕвезда.
Сириус А е околу двапати помасивна од Сонцето (M☉) и има апсолутна ѕвездена величина од +1,43. Таа е 25 пати прозрачна од Сонцето, но има значително помала сјајност од другите светли ѕвезди како што се Канопус, Бетелгез или Ригел. Системот е стар помеѓу 200 и 300 милиони години. Првично бил составен од две светли синкави ѕвезди. Првично помасивниот од нив, Сириус B, го потрошила своето водородно гориво и станала црвен џин пред да ги отфрли надворешните слоеви и да пропадне во сегашната состојба како бело џуџе пред околу 120 милиони години.
Сириус е колоквијално познат како „Кучешка ѕвезда“, што ја одразува нејзината важност во нејзиното соѕвездие, Големо Куче. Хелијакалното издигнување на Сириус го одбележа поплавувањето на Нил во Стариот Египет и „кучешките денови“ на летото за Старите Грци, додека за Полинезијците, главно на јужната полутопка, ѕвездата ја означувало зимата и била важен навод за нивната навигација околу Тихиот Океан.
Историја на набљудување Како најсветлата ѕвезда на ноќното небо, Сириус се појавува во некои од најраните астрономски записи. Нејзиното поместување од еклиптиката предизвикува нејзиното спирално издигнување да биде неверојатно редовно во споредба со другите ѕвезди, со период од речиси точно 365,25 денови кои го одржуваат константно во однос на сончевата година. Овој пораст се случува во Каиро на 19 јули (јулијански календар), ставајќи ја непосредно пред почетокот на годишното поплавување на Нил за време на антиката. Поради сопствената неправилност на поплавата, екстремната прецизност на враќањето на ѕвездата ја направило важна за старите Египќани, кои ја обожавале како божицата Сопдет (, "Триаголник"; , Sō̂this ), гарант за плодноста на нивната земја.
Старите Грци забележале дека појавата на Сириус како утринска ѕвезда го најавува жешкото и суво лето и се плашеле дека ѕвездата предизвикува растенијата да венеат, мажите да ослабат и жените да се возбудуваат. Благодарение на нејзината осветленост, Сириус можела да се види како повеќе трепка во немирните временски услови на почетокот на летото. За грчките набљудувачи тоа значело еманации што предизвикало нејзино малигно влијание. Секој што ги претрпел нејзините ефекти се вели дека бил „удрен од ѕвезди“ ( , astrobólētos ). Во литературата била опишана како „оган“ или „пламен“. Сезоната по повторното појавување на ѕвездата станала позната како „кучешки денови“. Жителите на островот Кеја во Егејското Море им принесувале жртви на Сириус и Зевс за да донесат заладен ветар и да го чекаат повторното појавување на ѕвездата во лето. Доколку се издигнала јасно, тоа би навестувало добра среќа; била маглива магливо или слаба, тогаш претскажувала помор. Монетите извадени од островот од 3 век п.н.е. имаат кучиња или ѕвезди со зраци кои излегуваат, што ја истакнува важноста на Сириус.
Римјаните ја славеле спиралата на Сириус околу 25 април, жртвувајќи куче, заедно со темјан, вино и овца, на божицата Робиго, за да не предизвика рѓа на пченица и на житните култури таа година од еманциите на ѕвездата.
Светлите ѕвезди им биле важни на древните Полинезијци за навигација низ Тихиот Океан. Тие исто така служеле како маркери за географска ширина; деклинацијата на Сириус се совпаѓа со географската широчина на архипелагот Фиџи на 17 ° Ј и на тој начин поминува директно над островите секој ден. Сириус служела како тело на соѕвездието „Голема Птица“ наречено Ману, со Канопус како јужно крило и Прокион како северно крило, кое го делило полинезиското ноќно небо на две полутопки. Исто како што појавувањето на Сириус на утринското небо го одбележувало летото во Грција, тоа го означувало почетокот на зимата за Маорите, чие име Такуруа ги опишало и ѕвездата и сезоната. Нејзината кулминација на зимската краткоденица била обележана со прослава на Хаваи, каде што била позната како Каулуа, „Кралица на небото“. Забележани се многу други полинезиски имиња, вклучително и Тау-уа на Маркинските Острови, Рехуа во Нов Зеланд и Тауруа-фау-папа „Празнување на оригиналните високи началници“ и Тауруа-е-хити-и-те- тара-те-фејаи „Празник кој се крева со молитви и религиозни церемонии“ на Тахити.
Кинематика Во 1717 година, Едмонд Халеј го открил правилното движење на досега претпоставените неподвижни ѕвезди откако ги споредил современите астрометриски мерења со оние од вториот век од нашата ера дадени во Птоломејовиот Алмагест. Било забележано дека светлите ѕвезди Алдебаран, Арктур и Сириус значително се поместиле; Сириус напредувал околу 30 лачни минути (околу пречникот на Месечината) на југозапад.
