Александар Андерсон (1748–1811) ― шкотски хирург, истражувач и ботаничар кој работел како надзорник на Ботаничката градина на островот Виндвард во Свети Винцент од 1785 до 1811 година.

Ран живот и образование Роден во Абердин, Андерсон подоцна студирал на Универзитетот во Единбург, каде што му предавале Вилијам Калeн (професор по медицина и хемија) и Џон Хоуп (професор по ботаника и материја медика). Неговиот сограѓанин од Абердин, Вилијам Форсајт, накратко го вработил во физичката градина „Челзи“ во Лондон, пред Андерсон да се исели во Њујорк во 1774 година, каде што престојувал кај својот брат Џон, кој бил печатар. Откако лекарите Вилијам Рајт и Томас Кларк од Јамајка поднеле петиција во 1798 година, на Андерсон му била доделена почесна „степен доктор по медицина“ од Универзитетот Сент Ендрус. Во петицијата тој е идентификуван како „помошник хирург во силите на неговото височество во Свети Винцент“ и се потврдува дека се „образовал во Шкотска“ со знаење „во сите гранки на медицината, природната историја и филозофијата“.

За однесувањето и карактерот на Андерсон се знае помалку, но еден запис од дневникот на британската ботаничарка Хенриета Листон од 1800 година го опишува како „љубезен“, „згоден Шкотланѓанец“, кој бил многу „дарежлив во подарувањето на своите растенија“ и „многу љубезен во понудата да ѝ обезбеди растенија на Листон по нејзиното враќање во Шкотска“.

Семејство Записите покажуваат дека Андерсон се оженил со Елизабет Александер од Антигва. Се чини дека тие имале ќерка по име Елизабет, која подоцна се омажила за Џон Пембертон Рос, претседател на Собранискиот дом на Свети Винцент. Сопругата на Андерсон е спомената во записникот на Домот на општините од 1815 година, каде што ѝ бил доделен годишен надомест од 100 фунти како „вдовица на д-р Александер Андерсон, во знак на признание за неговите услуги како управник на Ботаничката градина во Свети Винцент“.

Ботаничка градина во Свети Винцент Почнувајќи од 1785 година, Андерсон служел како еден од првите двајца управници на Ботаничката градина во Свети Винцент, заедно со Џорџ Јанг. Андерсон работел во Ботаничката градина повеќе од 25 години, при што патувал низ Гвајаните, Свети Винцент, и Тринидад и Тобаго и открил повеќе од 100 видови карипски растенија кои дотогаш биле непознати за ботаничката наука. За време на неговото управување, бројот на растителните видови во градината се зголемил од 348 на повеќе од 3.000. Тој бил дописник на Џозеф Бенкс, преку кого во 1789 година му приложил на Кралското друштво извештај за битуменско езеро на Свети Винцент, која подоцна била објавена во „Филозофски трансакции“ за таа година.

Во јануари 1791 година бил избран за член на Кралското друштво на Единбург, по предлог на Даниел Ратерфорд, Џон Вокер и Вилијам Рајт. Истата година тој отишол во Гвајана на ботаничка експедиција; растенијата што ги набавил испратени во Бенкс, сега се наоѓаат во хербариумот на Британскиот музеј. Тој бил избран и во Американското филозофско друштво истата година.

Друштвото на уметностите во 1798 година му доделило сребрен медал за трудот посветен на растенијата во градината во Свети Винцент. Тој планирал да состави флора на карипските острови, а дел од ракописот испратил до Бенкс; сепак, овој проект никогаш не бил реализиран. Во јули 1811 година се повлекол од својата функција, а починал на 8 септември истата година (Кралското друштво на Единбург го наведува 10 мај 1811 година како датум на неговата смрт).

Андерсон на местото управник го наследил неговиот пријател, хирургот Вилијам Локхед.

