На 16 февруари 2024 година, во 14:19 часот по московско време (11:19 по Гринич), Руската Федерална казнена служба (ФСИН) на Јамало-ненецкиот автономен округ објавил дека рускиот опозициски активист и политички затвореник Алексеј Навални починал додека служел 19-годишна затворска казна во поправната колонија ФКУ ИК-3, во селото Харп во рускиот Арктик . Портпаролката на Навални, Кира Јармиш, ја потврдила неговата смрт следниот ден и побарала неговото тело да му биде вратено на семејството колку што е можно поскоро. Еден извештај од Russia Today сугерирал дека причината за смртта е згрутчување на крвта, но оваа дијагноза беше оспорена од Александар Полупан, кој претходно го лекувала Навални. Навални имал 47 години кога починал.
Смртта на Навални поттикна бројни протести и собири во различни земји, вклучително и Русија, каде што имаше и стотици приведени. Западните функционери и руските опозициски активисти сметаат дека руските власти, вклучително и претседателот Владимир Путин, се одговорни за неговата смрт. Руските власти ја отфрлија одговорноста за смртта на Навални.
Погребот на Навални се одржал во Москва на 1 март 2024 година, во црквата Богородица Смири ги моите таги во округот Марино . Тој бил погребан на гробиштата Борисовское во областа Братејево .
Заднина
Обид за атентат Алексеј Навални важел за еден од најистакнатите критичари на рускиот претседател Владимир Путин, откако ја осудил корупцијата под неговиот режим и неуспешно се обидувал да се кандидира за претседател против него во 2018 година . Во 2017 година, Навални претрпел повреди на очите откако непознат напаѓач го нападнал со зелено средство за дезинфекција . Во 2020 година, Навални бил отруен со нервен агенс Новичок при што заминал во Германија на медицински третман.
Во 2021 година, пред да се врати во Русија, Навални учествувал во снимањето на документарниот филм Navalny, добитник на Оскар. Во последниот дел од филмот, тој ги повика Русите да не се откажуваат ако го убијат, велејќи дека „ова значи дека ние сме невообичаено силни во овој момент, бидејќи решија да ме убијат“.
Затворање Во јануари 2021 година, американскиот претседател Џо Бајден го предупредил Путин дека апсењето и можната смрт на Навални ќе донесат „погубни“ последици за Русија. Тој беше затворен врз основа на обвиненија за измама, екстремизам и кршење на условната казна. Европскиот суд за човекови права на 16 февруари 2021 година пресуди дека руската влада треба веднаш да го ослободи Навални, при што судот рече дека резолуцијата е донесена „во однос на природата и степенот на ризик по животот на апликантот“. Во декември 2020 година, биле усвоени и низа закони кои му дадоа на рускиот Устав првенство пред одлуките донесени од меѓународните тела, како и меѓународните договори. Неколку дена подоцна, московскиот суд ја отфрлил жалбата на Навални и ја потврдил неговата затворска казна, но му ја намалил казната за шест недели откако одлучи да му го смета времето во домашен притвор како дел од издржувањето. Друг суд го осудил Навални за клевета против ветеран од Втората светска војна, казнувајќи го со 850.000 рубљи (11.500 долари). мини|Протест за поддршка на Навални во Москва, 21 април 2021 година За време на неговото затворање, Навални се борел со здравствени проблеми и не добивал постојана медицинска нега.
Во декември 2023 година тој бил префрлен од казнена колонија источно од Москва во колонијата на Поларните Волци во Харп, Јамало-Ненецовиот автономен округ, на далечниот север на Русија. Колонијата на Поларниот Волк има потешки услови, а таму е пријавено и мачење на затворениците, а според Novaya Gazeta е наменето за „особено опасни повторени затвореници“. На 15 февруари, ден пред неговата смрт, тој се појавил преку видео врска на судско рочиште, на кое се шегувал и изгледал како да е во добра здравствена состојба. Во моментот на неговата смрт, Навални служел 19-годишна затворска казна, и бил во самица по 27-ми пат, откако поминал вкупно 300 дена во самица во текот на издржувањето на својата казна.