Во 1868 година, Сириус станала првата ѕвезда на која била измерена нејзината брзина, почеток на проучувањето на небесните радијални брзини. Сер Вилијам Хагинс го испитал спектарот на ѕвездата и забележал црвено поместување. Тој заклучил дека Сириус се оддалечувала од Сончевиот систем на околу 40 км/сек. Во споредба со современат вредност од −5,5 км/сек, ова било преценето и имало погрешен знак; знакот минус (−) значи дека се приближува кон Сонцето.
Растојание Во својата книга од 1698 година, Cosmotheoros, Кристијан Хајгенс го проценил растојанието до Сириус на 27.664 пати повеќе од растојанието од Земјата до Сонцето (околу 0,437 светлосни години, во превод на паралакса од приближно 7,5 лачни секунди). Постоеле неколку неуспешни обиди да се измери паралаксата на Сириус: од Жак Касини (6 секунди); од страна на некои астрономи (вклучувајќи го и Невил Маскелин) користејќи ги набљудувањата на Лакај направени на ’Ртот на Добрата Надеж (4 секунди); од Пјаци (иста сума); користејќи ги набљудувањата на Лакај направени во Париз, побројни и посигурни од оние направени на ’Ртот (без разумна паралакса); од Бесел (без разумна паралакса).
Шкотскиот астроном Томас Хендерсон ги искористил своите набљудувања направени во 1832-1833 година и набљудувањата на јужноафриканскиот астроном Томас Маклир направени во 1836-1837 година, утврдувајќи ја вредноста на паралаксата од 0,23 лачни секунди, а грешката на паралаксата се проценува дека не надминува една четвртина од секундата, или како што напишал Хендерсон во 1839 година, „Во целина можеме да заклучиме дека паралаксата на Сириус не е поголема од половина секунда во вселената; и дека таа веројатно е многу помалку“. Астрономите усвоиле вредност од 0,25 лачни секунди за голем дел од 19-ти век. Денес е познато дека има паралакса од скоро .
Хипаркос паралакса за Сириус е точна само до околу светлосни години, давајќи растојание од светлосни години. Сириус B генерално се претпоставува дека е на исто растојание. Сириус B има паралакса на Gaia Data Release 3 со многу помала статистичка маргина на грешка, давајќи растојание од , но е означено дека има многу голема вредност за астрометриски вишок na бучава, што покажува дека вредноста на паралаксата можеби е несигурна.
Откритието на Сириус B десно|мини| Слика на Сириус од вселенскиот телескоп Хабл А и Сириус B. Белото џуџе може да се види доле лево. Дифракционите шила и концентричните прстени се инструментални ефекти. Во писмото од 10 август 1844 година, германскиот астроном Фридрих Вилхелм Бесел од промените во правилното движење на Сириус заклучил дека има невиден придружник. На 31 јануари 1862 година, американскиот производител на телескопи и астроном Алван Греам Кларк за прв пат го забележал слабиот придружник, кој денес се нарекува Сириус B. Ова се случило за време на тестирање на телескоп со 18,5 инчи и со голем рефрактор со бленда за опсерваторијата Дирборн, кој поседувал еден од најголемите леќи за прекршување на телескопот што постоел во тоа време и најголемиот телескоп во Соединетите Држави. Набљудувањето на Сириус В било потврдено на 8 март со помали телескопи.
Видливата ѕвезда денес понекогаш е позната како Сириус А. Од 1894 година, биле забележани некои очигледни орбитални неправилности во системот на Сириус, што укажува на трета многу мала придружна ѕвезда, но тоа никогаш не било потврдено. Најдоброто одговарање на податоците укажува на шестгодишна орбита околу Сириус А и маса од . Оваа ѕвезда би била пет до десет светлини побледа од белото џуџе Сириус В, што би го отежнало набљудувањето. Набљудувањата објавени во 2008 година не биле во можност да откријат ниту трета ѕвезда ниту планета. Очигледна „трета ѕвезда“ забележана во 1920-тите денес се верува дека е објект во позадина.
Во 1915 година, Волтер Сиднеј Адамс, користејќи рефлектор во опсерваторијата „Маунт Вилсон“, го набљудувал спектарот на Сириус B и утврдил дека се работи за слабо белузлава ѕвезда. Ова ги навело астрономите да заклучат дека тоа е бело џуџе - второто што било откриено. Пречникот на Сириус А првпат го измериле Роберт Ханбери Браун и Ричард К. Твис во 1959 година во Џодрел Банк со помош на нивниот ѕвезден интерферометар. Во 2005 година, користејќи го вселенскиот телескоп „Хабл“, астрономите утврдиле дека Сириус B има речиси пречник на Земјата, 12.000 километри, со маса 102% од сончевата.
Контроверзност на бојата мини| Треперење на Сириус ( привидна величина = -1,5) во вечерните часови непосредно пред горната кулминација на јужниот меридијан на височина од 20 степени над хоризонтот. За 29 секунди Сириус се движи по лак од 7,5 минути од лево кон десно.