Швајцарски поход на Суворов — воен поход кој се одвивил на швајцарска територија помеѓу септември и октомври 1799 година за време на Војната на втората коалиција. Руско-австриските трупи, кои веќе повеќе пати ги победувале Французите во Италија помеѓу април и август, го преминале Сент Готард под команда на фелдмаршалот Александар Василевич Суворов-Римнички, со наредба да маршираат против генералот Андре Масена за да го избркаат од Хелветската Република. Походот претставува пример за планинско војување.
По важните победи во претходните месеци за време на кампањата во Италија, Суворов ја задржал контролата врз ситуацијата во северниот дел од Апенинскиот Полуостров и конечниот пораз на Французите се чинел неизбежен, а рускиот генерал бил решен да маршира дури и до Франција, но поделбите и соперништвата на здружените сили наскоро ќе го фаворизираат повторното оживување на револуционерните армии: плашејќи се дека влијанието на Русија ќе стане преголемо, Сојузниците, користејќи ги и амбициите на царот Павле I да се претстави како ослободител на Швајцарија, успеале да ги натераат руските трупи да ги запрат своите операции во Италија и да бидат прераспоредени во Конфедерацијата, оставајќи ја иницијативата на полуостровот на Австријците. Потоа на Суворов му било наредено да се упати кон север со својата војска и да маршира низ Сент Готард за да се придружи на руските трупи кои биле предводени преку Лимат од генералот Александар Михајлович Римски-Корсаков.
Маршалот Суворов го зазел Сент Готард по жестоки битки, а потоа макотрпно марширал по долината на реката Ројс, постојано спротивставувајќи се на генералот Клод Лекурб. Кога стигнал до Алтдорф, бил принуден да заобиколува североисточно низ планините, бидејќи Французите цврсто го контролирале езерото Луцерн и превоите на запад. Генералот Масена потоа ги испратил дивизиите на генералите Оноре Газан и Едуар Мортје, координирани од генералот Жан-де-Дје Сул, да го блокираат руското напредување помеѓу Швиц и Гларус. Суворов потоа се упатил кон Линт, откако постигнал одреден успех и го освоил Гларус, една од главните цели; иако неговите војници под тактичка контрола на Баграција влегле во ќор-сокак кај Нефелс против војниците на генералот Габриел Молитор.
Ситуацијата на маршалот Суворов, изолиран во планините, со мали залихи и со француски трупи на сите фронтови, станувала сè потешка; откако дознал за поразот на генералите Корсаков и Хоце во Втората битка кај Цирих и битката кај реката Линт, тој немал друг избор освен да се обиде да се повлече кон исток со цел да ги спаси остатоците од неговата веќе силно напрегната армија. Повлекувањето на Русите било многу тешко и чинело нови тешки загуби, додека целата артилерија била изгубена; конечно, преку превојот Паникс, Русите стигнале до Рајна кај Глион (или Иланц) на 7 октомври, а потоа продолжиле кон Форарлберг, каде што им се придружиле на преживеаните на генералот Корсаков. Суворов бил повикан во Санкт Петербург, каде повторно паднал во немилост на царскиот двор: Павле I одбил да го прими на аудиенција и, повреден и болен, стариот генерал починал по неколку недели во главниот град на 18 мај 1800 година. Масена подоцна признал дека би ги заменил сите свои победи за преминувањето на Суворов низ Алпите.
Политичка и воена позадина Помеѓу крајот на април и средината на август 1799 година, фелдмаршалот Александар Василевич Суворов ги поразил француските револуционерни трупи во северна Италија, предизвикал распад на збратимените републики на полуостровот и ја презел де факто контролата врз Ломбардија и Пиемонт. Благодарение на неговите брилијантни победи, тој ја добил од царот титулата „Принц на Италија“ (, оттука и прекарот Италиски) и веќе бил блиску до конечното уништување на последниот француски отпор во Пиемонт, а потоа и до инвазија на лигурската ривиера; Суворов, исто така, се прогласил за подготвен дури и да маршира кон Париз, како што му ветил на генералот Жан Матје Филибер Серије пред да го ослободи.