Смртта На 16 февруари, Одделот за Федералната казнена служба за автономниот округ Јамало-Ненец објавил дека Навални изгубил свест по прошетка. Му се пружило помош од медицински работници од казнената колонија и била повикана екипа на Итна медицинска помош. Повикувајќи се на изјавата на претставниците на градската болница Лабитнанги, неколку руски државни новински агенции објавиле дека брзата помош пристигнала на местото за помалку од седум минути и извршила мерки за реанимација повеќе од половина час. Навални не бил оживеан, и тој бил официјално пријавен за мртов во 14:17 по екатеринбуршко време , а овие информаците за неговата смрт првпат биле објавени во медиумите во 16:19 по екатеринбуршко време (14:19 МСК). Неговата смрт била потврдена следниот ден од портпаролката Кира Јармиш, цитирајќи официјално известување доставено до неговата мајка, Људмила. Јармиш исто така посочила неговите посмртни останки да бидат вратени на неговото семејство.
Еден затвореник од затворската колонијата „Поларен Волк“ забележал многу невообичаени активности во затворот вечерта на 15 февруари, што се чинело дека укажува на ненадејна затворска инспекција. Тој изјавил дека затворениците биле затворени во нивните ќелии и дека е извршен претрес утрото на 16 февруари. Затвореникот изјавил дека биле информирани за смртта на Навални во 10:00 часот, многу пред официјалното соопштението за смртта на Навални. Затвореникот, исто така, истакнал дека брзата помош се појавила дури откако веќе се знаело дека Навални е мртов. Толкувањето на зборовите на затвореникот било дека Навални најверојатно починал вечерта на 15 февруари и ова било изненадување за затворските власти. Според групата за човекови права Gulagu.net, во официјален извештај се наведува дека неколку камери во казнената колонија биле неактивни на 16 февруари. Претпоставката на Gulagu.net е дека на 14 февруари во затворот пристигнале офицери на ФСБ (Федерална служба за безбедност) со цел да ја оневозможат опремата за аудио и видео мониторинг. Исто така тие велат дека на телото на Навални имало модринки, за кои на лекарот кој извршил обдукција на телото му било кажано да напише дека настанале по смртта.
Истрага за смртта и ослободување на останките Истражниот комитет на Русија објавил „сет на истражни и оперативни мерки“ за смртта на Навални. Казнената колонија на „Поларниот волк“ тврдела дека го испратила телото на Навални во мртовечницата во Салехард, но тоа не било пронајдено таму. Истражниот комитет на Русија го известил семејството дека телото ќе им биде дадено откако преку истрага ќе се утврди причината за смртта, иако претходно им кажале дека истрагата е завршена. Властите законски можат да го држат неговото тело до 30 дена. Јармиш тврдела дека руските власти се обидувале да ја прикријат вистината за неговата смрт.
Според Novaya Gazeta, телото прво било однесено во Лабитнанги, а потоа во клиничката мртовечница во Салехард вечерта на 16-ти. Неговото тело имало модринки во областа околу градниот кош најверојатно предизвикани од компресиите, што укажува дека најверојатно биле направени обиди да се реанимира. Независниот руски медиум Медиазона објавил дека снимката од камерите во живо снимила конвој на ФСИН (Федерална казнена служба) која се движи од Лабитнанги до Салехард ноќта на 16-ти, и сугерира дека овој конвој го носи телото на Навални. Утрото на 19 февруари, мајката на Навални, Људмила Навалнаја, и неговите адвокати се обиделе да влезат во мртовечницата каде што се тврди дека се наоѓа неговото тело, но не им бил дозволен пристап. Истражниот комитет потоа го информирал тимот на Навални дека неговите останки се испратени на „хемиски преглед“ и дека нема да му бидат вратени на семејството уште четиринаесет дена. Сопругата на Навални, Јулија, верувала дека властите ќе го задржуваат неговото тело додека не исчезнат трагите од Новичок.
