Опсадата на Мариупол — опсада која започнала на 24 февруари 2022 година и траела до 20 мај, како дел од руската инвазија на Украина. Во опсадата имало борби меѓу руските вооружени сили (заедно со Народната милиција на Донечката Народна Република) и украинските вооружени сили за контрола над градот Мариупол во југоисточна Украина. Во траење од речиси три месеци, опсадата завршила со победа на Русија и Народната милиција на Донечката Народна РепубликаДонечката Народна Република, бидејќи Украина ја изгубила контролата врз градот среде руската офанзива во источна Украина и офанзивата во јужна Украина; сите украински војници кои останале во градот се предале во Азовстал на 20 мај 2022 година, откако им било наредено да престанат со борбите.
Мариупол се наоѓа во украинската Донечка Област, а по опсадата, првично бил контролиран од Донечката Народна Република, поддржана од окупаторските руски трупи. Сепак, подоцна бил подложен на руска анексија на југоисточна Украина и останува под директна руска контрола од 2024 година.
За време на руската опсада, Црвениот крст ја опишал ситуацијата во Мариупол како „апокалиптична“, додека украинските власти ја обвиниле Русија за потикнување на голема хуманитарна криза во градот. Украинските власти објавиле дека биле убиени приближно 25.000 цивили и дека најмалку 95% од градот бил уништен за време на борбите, првенствено од големите руски бомбардирања. Во официјалното соопштение, Обединетите нации ја потврдиле смртта на 1.348 цивили во Мариупол, но предупредиле дека вистинскиот биланс на загинати е веројатно илјадници поголем, истовремено известувајќи дека 90% од станбените згради во градот биле оштетени или целосно уништени.
Големите борбени операции во градот практично завршиле на 16 мај 2022 година, откако украинскиот Азовски полк се предадел во Железара и челичарница Азовстал. Некои западни извештаи ја опишале опсадата како пирова или симболична руска победа, а други забележуваат дека хуманитарното влијание на преземањето е „катастрофа на угледот“ за Русија. Сепак, загубата на градот претставува значаен пораз за Украина.
Врз основа на анализата на масовните гробници, Хјуман рајтс воч проценил дека најмалку 10.284 луѓе загинале во Мариупол од март 2022 до февруари 2023 година, но претпоставува дека тоа е недоволно пребројување.
Позадина Мариупол се смета за главен стратешки град и затоа бил цел на руските сили. Тој бил најголемиот град во делот на Донечката Област контролиран од Украина, и исто така бил еден од најголемите градови во Украина каде се зборува руски. Мариупол бил главен индустриски центар, дом на заводот за Железо и челик Илич и Азовстал и најголемиот град на Азовското Море.
Контролата на неговото пристаниште на западниот брег на Азовското Море е од витално значење за економијата на Украина. За Русија, тоа би овозможило копнен пат до Крим и целосна контрола над морето, со што би го олеснило преминувањето на рускиот морски сообраќај."Russian dominance in the Black Sea: The Sea of Azov" , Middle East Institute, Luke Coffey, 25 September 2020. Retrieved 23 March 2022.
Во 2014 година, по Револуцијата на достоинството, Мариупол бил зафатен од проруски протести против новата влада. Тензиите избиле во војната во Донбас на почетокот на мај, а за време на немирите, милициите на сепаратистичката и поддржана од Русија Донечка Народна Република (ДНР) ја презеле контролата врз градот и ги принудиле украинските трупи да го напуштат за време на првата битка за Мариупол. Меѓутоа, следниот месец, украинските сили го вратиле градот преку офанзива. Во август, ДНР и руските трупи го зазеле селото Новоазовск, 45 км источно од Мариупол во близина на руско-украинската граница.
Со заземањето на градот и обновувањето на силите, во септември Донечката Народна Република се обидела повторно да го заземе градот во втората битка за Мариупол. Борбите стигнале до источните предградија, но сепаратистите на крајот биле одбиени. Во октомври, тогашниот премиер на ДНР Александар Захарченко ветил дека ќе го врати градот. Мариупол тогаш бил неселективно бомбардиран со ракети во јануари 2015 година. Плашејќи се од идна трета офанзива во Мариупол, во февруари украинските сили извршиле ненадеен напад во Широкине, село кое се наоѓа на 11. км источно од Мариупол со цел да се протераат сепаратистичките сили од границите на градот и да се создаде тампон зона. Сепаратистите се повлекле од Широкине четири месеци подоцна. Судирот бил замрзнат кога бил потпишан договорот за прекин на огнот (Минск II) во 2015 година.