Сепак, поделбите и соперништвата меѓу здружените сили, Кралството Велика Британија, Светото Римско Царство и Руското Царство, не им дозволиле да ги искористат победите во Италија, наместо тоа фаворизирајќи го брзото обновување на силите на Првата Француска Република: Британците се плашеле дека руското влијание во Италија ќе стане преголемо и дека царската моќ опасно ќе ги занемари медитеранските пристаништа; Австријците ги сметале руските успеси и мешањето на царот како реална закана за нивната превласт во северна Италија, до степен до кој претпочитале да ја изгубат руската воена поддршка во Пиемонт, наместо политичката предност што ќе им дојде на масата за мир, кога ќе се претстават како единствени жители на Савојската држава од која, лесно би можеле да влезат во Франција сами со своја армија. Британската влада, загрижена дека републиканска Франција би можела да ја искористи моќната холандска флота за директна закана на Британските острови, потоа подготвила нови воени планови што вклучувале прераспоредување на руската армија во Швајцарија за да се олесни истоварувањето на англо-руската коалиција во Батависката Република.
Иако теоретски Суворов му одговарал директно на царот, австрискиот дворски совет и канцеларот Тугут му наредиле да ја напушти Италија и да се упати кон Швајцарија, каде што неговата војска требало да се придружи на втор руски контингент под команда на генералот Александар Михајлович Римски-Корсаков, кој пристигнал со 30.000 луѓе од Галиција. Австриската војска на генералот Михаил фон Мелас требало да го распореди Пиемонт и да го освои Кунео; во исто време надвојводата Карло требало да се пресели од Швајцарија во Германија по должината на Рајна, така што Австрија би имала шанса да го собори изборниот кнез на Баварија Максимилијан I. мини|де Паула, барон од Тугут мини|Портрет на Суворов, 1799 година Суворов попсакувал надвојводата Карло да го почека неговото пристигнување пред да се пресели, за да му овозможи на Корсаков леснотија во организирањето и спротивставувањето на преголемите француски сили, но надвојводата бил премногу верен извршител на наредбите на дворскиот совет и веднаш ја напуштил силната позиција во Цирих: Французите брзо ја окупирале и Корсаков бил осуден на сигурен пораз. Приговорите на Суворов биле залудни:
Последните противници на Суворов, кои го нарекле канцеларот Тугут „луд“ поради наметнатата стратегија, биле збришани на 25 август од писмо од австрискиот цар, во кое му било наредено категорично да се откаже од плановите за напад врз Французите во Џенова и веднаш да ги премине Алпите за да започне офанзива против Франција од Швајцарија. Emperor Francis II to Suvorov - August 17, 1799, in Освен одлуките на она што Карл фон Клаузевиц подоцна го нарекол „тесноградна политика“ од страна на Британците и Австријците, насочена едноставно кон избегнување на незгодно руско присуство во Италија и Медитеранот и задоволување на посебните потреби, современата историографија видела јасни воени предности во овие планови.
По австриското отстапување на Белгија на Франција со договорот од Кампо Формио во 1797 година, и огромната германска територија која ги разделувала, двете стари сопернички сили имале само италијански бојни полиња за да дојдат во директен допирб и да се соочат воено; за да се обезбеди стратешка контрола врз нив, било потребно да се обезбеди доминација на Алпските венци: Австрија поседувала голем дел од Алпскиот венец, а од Тирол можело непречено да собори бројни батаљони во пространите рамнини се наоѓале по реката По; за разлика од тоа, Франција првично ја немала оваа очигледна и посакувана предност. Главната пречка била Швајцарија, која се протегала од Тиролските Алпи до границите на Франција и го спречувала пристапот од Алпите за голем дел од венецот: затоа таа била од најголем интерес за Француската Република, доколку сакала да ја продолжи војната со Австрија, да го задржи поседувањето на Швајцарската висорамнина добиена во февруари 1798 година со инвазијата предводена од генералот Гијом Мари-Ан Брун.