Лебниот плод На 23 јануари 1793 година, д-р Андерсон го информирал Џозеф Бенкс за пристигнувањето на капетанот Вилијам Блај на бродот „Провиденс“ со „околу 100 парчиња лебно овошје“ од Тахити. На Андерсон му пречело тоа што, поради „наклонетоста“ кон ботаничките градини на Јамајка, нему му биле испраќани „најмалите и најслабите растенија“, додека „најголемите и најздравите“ биле испраќани на север, во установите во Лигуанеа и Бат. Иако на Вилијам Блај му се припишува заслугата за воведувањето на лебното дрво во Карибите, записите што ги составил свештеникот Лансдаун Гилдинг укажуваат дека Андерсон добил примероци – „пред пристигнувањето на Провиденс“ – кога „едно младо растение... било испратено во градината“ од француски природонаучници од Мартиник. Во „Дневникот на Хенриета Листон“ (1800), лебниот плод е запишан во Свети Винцент „во голема изобилство и совршенство“, при што Андерсон е „единствениот човек“ на островот кој „досега ги обврзал своите робови“ да го јадат.

Односи со гувернерите на Свети Винцент Односите со властите на островот периодично биле бурни. Неговиот прв конфликт бил со гувернерот Едмунд Линколн, кој управувал со Свети Винцент во периодот од 1783 до 1787 година. Писмата до Вилијам Форсајт покажуваат дека назначувањето на Андерсон во Градината било оспорувано од гувернерот, кој во 1785 година „го присвоил земјиштето и куќата на управникот за своја употреба“, односно ги користел како „заедничко пасиште за својот добиток“. Откако ја преуредил куќата за „удобност“ на својата сопруга и дете, Андерсон бил принуден да побара засолниште во една гостилница во Кингстаун, „чии трошоци биле далеку над [неговите] финансии“. Откако Линколн се закани дека ќе ја „отуѓи [Градината] од Круната“, спорот конечно бил решен кога Лондонската воена канцеларија ги испрати „неопходните наредби“ за „[повторно воспоставување] на старата Ботаничка градина и куќа“; иако со предупредување дека нејзиниот „траен“ опстанок ќе зависи од „вниманието на Андерсон кон најригидната економија“.

И покрај очигледната „наклонетост кон хортикултурата и руралната економија“ на гувернерот Валентин Морис, претходникот на Андерсон, д-р Џорџ Јанг, претходно не успеал да ја обезбеди потребната „помош и поддршка“ за Градината во периодот од 1772 до 1776 година, бидејќи „неповолната политичка состојба на островот“ оневозможувала обезбедување „корисна работна сила и средства“.

Надворешни комуникации и размени Мрежата на Андерсон со странски дописници била многу широка. За време на неговиот престој во Ботаничката градина во Свети Винцент, бројот на „дописниците станал толку голем што голем дел од [неговото] време и внимание бил посветен на одговарање на нивните писма“. Недостигот од научна експертиза на Карибите го принудил Андерсон да одржува „преписка со научници“ и „особено со љубители на ботаниката од секое место со кое можело да се одржува комуникација“, пред сè за да обезбеди „дарежливи пратки на семиња и растенија“ од целиот свет.

Во Северна Америка, некои од најзначајните дописници на Андерсон биле Томас Џеферсон, Џорџ Вашингтон и Бенџамин Вон, тогашниот преговарач за Британија во изготвувањето на Парискиот договор. Зачуваните писма меѓу Андерсон и Вашингтон покажуваат дека од Свети Винцент биле испраќани семиња во текот на 1789 година, по што тој добил примероци од маслиново дрво. Една година подоцна, во 1790 година, Џеферсон испратил семиња од „сувиот црвен ориз“ до Ботаничката градина и го известил Андерсон за идните можности за негов увоз од Кина.

Други дописници во Америка биле шпанскиот гувернер на Тринидад, Хозе Марија Чакон, и мноштво неименувани контакти на островот Света Луција. Андерсон го идентификувал еден од овие поединци како „господин“ кој „го добил [вистинскиот цимет]“, а потоа го носел на фрегата што превезувала „вредни растенија“ од Маврициус до Сент Доминго.

Со оглед на фундаментално поефикасната парадигма на Бурбонската монархија за Со оглед на фундаментално поефикасната парадигма на меѓуконтинентален трансфер на растенија, француските карипски острови „поседувале многу повеќе“ егзотична храна, ботанички „потребни работи и животни удобности“, кои Андерсон се обидел да ги увезе за својата градина во Свети Винцент.