Во 2018 година повторно дошло до тензија во регионот околу Мариупол, бидејќи крајбрежната стража на руската Федерална служба за безбедност (ФСБ) пукала и заробила три брода на украинската морнарица откако тие се обиделе да преминат од Црното Море во Азовското Море преку Керчкиот Проток на пат кон пристаништето Мариупол. Инцидентот во Керчкиот Проток ги зголемил тензиите, а Украина накратко прогласила воена состојба поради стравувањата дека ќе избие војна меѓу двете земји.
Една од најинструменталните групи за повторно заземање и последователна одбрана на Мариупол бил Азовскиот баталјон, украинска доброволна милиција, контроверзна за нејзините неонацистички и ултранационалистички членови. До ноември 2014 година Азов бил интегриран во Националната гарда на Украина, со Мариупол како нејзино седиште. Бидејќи една од наведените цели на Владимир Путин за инвазијата била „денацификацијата“ на Украина, Мариупол претставувал важна идеолошка и симболична цел за руските сили.
Пред опсадата, околу 100.000 жители го напуштиле Мариупол, според заменик-градоначалникот на градот.
Пред да падне под руските сили, градот го бранеле украинските копнени сили, украинската поморска пешадија, Националната гарда на Украина (првенствено Азовскиот полк ), Територијалните одбранбени сили на Украина и нерегуларните сили.
Напредување кон Мариупол
Прелиминарно гранатирање и напредување на градот На 24 февруари, денот кога започнала инвазијата, руската артилерија го бомбардирала градот, при што наводно биле повредени 26 лица.
Утрото на 25 февруари, руските сили напредувале од територијата на ДНР на исток кон Мариупол. Тие наишле на украински сили во близина на селото Павлопил, кои го одбиле рускиот напредок. Градоначалникот на Мариупол, Вадим Бојченко, изјавил дека 22 руски тенкови биле уништени во престрелката. Таа вечер, руската морнарица, потпирајќи се на можностите обезбедени од Црноморската флота, наводно започнала амфибиски напад на брегот на Азовското Море, 70 километри западно од Мариупол. Претставник на американската одбрана изјавил дека Русите можеби распоредиле илјадници маринци од овој поморски мостобран.
На 26 февруари, руските сили продолжиле да го бомбардираат Мариупол со артилерија. Подоцна, владата на Грција објавила дека десет етнички грчки цивили биле убиени во руските напади во Мариупол, шест во селото Сартана и четворица во селото Бухас.
Утрото на 27 февруари, градоначалникот Бојченко изјавил дека руска тенковска колона напредувала кон Мариупол од Донечката Народна Република, но овој напад бил одбиен од украинските сили, при што биле заробени шест руски војници. Подоцна истиот ден, 6-годишно девојче во Мариупол било убиено од руско гранатирање. Павло Кириленко, гувернер на Донечката област, изјавил дека борбите во Мариупол продолжиле во текот на ноќта на 27 февруари.
Во текот на целиот 28 февруари, градот останал под украинска контрола и покрај тоа што бил опколен од руски војници и постојано гранатиран. Струјата, гасот и интернет конекцијата до поголемиот дел од градот биле прекинати во текот на вечерта. Подоцна, според Радио Слободна Европа, рускиот генерал-мајор Андреј Суховецки бил убиен од украински снајперист во близина на Мариупол, но други извори потврдиле дека бил убиен за време на офанзивата во Киев.
Опкружување мини|Станбена зграда оштетена за време на гранатирање во Мариупол, 2 март 2022 година На 1 март, Денис Пушилин, шефот на ДНР, објавил дека силите на ДНР речиси целосно го опколиле блискиот град Волноваха и дека наскоро ќе го сторат истото и со Мариупол. Руската артилерија подоцна го бомбардирала Мариупол, ранувајќи над 21 лице.
