мини|423x423пкс| Историска карта на Стара Црна Гора, со нејзините племенски поделби. Племиња во Црна Гора (црногорски: племена Црне Горе) или црногорски племиња (црногорски: црногорска племена) ― поранешни племиња во областите на Стара Црна Гора, Брда, Стара Херцеговина и Приморје.
Повеќето племиња биле создадени во 15 и 16 век, за време и по османлиското освојување на средновековната држава Зета, каде што ги замениле поранешните административни единици познати како жупании. Како резултат на тоа, племенските територии станале и основни геополитички единици при поголемите административни едининици на Отоманската Империја, како што се Црногорскиот Вилает, источните делови на Херцеговинскиот Санџак и делови од Скадарскиот Санџак. Од крајот на 14 век до 18 век, некои племиња биле исто така под власт на Венецијанска Албанија (колонија на Венецијанската Република). Во 18 век, многу племиња станале дел од Митрополството Црна Гора и по 1858 година повеќето од нив биле обединети во Кнежеството Црна Гора.
Племенското собрание (црногорски: збор) на Кнежеството Црна Гора првично било службено составено од двете заедници од Стара Црна Гора (старите Црногорци) и Брда (Брѓаните). Меѓутоа, во антрополошките и историските студии, племињата се поделени на оние на Стара Црна Гора, Брда, Стара Херцеговина и Приморје, потоа на подгрупи ( братства или кланови) и на крајот на семејства. Денес тие главно се изучувани во рамките на општествената антропологија и семејната историја, бидејќи не биле користени во службените структури уште од времето на Кнежеството Црна Гора, иако некои племенски региони се преклопуваат со современите општински области. Групите на сродство даваат чувство на заеднички идентитет и потекло.
Потекло Потеклото на племенскиот систем во тоа што е денес Црна Гора и Херцеговина е нејасно и во текот на 20 век, ова прашање било предмет на многу дебати и контроверзии во поранешна Југославија. Всушност, ова прашање довело до две ривалски теории кои можат да се групираат во две школи на мислата, етнографската и историската.
Етнографска школа Наречена и антропогеографска теорија, таа ја развил Јован Цвииќ на почетокот на 20 век, резимирана од неговиот ученик Јован Ердељановиќ, а подоцна дополнително проширена од српскиот антрополог Петар Шобајиќ. Оваа теорија предложува дека потеклото на племињата во Црна Гора, како и оние на Херцеговина и Северна Албанија, датираат многу пред создавањето на средновековните јужнословенски држави. Иако неговите поборници ја признаваат можноста некои племиња да потекнуваат од 15 век, тие тврдат дека мнозинството од нив, како што се Цуце или Ќеклиќи, всушност се појавиле многу порано. Се верува дека овие племиња се развиле од античкобалканско население пред доаѓањето на Словените, вклучувајќи Власи или Албанци, за кои се смета дека постепено се словенизирале со текот на времето. Овие стари племиња ќе исчезнат во најголем дел со доаѓањето на феудалната држава, а потоа повторно се појавиле во 15 век, во контекст на падот на државните структури што следеше по османлиското освојување. Еден од клучните аспекти што ги истакнува етнографската школа, се однесува и на односите меѓу членовите на едно племе. Додека овие претежно имаат тежнеење да сметаат дека имаат заеднички татков предок, Цвијиќ и неговите наследници предложиле поинаков став, предложувајќи дека тоа можеби не е случај. Според нивното мислење, племињата не биле создавани врз основа на сродство, туку како резултат на спојување на различни кланови од различно потекло. На територијална основа, помалите кланови би се собрале околу најсилните, кои потоа ќе го дале своето татково име на новосоздаденото племе.
Историска школа Меѓутоа, етнографската школа се појавила по создавањето на нејзиниот пандан, историската школа, од Константин Јиречек, во втората половина на 19 век. Во својата книга „Власите и морласите во рагузанските извори“, објавена во 1879 година, чешкиот историчар смета дека современите црногорски племиња се појавиле дури во втората половина на 15 век како израсток на влашки катуни. Оваа теорија потоа била преземена и развиена од Милан Шуфлај и, во втората половина на 20 век, од Васо Чубриловиќ и Бранислав Ѓурѓев. Една од клучните точки на историската школа е дека племенската организација на Црна Гора, била развиена по распадот на зетската држава на Црнојевиќите. По османлиското освојување, средновековните жупании, срцето на територијалната организација на феудалната држава на Немањиќите и нејзините наследници, биле заменети со административни единици наречени нахии. Сепак, племињата во Стара Црна Гора, Брда и Стара Херцеговина не би потекнуваат од феудални нахии, туку од катуни и Власи. Всушност, иако имињата на бројни црногорски племиња веќе се споменуваат во записите од 14 и 15 век како имиња на катуни, како што се Бањани, Дробњаци, Ќеклиќи, Малоншиќи, Пјешивци или Бјелопавлиќи, некои не се експлицитно идентифицирани. Наместо тоа, тие се нарекуваат Власи, како што се Бјеличе или Никшиќи. Катунот бил првенствено роднинска организација, но бидејќи и влашките овчари служеле како војници, тој бил и воена организација. Така, жупаниите би биле поделени од катуните во областите каде што катуните станале племиња. Во овој случај, без разлика дали преку сродство, т.е. со здружување на неповрзани луѓе во наводна основна група поврзана со крв, или преку обединување на семејства без наметнување крвна заедница, влашките катуни би вовеле елементи на нивната сродност и воена демократија во племиња кои настанале на урнатините на феудалната територијална организација. Всушност, Ѓурѓев бил доста категоричен во однос на фактот дека потеклото на роднинското чувство на припадност кај племињата може да биде барано само до организацијата воведена од катунот.