Карипски истражувања Андерсон многу патувал за време на неговиот престој на Свети Винцент. Со оглед на јужната локација на островот и ограничувањата наметнати на странските посетители од страна на шпанските гувернери во Јужна Америка, тој периодично започнувал експедиции во колониите Тринидад и Холандска Гвајана, вклучувајќи ги Бербис, Демерари и Есекибо. Значајни патувања до последните две колонии биле преземени во 1791 година, кога Андерсон патувал со својот ботанички асистент Вилијам Локхед со мала едрилица за да ги проучи нивните растенија. Колониите „биле многу малку посетувани од природонаучници“, а нивните „внатрешни делови“ генерално се сметале за непробојни. Андерсон пристигнал на Барбадос на 6 март за да собере информации за навигацијата долж „нискиот и опасен брег“ на Гвајана, пред да стигне до устието на реката Демерари на 19 март. Тој се сретнал со голем број од најубавите и ретки грмушки, како и тревни растенија што не се наоѓаат никаде на друго место. До јуни, Андерсон и Локхед се вратиле на устието, каде што подоцна стапиле во контакт со внукот на холандскиот анатомист Бернхард Зигфрид Албинус и со г. Камингс, неидентификуван „Шкотланѓанец по раѓање“. Тие се вратиле во Свети Винцент со голем број нови растенија, со што ги надминале „најоптимистичките очекувања“ на Андерсон.

Комуникации до Кралското друштво покажуваат дека Андерсон, исто така, отишол на екскурзија во Тринидад во 1789 година со намера да истражи битуминозно езеро тогаш познато како „Ла Бреј“ или „Катранско Езеро“. Неговиот извештај бил прочитан во Лондон на 19 февруари. Пет години претходно, Андерсон го извршил првото забележано искачување на Морн Гару, планина на Свети Винцент. Неговиот опис на вулканот и врвот исто така бил објавен во Филозофските трансакции на Кралското друштво во 1784 година, а експедицијата наводно била овозможена благодарение на гостопримството на неидентификуван Французин по име „Господин Гаско“. Според Лансдаун Гилдинг, за време на оваа експедиција Андерсон го открил кратерот Суфриер.

Пред неговото назначување за началник на Ботаничката градина во Свети Винцент, Андерсон поминал неколку месеци во Гренада пред да добие дозвола од генералот Метјуз да го посети островот Доминика. Тој претходно водел експедиции на островот Света Луција.

Лекови и фармакопеја Многу од растенијата и семињата што Андерсон ги добивал преку своите странски дописници се сметале за фармаколошки значајни. Историчарите покажале дека длабоките еколошки нарушувања предизвикани од масовното одгледување шеќерна трска до 18 век создале демографски катастрофални услови за појава и ширење на различни карипски „трески“. Во Свети Винцент, високите стапки на смртност генерално се припишуваат на фрамбезија, дизентерија, маларија и сипаници. Во писмо од 16 февруари 1785 година, претходникот на Андерсон, д-р Џорџ Јанг, му пишал на генералот Роберт Мелвил, изразувајќи ја својата загриженост за британските војници, за кои се велело дека умираат со „стапка од два спрема еден“ во текот на нивните први четири години на островот, додека децата – „речиси сите на возраст од три години и помлади“ – биле особено ранливи на „сигурно уништување во Западните Инди“.

Во потрагата по профилактички лекови и третмани, Андерсон експериментирал со билни лекови во Свети Винцент, а подоцна го создал својот Hortus St. Vincentii: список на растенија што тогаш се одгледувале во Градината, за кои верувал дека се медицински ефикасни против болести како што се „водена треска“, дерматофитоза и ревматизам. Многу од овие растителни видови биле испратени од француски ботаничари во Кајен, но други биле добиени од поробеното население на островот.

Наводи

Категорија:Членови на Линеевското друштво во Лондон Категорија:Членови на Кралското друштво на Единбург Категорија:Починати во 1811 година Категорија:Родени во 1748 година Категорија:Статии со hCards Категорија:Шкотски ботаничари Категорија:Ботаничари со авторски кратенки