Ова им овозможило на револуционерите два стратешки излези: едниот им овозможил да ја заобиколат Шварцвалд и лесно да влезат во горниот дел на Дунав, а другиот да се спуштат низ алпските превои на Вале и директно да стигнат до северна Италија; откако повторно избувнала војната, станало од огромно тактичко и стратешко значење за Австријците да ги истераат Французите од Швајцарија. Од своја страна, Британците ја сметале Швајцарија за идеална територија од која да започнат инвазија на Франција, и конечно, Австријците во секој случај биле повеќе загрижени за француските трупи концентрирани по должината на Рајна отколку за преживеаните трупи во Италија: со префрлање на попретпазлива одбранбена тактика на северот од полуостровот, Австријците сепак ја обезбедиле својата доминација и можеле да ослободат сили за распоредување во Германија.
Руската армија во Алпите
Маршот до Швајцарија мини|Суворов на маршот кон превојот Готхард На 4 септември, Суворов го информирал царот дека се подготвува да се пресели во Швајцарија, не пропуштајќи да се жали како од почетокот на кампањата Австријците постојано биле неподготвени да го поддржат, бавно реагирале на неговите наредби и биле крајно неефикасни во исполнувањето на неговите барања за залихи и муниција. Тој не пропуштил да нагласи како Сојузниците намерно ги одложувале залихите со намера да го принудат да ја напушти Италија. Тој меѓу другото напишал:
Суворов марширал на 11 септември, веднаш по освојувањето на Тортона, испраќајќи багаж, опрема и тешка артилерија преку Комо и Верона за да пристигнат во Швајцарија во близина на Хур во Гризон, и од Тирол до Фелдкирх, додека тој со околу 27.000 луѓе, вклучувајќи речиси 16.000 пешадијци и повеќе од 3.500 Козаци, заминал преку Варезе кон Белинцона. На 15 септември, руската авангарда под команда на Петар Иванович Багратион влегла на швајцарска територија во близина на Понте Треса, а по неколку дена главната армија се собрала во Таверне во Тичино; Суворов, кој очекувал да најде залихи таму за маршот следната недела преку караван од 1.500 мазги претходно побарани од Австријците, открил дека Австријците не испратиле ништо.
Првичното чудење било проследено со бес, а потоа и со гнев: пред покајничкиот генерал Вејротер, австриски офицер за врска, тој експлицитно ги обвинил Мелас и виенскиот двор дека смислиле предавство „кое царот ќе знае како да го казни.“ Високиот генерал напишал луто писмо до царот Франц II, изразувајќи бес и жалејќи се како австриската неефикасност ја поништила тактичката предност од неговиот брз марш кон Швајцарија. Сепак, дотогаш штетата веќе била направена: пристигнале само шестотини и педесет мазги, што било апсолутно недоволно, а Суворов, по предлог на принцот Константин, одлучил да ги користи коњите на Козаците за превоз на доволно резерви и муниција за следните осум дена . Тичинезите раскажуваат дека офицерите кои имале коњи и кочии на располагање за лична употреба морале, според наредбите на рускиот командант, да ги предадат првите како товарни животни. Најголеми примери дале принцот Константин, кој ги вратил своите три кочии во Комо, и самиот Суворов, кој, иако во своите шеесетти години, го напуштил својот штаб и решил да маршира пеш. Во четирите дена чекање пред конечно да можат да се движат, руските трупи биле брзо обучени за тактики на планинско војување, кои им биле сосема непознати.
Напад на превојот Готхард и пристигнување кај езерото Луцерн мини|Рутата на Суворов од Аироло до Муотатал мини|Суворов го преминува превојот Готхард, слика од Александар Коцебу