Други погледи Надвор од Југославија и државите што произлегле од неа, малку студии се посветени на црногорските племиња. Американскиот антрополог Кристофер Боем, кој опширно ги проучувал, верувал дека само неколку од нив потекнуваат од античкото предсловенско население на Западен Балкан, имено Илирите. Според него, огромното мнозинство на кланови потекнуваат од Словените кои се населиле на Балканот пред 10 век, а од илирското наследство останале неколку родови имиња. Тој, исто така, верувал дека повеќето племиња биле создадени од неодамна доселените српски кланови, таткови роднински групи основани од мажи кои побегнале во Црна Гора од соседните српски региони од политички причини, имено за да избегаат од крвна одмазда или проблеми со месните отомански господари.
Организација Племињата биле територијални и општествено-политички единици составени од кланови (братства) во поранешна Црна Гора. Племињата не се нужно роднински бидејќи тие служеле само како геополитичка единица. Племињата уживале особено голема автономија во периодот од вториот дел на 15 век до средината на 19 век. Првично тие биле евидентирани како катуни - основна албанска/влашка општествена и етничка структура не секогаш хомогена по крв на која главата беше катунар - племенски поглавар. Со словенизацијата, поранешните катуни почнале да се нарекуваат племиња, додека катунарот станал војвода или кнез на словенски. По османлиската освојување, релативната изолација еден од друг и недостатокот на централизирана власт ги направило единици на месната самоуправа.
Клановите или братствата се составени од татковски родови кои обично го следат своето потекло од одреден машки предок и го делат истото презиме. Имињата на братствата се изведени или од имиња, прекари или занимањето на предците. Братството е егзогамна група и во најголем број случаи бракот во рамките на братството е забранет без оглед на биолошката оддалеченост помеѓу потенцијалните сопружници. Меѓутоа, тоа не е случај со некои поголеми братства кои понекогаш дозволуваат ендогамни бракови доколку генеалошкото растојание меѓу сопружниците е доволно големо. Во војна, членовите на братството (братвеници) биле обврзани да застанат заедно. Големината на таквите единици се разликувала по големина, од 50 до 800 воини (1893).The development of the Athenian constitution by George Willis Botsford, 1893, pp. 18-19 Со текот на времето, братството ќе се подели на помали поделби и ќе се здобие со посебни имиња. Современите презимиња на Црногорците обично доаѓаат од овие помали единици. Членовите имаат тежнеење да ја чуваат својата семејна историја и многумина можат да ја рецитираат линијата на предците на основачот на братството.
Племето обично се состои од неколку братства од различно потекло. Во време на племенска автономија, братствата обично живееле концентрирани на исто место долго време и затоа биле дел од племето. Различни братства кои живееле на територијата на едно племе често не биле меѓусебно поврзани. Ново братство можело да биде основано (и често било) доколку некој странец побарал засолниште, обично поради судир со османлиските власти или поради крвна одмазда, во племето.
Племињата биле важна установа во Црна Гора во текот на нејзината современа историја и државно создавање. Секое племе имало свој поглавар, а тие збирно составувале „собир“ или собрание (црногорски: збор или скупштина). Племенското собрание го избирало владиката од примерни семејства, кои од XV век биле главни фигури во отпорот на османлиските упади. Обединувањето на племињата (и ублажувањето на крвната одмазда) била нивната основна цел, но резултатите биле ограничени на тесна кохезија и солидарност.
Култура Динарското општество на планински сточари имало татковско-јуначка култура со ендемска култура на насилство предизвикана од преживување од сиромаштија на неплоден терен, изолација од градовите и образованието и зачувување на племенските структури. Неписменоста не била невообичаена, а народните песни имале поголемо влијание врз моралните стандарди во споредба со православното религиозно учење. Острите судири татко-син биле вообичаени бидејќи насилното самопотврдување донесувало почит. Данило Медаковиќ во 1860 година го забележал парадоксот кај динарските мажи „Тој е храбар во борбата колку што се плаши од суровите власти. Суровите власти можат да го претворат во вистински роб“, што резултира со подготвеност за борба, но никогаш вистинска политичка слобода. Герилската војна, исто така, имало негативно влијание врз почитувањето на законите, при што грабежот и пљачкањето биле важен дел од економскиот приход. Суровото црногорско животно гледиште е одразено во делото „Горски венец“ (1847).
Клановите често биле во меѓуплеменски судири и крвна одмазда (крвна одмазда). Соработката со надворешниот непријател (Османлиите, Австријците) против домашните не била невообичаена, како што вели Милован Ѓилас: „Ние Црногорците не држевме лутина само против непријателот, туку и еден против друг“. Ѓилас во своите мемоари од детството ја опишал крвната одмазда и одмаздата како резултат на тоа како „долгот што го плативме за љубовта и жртвите што ги носеле нашите предци и роднини од кланот за нас. Тоа беше одбрана на нашата чест и добро име и гаранција за нашите моми. Тоа беше нашата гордост пред другите, нашата крв не беше вода што некој можеше да ја истури... Тоа беше вековна машка гордост и херојство, преживување, мајчино млеко и завет на сестра, ужалени родители и деца во црно, радост и песни. се претвори во тишина и лелекање. И покрај тоа што го направи животот мизерен, „заканата од одмазда помогна да се задржат поединците во брачната шема... поединечните племиња останаа одржливи како политички единици под системот на одмазда бидејќи примирјето обично можеше да се направи кога беше потребно“.
Во современите пописи на Црна Гора, потомците се идентификуваат како Црногорци, Срби, Муслимани по народност и Бошњаци и Албанци.