Градот бил целосно опколен на 2 март, по што опсадата се засилила. Руско гранатирање убило тинејџер и ранило уште двајца тинејџери кои играле фудбал надвор. Бојченко објавил дека градот страда од прекин на вода и имал огромни жртви. Тој исто така изјавил дека руските сили ги спречуваат цивилите да излезат. мини|Руско бомбардирање на Мариупол, 3 март 2022 година мини|Чад од многу згради среде масовното руско бомбардирање во Мариупол, 3 март 2022 година Подоцна, на 2 март, руската артилерија го нападнала густо населениот кварт на Мариупол, гранатирајќи го речиси 15 часа. Како резултат на тоа, населбата била масовно оштетена, а заменик-градоначалникот Сергиј Орлов изјавил дека „мнајмалку стотици луѓе се мртви“.
Утрото на 3 март, градот повторно бил гранатиран од руските трупи. Едуард Басурин, портпаролот на милицијата на ДНР, официјално ги повикал опколените украински сили во Мариупол да се предадат или да се соочат со „целни удари“. Портпаролот на руското Министерство за одбрана Игор Конашенков известил дека силите на ДНР ја зацвртиле опсадата и дека биле заземени три блиски населби.
На 4 март, Бојченко изјавил дека залихите на градот се при крај и повикак на хуманитарен коридор за евакуација и украинско воено засилување. Тој, исто така, изјавик дека руските БМ-21 Град ги гранатираат болниците во градот и дека жителите на Мариупол повеќе немаат топлина, вода или струја. Подоцна истиот ден, бил предложен привремен прекин на огнот за регионот на Мариупол со цел да им се овозможи на граѓаните да се евакуираат.
На 5 март, украинската влада ја објавила својата желба да евакуира 200.000 цивили од Мариупол. Меѓународниот комитет на Црвениот крст (МКЦК) објавил дека ќе дејствува како гарант за нов прекин на огнот за да се овозможи оваа евакуација. Црвениот крст ја опишал ситуацијата во Мариупол како „исклучително страшна“.Hamza Mohamed and Nadim Asrar, Al Jazeera (5 Mar 2022) "Russia-Ukraine live news: Mariupol evacuation halted" По тридневно гранатирање, бил најавен прекин на огнот кој требало да важи од 11 до 16 часот. Цивилите почнале да се евакуираат од Мариупол по хуманитарниот коридор до градот Запорожје. Додека цивилите влегувале во коридорот за евакуација, руските сили продолжиле со гранатирање на градот, принудувајќи ги евакуираните да се вратат назад.
Украинските власти подоцна известиле дека руските сили не го почитувале примирјето и продолжиле да го гранатираат градот. Руските власти ги обвиниле украинските сили дека не дозволуваат цивилите да се евакуираат кон Русија. Донечката Народна Република објавила дека само 17 цивили биле евакуирани од Мариупол.
На 6 март, Црвениот крст објавил дека вториот обид за евакуација на цивили од Мариупол повторно не успеал. Антон Херашченко, украински функционер, изјавил дека вториот обид за хуманитарен коридор за цивили во Мариупол завршил со руско бомбардирање. Црвениот крст известил дека во Мариупол имало „погубни сцени на човечко страдање“. Подоцна утрото, Ина Совсун, украински пратеник во парламентот, изјавила дека цевководот за гориво што го снабдува Мариупол бил оштетен од руските сили, оставајќи повеќе од 700.000 луѓе без топлина и сугерирала дека луѓето може да се замрзнат до смрт, бидејќи температурата во тоа време често паѓала под . Бомбардирањето ја погодило и последната функционална мобилна кула во градот.
На 7 март, директорот за операции на Меѓународниот комитет на Црвениот крст (МКЦК) изјавил дека договорите за хуманитарен коридор биле направени само во принцип, без прецизност потребна за имплементација, и изјавил дека се потребни рути, време и дали може да се внесе стока во градот. Тимот на МКЦК открил дека еден од предложените коридорски патишта е миниран, а МКЦК ги олеснува разговорите меѓу руските и украинските сили.