На 22 февруари, Људмила Навалнаја објавила видео порака во која кажува дека инспекторите и дозволиле да го види телото на нејзиниот син и дека потпишала посмртницата во која се наведува дека нејзиниот син починал од природна смрт. Според законот, телото на Навални требало да му биде предадено на неговото семејство, но според Навалнаја, истражителите одбиле да го сторат тоа, наместо тоа инсистирале Навални да биде погребан во тајност или во затворската територија доколку Навалнаја не покажала несогласување во рок од неколку часа. Посмртните останки на Навални конечно биле вратени на неговата мајка на 24 февруари.
На 21 март, судот во Лабитнанги ја отфрлил тужбата поднесена од Људмила Навалнаја во која ги обвинила властите за несоодветна медицинска нега на нејзиниот син во затворот, при што соработникот на Навални Иван Жданов рекол дека судот пресудил дека само Алексеј Навални може да поднесе тужба, а Јулија Навалнаја велејќи дека судот ја отфрлил тужбата поради загриженост за објавување информации за неговата смрт.
Потенцијална причина Александар Полупан, лекар кој го лекувал претходното труење на Навални, го довел во прашање брзото време на медицинска нега и исто така велел дека згрутчувањето на крвта (можна причина за смртта што ја тврдат руските државни медиуми) не може да се потврди без обдукција. Според него Навални не бил во состојба која би го изложиле на ризик од тромбоемболизам . На мајка му и било кажано дека тој починал од „синдром на ненадејна смрт“ (термин за различни срцеви синдроми кои предизвикуваат срцев удар); На неговиот адвокат му било кажано дека причината за смртта сè уште е нејасна.
Погреб десно|мини|200x200пкс| Пристигнувањето на возилото кое го носи телото на Навални на 1 март 2024 година На 27 февруари, Кира Јармиш рекла дека се обидуваат да најдат место на кое ќе се одржи последниот поздрав за Навални, додавајќи дека повеќето локации со кои контактирале одбиле да дозволат церемонија во нивните простории. Истиот ден, Василиј Дубков, еден од адвокатите на Навални кој ја придружувал Људмила Навалнаја при извлекувањето на посмртните останки на нејзиниот син во Јамало-Ненец, наводно бил уапсен во Москва под обвинение за „нарушување на јавниот ред“. На 28 февруари, Јармиш објавил дека Навални ќе биде погребан попладнето на 1 март на гробиштата Борисовское, по богослужбата во црквата на Богородица во московскиот округ Марино, каде што претходно престојувал Навални. Иван Жданов, директор на Антикорупциската фондација, рекол дека погребот првично бил закажан на 29 февруари, но бил преместен откако ниту еден од одговорните за местата со кои се договарале не се согласиле да се одржи тој ден, најверојатно бидејќи се поклопувало со годишното претседателско обраќање на Путин до Федералното собрание . Тој додал дека роднините на Навални биле под притисок од властите да направат „тивок семеен погреб“. мини|Луѓето кои присуствуваа на погребот на Алексеј Навални, скандирајќи го неговото име, 1 март 2024 година мини|Гробот на Алексеј Навални, 3 март 2024 година Погребот на Навални продолжил на 1-ви март во црквата Богородица, а присуствувале неговите родители, американската амбасадорка во Русија Лин М. Трејси, амбасадорите на Германија и Франција, уште неколку западни дипломати и дисквалификуваната опозиција претседателските кандидати Борис Надеждин и Екатерина Дунцова . Церемонијата, која се пренесувала во живо на неговиот канал на Јутјуб, била спроведена под силно полициско присуство, а околу црквата биле поставени бариери за контрола на толпата. Иван Жданов ја обвинил мртовечницата каде што биле чувани посмртните останки на Навални дека го одолговлекувала предавањето на телото на семејството, додека Јулија Навалнаја ги обвинила Путин и градоначалникот на Москва Сергеј Собјанин дека се обиделе да го запрат јавниот погреб. Јармиш ги повикал поддржувачите на Навални во странство да положат цвеќе во негов спомен на неговиот погреб.
„ Мојот пат “ од Френк Синатра и тематската музика од Терминатор 2: Судниот ден биле пуштени додека неговото тело било спуштано во земја.